Колку се неприфатливи, од гледиште на Црквата, нетрадиционалните методи на лечење – хомеопатијата, бодењето со игли, хипнозата?

Мислам, дека во сите три случаи нема безусловно неприфаќање.

Неодамна во Москва, по предавањето една жена ми се обрати со прашање: „Јас сум лекар-хомеопат и православна христијанка. Кажете ми, дали може да се занимава со хомеопатија или не?“. Јас одговорив, дека хомеопатијата е пракса, во принцип, паганска, но, ако некое откритие не го направиле христијаните, тоа не значи, дека самото по себе е нехристијанско. На пример, со хомеопатијата се користеле светите Теофан Затворник, Јован Кронштадски, Игнатиј Брјанчанинов. Сепак, жената рече: „Јас тоа не го знам, но, во секој случај, неспокојна сум, затоа што не знам како лечам“.

Настана поразувачка ситуација: таа, лекар-хомеопат, чувствува дека тоа не е добро, а јас, богослов, ја наговарам дека, најверојатно, може да се занимава со тоа. Но, проблемот овде навистина е посериозен: ниту еден хомеопат не е во состојба да го објасни механизмот на хомеопатскиот метод на лечење. Тоа потсеќа на кучињата на Павлов. Можеби кучето ќе осознае. „Ако лаам овде и со носот го притиснам тоа копче, ќе ти дадат парче месо“, но, како тоа копче е поврзано со месото што се појавува во чинијата, тоа не знае.

Искрено речено, секогаш се плашам да не се најдам во состојбата на кучињата на Павлов: кога ние нешто правиме, има ефект, но не е јасно од каде тој се појавува. Дали сигурно овде има материјални механизми на взаемодејствие или, пак, овде има некаква психотерапија, која, можеби, граничи со некакво духовно и религиозно взаемодејствие (најверојатно, нехристијанско)? Каков „црн ковчег“ е сокриен таму? Токму присуството на тој „црн ковчег“ на хомеопатијата, не дозволува да се каже, дека овде сè е јасно и безопасно. Денес е уште повеќе очигледно, колку лесно хомеопатијата се интерпретира во рамките на окултниот жаргон, вклучувајќи ги истите оние „енерго-информациски носители“ и „мислечки форми“ итн. А и самите хомеопати многу често прибегнуваат кон окултно толкување на своите методи…

Ситуацијата со иглорефлексотерапијата би ја споредил со град заземен од варвари. Претставете си, дека некаков град е заземен од најсовршените варвари, коишто не знаат што е тоа електрична светлина. А во тој град работи автономна, атомска станица, која сто години работела без контрола. Некаде има светлина, не се сите проводници прекинати. И со време, тие варвари забележуваат, дека ако се претисне ова копче, тогаш таму се пали светилката. Тие јасно сфаќаат, дека има некаква врска овде, но тие не знаат, како се поврзани копчето и светилката. И тогаш тие си разработуваат своја митологија: „Духот на таа врата влијае на духот на сонцето и ако, плукнувајќи преку левото рамо и проскокнувајќи ја во дијагонала собата на десна нога, се поднесат кон прозорецот врзани жртвени банани, тогаш ќе може да се притисне копчето – и богот на сонцето ќе ја испрати својата честичка, еве, во тој светилник под таванот“. Во основата на митот може да се положени потполно релни набљудувања, врз кои се напластиле објаснувачките обиди на митологијата. Ми се чини, дека е слична работата со иглотерапијата. Со време, најверојатно, ќе се појават целосно материјалистички објаснувања на врските меѓу надворешните покрови и внатрешните органи (на крајот на краиштата, тие се развиле од една и иста првична клетка на ембрионот). Затоа, ако лекарот користи иглотерапија без користење на кинеска философија, мислам дека тој не греши.

Во секој случај, светителот Николај Јапонски во акупунктурата не гледал ништо маѓепсничко, иако и одречно се однесувал кон неа: „Стефан Кондо неколкупати служеше како катихизатор и неколкупати ја оставаше службата за да си обезбедува леб со акупунктура. Таа вештина е подобна на шарлатанство… Кондо сакаше на грбот на Црквата да навлезе во ново место со многуброен народ, за да мами со својата акупунктура“.

Што се однесува до хипнозата, повторно, се зависи од тоа, кој и со каква цел ја користи. Една работа е чисто медицинската хипноза, кога задачата е да се избави човекот од некое наметливо споменување за некоја траума… Но, во целост, Црквата има негативен однос кон сите ситуации, кога ти навлегуваш во ситуација, која самиот не ја контролираш. Треба да се биде извонредно расудителен,  а уште повеќе, кога ќе се обидат да те хипнотизираат луѓето од типот на Алан Чумак или Кашпировски, тогаш во никој случај не смее да се биде отворен пред нив.

ѓакон Андреј Кураев

Извор: Беседа за медицинската етика од книгата „Неамериканский миссионер“, Саратов 2006, на ѓакон Андреј Кураев.

Прв дел    Втор дел    Трети дел    Четврти дел

Петти дел    Шести дел    Седми дел    Осми дел

Деветти дел    Десетти дел    Единаесетти дел    Дванаесетти дел

Подготвил: Георгиј Глигоров

Затоа и не можев да пројдам покрај една забелешка во „Аргументи и факти“. Во 1998 година, архимандритот Сергиј (Стуров) на страниците од тоа издание вака објаснил, зошто во декември 1997 година се совпаднале неколку катастрофи: „И свештенослужителите, и верниците ја предупредуваа телевизијата, дека не треба да го прикажува филмот ’Последното Христово искушение‘, дека Бог не дозволува да биде исмеан. Нашиот глас никој не го слушна и гледаме како по прикажувањето на филмот, врз Русија се истурија страшни катастрофи по рудниците под Новокузнецк, во Иркутск, во Нарјан-Мар“.

Звучи благочестиво. Архимандритот Сергиј се потрудил во очите на читателите да изгледа како голем верник. Но, во кого? Во каков Бог верува тој? Во евангелскиот Бог на љубовта или во шашав олимписки бог? Зар во неговото претставување Господ нема да изгледа безумен садист? НТВ навистина направила богохулство, прикажувајќи го тој филм. Но, на каква основа може да се тврди, дека поради гревот на московските телевизиски политичари, Бог ги казнува новокузнецките рудари?  Како е поврзана со тој филм бремената жена, која изгорела во хеликоптерот под Нарјан-Мар? Зар Промислата не може да дејствува прецизно, враќајќи им на виновниците за злото, па слепо уништува сè надесно и налево, не бирајќи ги лицата? Ако Бог со Својата љубов ги трпи непосредните иницијатори на гревот, не посетувајќи ги ниту со болест, ниту, пак, со жалост, тогаш зошто да се смета, дека Он така решително и страшно за нивниот грев казнува надворешни луѓе?

Од богословско-теоретско гледиште, опасна работа е така избрзано (и згора на тоа, со таква кратка историска дистанца) да се оценува патот на Промислата. Од богословско-практично гледиште, пред сè, навистина е неопходно да се признае, дека моралното достоинство на човекот се определува со тоа, колку тој е спремен да најде смисла во своите сопствени страдања. Како што говорел светителот Јован Златоуст, „оној што се научил да Му благодари на Бога за своите болести, не е далеку од светоста“. За себе човекот може да размислува со зборовите на болниот од стихотворението „Во болница“ на Пастернак: „О Господи, колку се совршени делата Твои – размислуваше болниот… – Завршувајќи во болничка постела, го чувствувам жарот на Твоите раце…“. Но, не благочестие, туку едноставно морален идиотизам би било да се отиде кај сосетката и авторитетно да ѝ се објави смислата на нејзините беди: „Ти, Марија, затоа вчера ногата ја скрши, затоа што завчера со мене в црква не појде!“…

А од едноставно морално гледиште – не е добро да се искористи болката на другите луѓе како повод да се продекларира: „Епа, те предупредив! Сега разбравте колку сум бил во право?!“.

Промислата си има свои таинства. Но, тоа се таинства, а не тајни, и за нив не може да се има брзодејствувачки клучеви (т.е. не можат веднаш да се дешифрираат).

Меѓу болеста и човечките можности постојат некои сокриени релации. Ги имам предвид мудроста и болеста, креативноста и болеста. Откритието на креативните можности кај болниот се случува благодарение на или наспроти болеста?

Може да биде и едното и другото. Ќе ги напомнам зборовите на Булат Окуџава: „А душата – точно е тоа – ако е изгорена, посправедлива, помилосрдна и поправедна е таа“. Во христијанската традиција има традиционален пример – тоа е ленот. За од тврдиот лен да се добие мека, извонредна ткаенина, од која може да се направи пелена за бебе, тој лен треба долго време да се гмечи. Се случува и Господ долго време со беди да ја гмечи човечката душа, за таа да стане помека.

„Подобро да умреме, отколку да отидеме при непријателите на Бога, каква е ползата телото да се исцели, а душата да се погуби…“. Дали ова искажување на Јован Златоуст може да се примени по однос на народните исцелители?

Може, но не кон сите. Ако тој исцелител лечи со тревки, со мануелна терапија, тогаш ништо страшно нема во тоа. Но, еве, ако на сето тоа се наложува некакво религиозно осмилување од видот „таа тревка е добра, затоа што била набрана, кога месечината била во третата четвртина“ и „тоа се случи точно на полноќ, затоа што духовите слетале кај таа камилица“ – во тој случај тоа е магија. Тогаш не треба да се прибегнува кон тоа.

(продолжува)

ѓакон Андреј Кураев

Прв дел    Втор дел    Трети дел    Четврти дел

Петти дел    Шести дел    Седми дел    Осми дел

Деветти дел    Десетти дел    Единаесетти дел

Г.Г.

Во „Списанието на Московската Патријаршија“ од 1985 година се наоѓа, најверојатно, првото споменување за таа болест во советскиот печат. Станувало збор за некоја екуменска средба на Запад, а помеѓу другото авторот напишал: „Исто така, учесниците на средбата беа информирани, дека се појавила некоја нова болест, наречена ЕЈДС, која ги поразува грешниците“. Авторот, очигледно, со недоверие пишувал за тоа. Јас, исто така, кога првпат го слушнав тоа, доживеав плесок на недоверие: не може да има таква болест што ги поразува само хомосексуалците, проститутките и наркоманите! Тоа би било многу очигледно чудо! Кога се покажа, дека тоа е навистина така, тогаш првата реакција беше шокантна: тоа навистина е некоја казна Божја. При што, независно од потеклото, дури и да се следи верзијата, дека болеста не се појавила по природен пат, туку била создадена во лабораторија. Но, во Христијанството, секоја болест што влегува во мојот живот е од Бога.

Од Бога, пред сè, значи дека не од ѓаволот. Најглупавата и најпримитивна реакција е да се смета дека болката, што влегла во мојот живот, е од ѓаволот. Од тоа ќе започнат потраги: кој фрлил магија, кој проколнал. Ќе се појават гранки на омразата: самооправдување, осудување на другите, фатално сомневање. Духовенството никогаш не го поздравувало тоа. Ако дошла несреќа, тогаш имај храброст да кажеш, дека Господ те става во такви услови, и дека ти треба преку таа болка да пораснеш.

При што, не треба да се говори, дека секоја болест е токму казнување, испратено од Бога за гревовите. Во светот на нашата вера, сè е посложено.

Да, се случува болеста да биде последица од гревот. Јас не говорам во вулгарна смисла, на пример, по пијана ноќ како последица се појавува сифилис. Станува збор за нешто посокриено и затоа посериозно. Како што рекол англискиот писател Клајв Луис (обратен во Христијанство преку проповедта на Толкин): „Бог ни шепоти со гласот на љубовта, ни говори со полуглас преку гласот на совеста и ни вика преку гласот на страданијата“. Се случува, болеста и болката да дојдат во животот на човекот, затоа што тој порано им причинувал таква болка на другите луѓе.

Но, сепак, тоа не е „законот на кармата“. Последицата овде не е копија на причината. Секој грев, а уште повеќе упорниот, вкоренетиот – е отпадништво од Бога. А каде може да се отпадне од Бога, Кој е Извор на животот, Извор на смислата? – Тоа е отпаѓање во светот на умирањето, во светот на агонијата. Болеста и е првиот грч на агонијата.

И, сепак, не треба да се смета, дека секоја болест е казна за гревот и последица на гревот. Црковното поучение (Синаксарот), што традиционално се произнесува во четвртата недела по Пасха (во „Неделата на раслабениот“) вели: „Не секоја болест е од гревот, туку и од природна слабост, и од прејадување и од неполезности и многу други нешта“.

Неодамна во Киев, митрополитот Владимир вака ги одвраќал и поучувал некои премногу „духовни“ свештеници: „Во Киев има некои свештенослужители, коишто практикуваат читање (на молитви за изгонување на бесови) без никаков благослов за тоа од раководниот архиереј или епархискиот духовник. Тоа се сериозни нешта, не смее да се игра со тоа. Тие ги удвојуваат заблудите на нашиот верник, речиси дури и неверен народ, дека секоја болест е веќе демонска опседнатост. Кон тоа се поставуваат: успесите и неуспесите, дали зачешало левото уво или десното, дури лошото и доброто расположение – сето тоа е од ѓаволот. На тој начин, се случува извртување на црковното сознание. Да, навистина, демонот е реална сила, демонот е разумна сила, темна сила, којашто реално постои и дејствува во рамките на допуштението Господово. Но, демонот не е главното раководство на сиот црковен народ. И да се припишуваат на демоните такви широки можности, какви им даваат некои други свештеници, не смее. Што и да се случи – сè е од демонот, ајде молитви. Бидејќи му се допаѓа на народот, ова е исплатливо… Ваков однос е недопустлив како за младите, така и за постарите свештеници. Недопустливи се, затоа што го провоцираат народот и го одведуваат на страната на заблудите. Тоа е навистина – наговор демонски. Читање треба да се врши многу претпазливо. Да, има молитви од Василиј Велики, има молитви во Требникот за изгонување на нечиста сила, но, повторувам, сè, без да се испита од почеток до крај, да се припишува на демонот – тоа е многу штетна заблуда, која, најчесто, се распространува меѓу младото духовенство. Токму ова и се нарекува младостарчество“.

Многу во нашиот живот ни доаѓа, не од нашето минато, туку од нашата иднина. Господ може да даде болест заради тоа, луѓето, коишто се до тебе, да можат во опитот на згрижување на болен човек, во опитот на сострадание, да ги исцелат своите души. А, можеби, Господ доближува до болката, за твојата душа да се измени во тој опит. За ти потоа, од другата страна на болеста, да се оспособиш да вместиш во себе повеќе, отколку што си можел да вместиш пред болеста. Така што, за христијанинот е многу важно да не се предава на провокација од поврзување на туѓите болести со туѓите гревови. Ако јас, откако се разболам, кажам: „Да, Господи, јас достојното според делата мои го примам“, тогаш тоа ќе биде добра формула, морална. Но, ако јас пријдам кон друг болен човек и кажам: „Ти си болен. Значи, во животот си имал гревови и ти за нив плаќаш“ – тоа ќе биде глупост. Здравиот нема право да го суди болниот, каква болест и да има.

(продолжува)

ѓакон Андреј Кураев

Прв дел    Втор дел    Трети дел    Четврти дел    Петти дел

Шести дел    Седми дел    Осми дел    Деветти дел    Десетти дел

Г.Г.

Тоа е што се однесува до оценката на дејствијата на лекарите. Што се однесува до пациентот, тогаш тој со согласноста за свое замрзнување го покажува своето неверие во животот на душата надвор од телото, во животот по смртта, исто како и своето неверие во воскресението на мртвите. Секако, ако свештеникот знае дека го повикуваат да погреба човек, чиешто тело од храмот ќе оди во замрзнувач, зашто покојникот се надевал не на идниот живот со Христа, туку на успехот на науката – таквиот човек свештеникот нема да го отпее. Зошто да се испраќа човекот во вечноста, ако тој таму, имено, и не сакал да оди?

(продолжува)

ѓакон Андреј Кураев

Прв дел    Втор дел    Трети дел    Четврти дел    Петти дел

Шести дел    Седми дел    Осми дел    Деветти дел

Г.Г.

Во „Основите на социјалната концепција на Руската православна црква“ вака се говори за евтаназијата: „Не секогаш ефективно се отстрануваат претсмртните физички страдања со примена на средства против болка. Знаејќи го тоа, Црквата во такви случаи кон Бога ја обраќа молитвата: ’Разреши го слугата Твој од оваа неиздржлива болест и од горките негови немоќи и упокој го, онаму каде што се духовите на праведните‘ (Требник, Молитва за долгострадалник). Само Господ е Владетел на животот и смртта (види: 1Цар 2,6). Во Неговата рака е душата на сè што е живо и духот на секоја човечка плот (Јов 12,10). Затоа Црквата, останувајќи верна на пазењето на Божјата заповед: Не убивај (2Мојс 20,13), не може да ги признае за морално прифатливи денешните обиди во светското општество за легализација на т.н. евтаназија, т.е. намерното умртвување на безнадежно болните (па, и по нивна волја). Барањето на болниот за убрзување на смртта понекогаш е условена од состојбата на депресија, која го лишува од можноста правилно да ја оценува својата положба. Признавањето на законот за евтаназија би довело до унижување на достоинството и извратување на професионалниот долг на лекарот, кој е повикан кон зачувување, а не кон прекинување на животот. ’Правото на смрт‘ лесно може да се преврати во закана за животот на пациентите, за чие лечење недостасуваат парични средства. На тој начин, евтаназијата претставува форма на убиство или самоубиство, во зависност од тоа, дали во неа учество ќе земе пациентот“.

Сепак, во православниот свет има и помека позиција – кон неа се придржува задграничната Црква: „Како христијани, ние секако го сметаме животот за свештен дар од Творецот Господ и признаваме, дека само Он има власт да го прекрати. Исто така, не гледаме Божја волја во тоа, со помош на современата медицинска техника вештачки да се одржува животот, кога потполно е очигледно, дека без таква радикална помош, животот на човекот не само што не може да се продолжи, туку и оздравувањето е невозможно. Сметаме за целисходно, по срдечна молитва, беседа со духовник и медицински персонал да се прекине вештачкото одржување на животот, претходно опростувајќи се со оној што умира“.

Исто така, дозволата за евтаназија е вистински начин за конечна деконструкција на родбинските врски и чувства. Ако роднините на неизлечиво болен човек знаат за дозволата за убрзување на исходот, тогаш тие токму кон таков избор ќе го подгурнуваат болниот. И тоа ќе биде користољубива молба. Користа на роднините е нивниот стремеж да се вратат на нормалниот режим на живот, во чиј центар нема да биде постелата на болниот. Роднините со знаци, интонации и дури со директни наговарања ќе го подгурнуваат оној што умира кон тоа тој што побргу да си замине од животот и местото на живеење. Од поколение во поколение евтаназијата ќе станува секојдневна. И на крајот на краиштата ќе почне да се стреми да се поистоветува со пензијата.

(продолжува)

ѓакон Андреј Кураев

Прв дел    Втор дел    Трети дел    Четврти дел

Петти дел    Шести дел    Седми дел    Осми дел

Г.Г.

Во Црквата, кон самоубиството се има посложен однос. Во житијата на светиите не еднаш се опишува како некои девици-христијанки претпочитале да завршат со себе, но да не бидат осквернети од варварите. Сега тие се почитуваат како светии.

Во „Црковната историја“ од почетокот на 4 век читаме: „Во Антиохија имало една жена, света и прекрасна по својата душевна добродетел, позната по својата убавина, богатство, потекло и добрата слава за себе. Двете свои ќерки таа ги воспитала во правилата на вистинската вера; биле тие во цутот на младоста и убавината. Злобните завидливци, со сите сили се обидувале да пронајдат каде се кријат. Откако дознале дека живеат во друга земја, со итрина ги повикале во Антиохија и тие се нашле во стапица, поставена од војници. Мајката, кога ја видела безизлезната ситуација за себе и за децата, им ги опишала сите ужаси што им ги подготвувале луѓето; заканата била најстрашна и најнеподнослива… Таа им рекла дека ниту тие, ниту таа ни со крајот на увото не треба да слушаат за тоа и им кажала дека да се предаде сопствената душа во ропството на демоните е пострашно од секоја смрт и полошо од секоја гибел, и го предложила единствениот излез – бегство кон Господа. Ќерките се утврдиле во таа мисла, пристојно се замотале со своите плаштови, на пола пат побарале дозвола од стражата да се тргнат малку настрана и се фрлиле во реката, којашто течела во близина“ (Евсевиј, Црковна историја, 8).

Станува збор за светите маченички Домнина, Вероника и Просдокија. Нивниот спомен (според мартирологот на блажениот Ероним) се празнувал на 15 март. „Помнам уште една историја, која е полозно да ја раскажам. Велат, дека Магнентин, имајќи престапнички врски со многу паганки, сакал да има исти такви со христијанки. Но, последните сакале попрво да умрат, отколку да го продадат своето целомудрие. Кога Магнентин пристигнал во еден град, нему му се допаднала жената на еден советник при градоначалникот. Нејзиниот исплашен маж му рекол на Магнетон: ’Прати, земи ја‘. По неа биле пратени војници, но таа им рекла: ’Почекајте малку, додека да се дотерам‘. Таа отишла во спалната, зела меч и си ја прободела утробата. Слушнете и засрамете се, девојки, кои се нарекувате себеси невести Христови и го изневерувате Него со своите нечисти желби. Да му дарува Господ секому од нас да го пази целомудрието“ (Лавсаик, 131).

Во житијата на светиите се повествува за маченицата Дросида, која сама влегла во печка (се споменува на 22 март/4 април). Маченицата Пелагија се фрлила од вториот кат, спасувајќи се од војниците, кои дошле да ја уапсат (спомен на 8 / 21 октомври).

Говорејќи за монахињи-самоубијци, блажени Августин воскликнува: „Какво човечко чувство ќе откаже да ги извини оние што се убивале себеси, за да не претрпат нешто такво“ (За Градот Божји, 1,17).

Самоубиство без осуда се опишува во една библиска епизода:

Тогаш на Никанора му го предложија некојси Разис, еден од ерусалимските старешини, човек што ги сакаше своите сограѓани и беше на многу добар глас, па поради неговата добрина го нарекуваа татко на Јудејците. И во претходните немирни времиња тој се беше истакнал во јудејското движење и од сè срце и со сета своја душа постојано се жртвуваше за својот народ. Никанор, сакајќи да покаже колкава е неговата омраза спрема Јудејците, испрати повеќе од петстотини војници да го фатат, зашто си мислеше дека, ако го фати, ќе им зададе тежок удар и ќе им направи непријатности. И кога народот јуреше кон кулата и речиси ја беше освоил, кршејќи ја портата, кога беше заповедано да донесат оган за да ја изгорат, тој, наоѓајќи се во неизбежна опасност, со меч се прободе, сакајќи повеќе храбро да умре, отколку да им падне во рацете на безбожниците, да поднесува навреди недостојни за неговата благородност. Но, бидејќи ударот поради брзината беше неуспешен, а народот навлегуваше низ портата, смело се искачи на ѕидот и храбро се фрли врз народот. А кога сите што стоеја брзо се потргнаа, па остана празен простор, тој падна среде нив на земјата. Уште жив и пламнат од негодување, не гледајќи ја сопствената крв, која течеше од него, ниту тешките рани, тој се исправи, потрча кон народот, па застана на една стрмна карпа. И кога крвта речиси му беше веќе истекла, си ја извлече утробата со обете раце и ја фрли врз народот, молејќи Му се на Господарот на животот и на духот, пак да му даде живот и дишење. Така го заврши тој својот земен живот (2Мак 14,37-46).

Впрочем, блажени Августин сметал дека „делото на Разис може да се нарече големо, но не и добро“. Августин така се изјаснил и за Клеомброте, кој се самоубил, откако го прочитал платоновиот дијалог за бесмртноста на душата: „Неговата постапка попрво е голема, отколку добра“ (За Градот Божји, 1,22).

Кај самиот Августин, при опсудувањето на таа тема, се појавува чисто религиозен, „задетички“ (надетички) мотив.

„Но, велат, дека многу свети жени, бегајќи во време на гонење од гонителите на нивното целомудрие, се фрлале во река, за таа да ги однесе и да ги потопи; и иако тие умирале на таков начин, сепак, нивното мачеништво многу се почитува од Католичанската црква. – Не се осмелувам да судам за тоа непромислено.  Дали Божествениот авторитет со некакви доверливи сведоштва ѝ заповедал на Црквата на соодветен начин да го почитува нивниот спомен – не знам; можеби и да. Што ако тие жени постапиле така не по својствена за човекот грешка, туку за исполнување на Божествената заповед, не заблудувајќи се, туку покорувајќи се, онака како што треба да мислиме за Сампсон? А кога Бог заповеда и не остава никакви недоразбирања, поврзани со она што Он заповеда – кој ќе го смета послушанието за престап? Кој ќе ја обвини благочестивата покорност? Но, од ова не треба да излезе дека секој, кој решил да го принесе својот син во жртва на Бога, со тоа нема да изврши престап, затоа што на таков сличен начин пофално постапил Авраам. Бидејќи и војникот, кога убива човек, покорувајќи се на поставената над него законска власт, според законите на својата држава не е виновен за човекоубиство; напротив, ако не го сторил тоа, ќе биде виновен за непослушност и пренебрегнување на власта. Но, ако тоа би го направил своеволно, тогаш би извршил престап. Значи, кој слуша дека не е дозволиво да се убива сам, нека се убие, ако му заповедал Оној, чии заповеди не бива, а да не се исполнат; само нека пази, дали навистина има за тоа несомнителна Божествена заповед“ (За Градот Божји, 1,26).

Така што, Христијанството не може да се стави во прецизни компјутерски инструкции. Да, ние ја знаеме заповедта, знаеме дека треба да се живее според неа, но го знаеме и тоа, дека понекогаш принципите на љубовта и духовната потреба се над заповедта.

И по описот на најживите исклучоци од правилото, да го споменеме и самото правило: „Не треба да се твори принос и Литургија за самоубијците, но нека има милостина, зашто таа донесува полза и на неверниот, како што зборува Златоуст; притоа, и по бесењето на Јуда, сребрениците биле дадени за погребение на туѓинците. Нека го постават живототворниот Крст на местото, каде се обесил“.

(продолжува)

ѓакон Андреј Кураев

Прв дел    Втор дел    Трети дел    Четврти дел

Петти дел    Шести дел    Седми дел

Г.Г.

Ако човекот каже: „Убијте ме, затоа што сум во немоќ, затоа што животот повеќе не ми носи радост и наслада, и затоа јас не сакам да живеам“, тогаш тој едноставно ќе добие породилна траума. Зашто смртта – тоа се нови породилни болки, ново раѓање. Породилната траума ќе се одржи сиот живот. Овој пат – во вечниот.

Да си спомнеме за зборовите на Гандалф што ги кажа на намесникот Гондор Денетор, којшто реши да се изгори самиот. „Ти немаш право да си го назначиш часот на својата смрт, намеснику Гондор – сурово напомна волшебникот. – Така постапувале само паганските кралеви, над коишто целосно владееле темните сили“.

Човекот, којшто намерил доброволно да го напушти животот, тешко дека тоа го прави во радосно расположение. Но, тоа, всушност, е заминување, премин, а не исчезнување. На самоубијците нема да им успее да умрат потполно. Состојбата на душата, со која човекот ја престапува границата, состојбата на очај и ужас тој ќе ја земе со себе во вечноста. Господ кажал за тој премин: Во што ќе најдам, така ќе судам (сп. Ез 33,13.16).

Смртта од очајание е пат кон таков ужас, за кој ништо не знаат атеистите и трезвените луѓе. Во петтиот „Хари Потер“ Дамблдор вели дека најлоша од сите заблуди на Темниот Лорд е мислењето, божем нема ништо полошо од смртта. И токму тоа неверие Дамблдор го смета за најслабо место на својот непријател…

Сметате дека не е сериозно да се согласите со детска сказна? Епа, тогаш, послушајте го великиот Данте: „Тврдам, дека од сите видови на човечка нискост, најглупо, најподло и најштетно е да се верува, дека после овој живот нема друг“.

Телото може засекогаш да се разруши, но душата не може. Во полуразрушена состојба, душата ќе се влече од вечност во вечност, и ниту една од нив нема да ја радува. Кога човекот бега од сопствената болка, не гледајќи смисла да продолжи со животот, тогаш тоа ја означува власта на самракот во неговата душа. Од религиозно гледиште, не е безопасно да му се помогне на човек да ја премине границата на времето и вечноста во такво (не)време.

Црквата не ги погребува самоубијците не затоа што сака да им се одмазди или да ги казни. Со таа забрана таа едноставно ги предупредува сè уште живите: „Тоа не е излез!“.

…Еден свештеник имал добри односи со офицерите од најблиската воена единица. Но, еднаш во незгоден доцен час му затропале на врата:

– Батјушка, несреќа! Аљоша ни се застрела! Треба да го отпееш!

Свештеникот решително ја одбива молбата:

– Не можам. Алексеј станал самоубиец, според нашите канони не можам да го отпеам!

Следела разбирлива реакција од страна на офицерите:

– Што ги поставуваш каноните и хартиите повисоко од човекот! Не ни мислевме дека си таков формалист! Ти одбиваш да ни помогнеш во нашата беда! Не можеме да те препознаеме сега!

Оттогаш вратите на таа воена единица остануваат затворени за свештеникот… Поминува половина година. Свештеникот служи во својот градски храм. И, одеднаш, по службата му пришол истиот оној офицер, којшто најлуто од сите викал на него во денот на смртта на својот колега, паднал на колена и рекол:

– Ти благодарам, батјушка!

– Зошто ми благодариш?

– Ти од смрт ме спаси!

– Кога сум го направил тоа?

– Вчера!

– Како можев вчера од смрт да те спасам, кога половина година воопшто очи не сум ти видел?

– Токму и со тоа ти ме спаси!.. Вчера таков мрак на душата ми беше. Го земав пиштолот и сакав точка да ставам… Но, тогаш си спомнав дека заради тоа ти Аљошка не сакаше да го отпееш. И прекинав. Си легнав да спијам, а утрото веќе сè помина… Ти благодарам!

Треба уште и да се помни, дека овде секој од нас не живее сам и само за себе. Со нас е поврзан животот на другите луѓе. Една жена ми кажа: „Знаете, отец Андреј, јас самата бев во слична ситуација, мајка ми многу долго и страшно умираше, за нас тоа беше многу тешка година. И слава Му на Бога, што ја имавме. Јас не знам што ѝ донесе таа година на мајка ми, но нам ни даде многу“. Се случува, страданијата на другиот човек да бидат повод за пројавување на силата кај другите. Затоа, не може да се реши проблемот со евтаназијата, застанувајќи само на тоа, што доживува или не болниот.

(продолжува)

ѓакон Андреј Кураев

Прв дел    Втор дел    Трети дел    Четврти дел    Петти дел    Шести дел

Г.Г.

Тоа е обид, традиционален за нашето постмодернистичко време, да се раствори човекот во машинските технологии, кога се гази самата суштина на големата тајна на љубовта. Согласувајќи се да износат дете по нарачка, многу жени дури и не сфаќаат каква болка ги очекува понатаму, болка од раскинувањето на врските, коишто мајката ги востановуваат за време на бременоста со своето идно, макар и генетски нејзе туѓо, дете. Таа болка неа потсвесно ќе ја следи сиот нејзин живот и никакви пари нема да го компензираат тоа.

Неодамна, една штотуку породена жена ми раскажа за таа нагла промена на чувствата, што таа ја доживеала во денот на пораѓањето. „Повеќе нема да се согласам да раѓам“– извикала на почетокот. Но, веќе по неколку часа од пораѓањето, воскликнала: „Сакам пак!“. Бог (или, ако сакате, природата) во женскиот организам устроил некаков вид на „наркотична“ фабрика: по пораѓањето таа започнува да работи и да ја наситува мајката со ендорфини, коишто пораѓаат радосно-еуфорично расположение. И токму во таа радост се зачнува мајчинското чувство. Инаку, веќе спомнатата родилка рече дека првата ќерка ја раѓала под анестезија: „Едноставно заспав, а кога се разбудив, ќеркичката лежеше веднаш до мене“. Според нејзиното признание, потоа ѝ требало многу време, за да ја почувствува малечката како вистински своја. Но, по второто пораѓање, без анестезија и со болка, таа веднаш ја почувствувала сета мера на својата љубовна и животна соединетост со ќеркичката. Жената, којашто не поминала низ породување, на своите раце ќе го добие своето бебе без болка, но и без радост. Ќе се разбуди ли во неа мајчинското чувство?

Овде постои и друг ризик. Во многу случаи, таа репродуктивна технологија ќе биде искористена од „семејствата“, коишто, во принцип, не можат да имаат деца. Станува збор за хомосексуалните двојки. Треба да се замислиме над тоа, дали треба детето уште од самиот почеток на неговиот живот да го нурнуваме во таква средина, во која се гарантира неговата лишеност од радоста на обичниот живот, обичното мајчинство и татковство.

(продолжува)

ѓакон Андреј Кураев

Прв дел    Втор дел    Трети дел    Четврти дел    Петти дел

Г.Г.

Црквата без никакво чудење гледа на контрацепцијата. Но, во исто време, во нашата социјална концепција има многу резервен, внимателен пристап. Црквата категорично е против оние методи на контрацепција, коишто носат абортивен карактер – т.е. го убиваат веќе зачнатото дете. Што се однесува на контрацептивите со спречувачко дејство, тогаш овде односот е посложен – сè зависи од мотивот на човекот. Ако тие се употребуваат едноставно заради тоа, да не се зема на себеси одговорност, да се обезбеди комфортот на својот живот, тогаш тоа е извратување на самата смисла на сопружничкото соединување. А друга работа е кога, да речеме, родителите се вознемирени од тоа што тие веќе имаат четири деца и ако се појави уште едно бебе, тогаш тие на своите постари деца не ќе можат да им ја дадат должната грижа, образование. И затоа го одложуваат раѓањето на своето идно дете. И уште повеќе – ако контрацептивите се употребуваат од медицински причини. Во тој случај, односот на Црквата е поблаг.

Но, во ваквите дискусии секогаш ќе има несогласувања, притоа, исто така, и по основните принципи. Возможно ли е да се најде заеднички именител?

Главното несогласие меѓу христијанските и светските пристапи кон биоетиката се состои во одговорот на прашањето, што е тоа човек. Телесен организам или нешто повеќе? Кога започнува човечкото постоење: со минутата на зачнувањето или со моментот на исходот од лоното на мајката? Кога престанува животот на човекот: со престанувањето на функцијата на мозокот или, пак, со моментот кога здодеало да се живее? Кога човекот станува човек и кога тој престанува да биде тоа?

Но, во што е овде тешкотијата: само што сте дошле до јасно формулирање на она, што е човекот, вие закажувате создавање на контрационен логор. Затоа што со помош на таа ваша формула вие сега можете човеколиките суштества да ги разделите на два вида: на едни ќе им дозволите да се нарекуваат луѓе, а други, според вашето гледиште, ќе бидат нелуѓе; тие ќе се најдат вон етиката, вон законот. Тие тогаш ќе можат да бидат уништувани… Јас не разбирам, зошто детето во состојба од минутата на раѓањето плус една недела е човек, а минус една недела е недочовек…

Затоа и велам дека таквите предмети, како биоетиката, се потребни – едноставно заради тоа, да се научиме да гледаме на човекот не само преку окцето на микроскопот.

Од гледиште на Христијанството, човекот, освен срцето, слезинката и останатото, има уште и душа. И нејзе ѝ е потребен повод за живот, повод за возрастување. А размислувањата над моралните проблеми и е повод за тоа, да се најде во себе самата таа душа и да се изведе од полуатрофираната состојба.

Но, зошто лекарот треба да размислува за душата, кога тоа е лична работа на пациентот? И воопшто, со душата се занимаваат „лекарите во раса“, т.е. свештениците. Тоа е нивна директна обврска, а не на лекарите. Лекарот го лечи телото…

Ние сме должни да размислуваме за душата, токму затоа што таа е еден од условите за исцеление на телото. Преку душата на болниот, како и преку душата на лекарот, може да се убрза или, пак, да се успори процесот на исцеление, дури и на чисто физичките болести и трауми.

Не треба да се заборави дека покрај школите на западната новоевропска медицина постојат и други школи, да речеме, источни, чија мода во наши денови е крајно голема. Тие поаѓаат токму од тоа, дека човекот е целосно суштество и дека патот до неговото лекување лежи преку душата.

Православието се согласува со тоа. Затоа, пред да се одлета на Далечниот Исток во потрага по лекарства и егзотични методи на исцеление, ајде да се обидеме да погледнеме што има во нашата европска христијанска традиција.

(продолжува)

ѓакон Андреј Кураев

Прв дел    Втор дел    Трети дел    Четврти дел

Г.Г.

Лошите зборови ги расипуваат добрите обичаи. Се спомнаа мирисни цветчиња, крвави бебиња, сластољубци и среброљубци, фетуси, инквизиции, раскалашени жени, џипови, стереотипи и општи места од кои наместо решение може само да добиеме мигрена, а правото на избор или правото на живот да се претворат во логичката дилема за кокошката и јајцето. Многу е наивно да очекуваме спорот да се реши преку ноќ. Конечно затоа тој постои со векови. Но, некаде секако треба да се почне и тоа со конструктивен пристап.

Ако инсистираме на правото на избор, тогаш тоа треба да важи за сите. Со сила никого не можеме да го натераме да не греши. Конечно и Бог апсолутно ја почитува нашата слобода да чиниме добро или зло. За санкциите е резервиран есхатолошкиот план. Оној, пак, што има избор, има и одговорност. Да се послужиме со обратна перспектива во аргументите. Ако жената има право на избор да абортира, велиме ако, ако брачниот консензус е прифатлив во ставот да го екстерминира својот пород од хигиенски или концептуални причини, ако дури и советот на родителите или поискусните треба да се земе за валиден, тогаш право на избор треба примарно да им се посочи и на оние што се подготвуваат професионално да се занимаваат со оваа гранка на медицината уште во процесот на образованието. А истото подоцна да им се овозможи и низ лекарската пракса. Која Хипократова заклетва би се противела на ставот тој, или таа, да одбие да го изврши абортусот. Имено во ваква ситуација медицинското лице ја добива можноста и да поучува. Да бидат учители за психофизичкото здравје. Мислам дека со феноменот избор треба малку посериозно сите да се зафатиме.

Луѓето ќе имаат секогаш различни ставови по ова, како и по многу други прашања. Но ако се инсистира на право на избор, тогаш сите треба да се залагаме за фер-плеј. Оној што го прави изборот, оној што совеста ја обременува или олеснува со тој избор, да биде добро упатен во сите аспекти на она што го презема. Ако аргументите ни служат само за заплашување или правење паника, за релативизирање или терање вода на својата воденица, тогаш тоа не е ниту полезно ниту морално оправдано. Па зарем личност која што е ставена пред дилемата дали да го сочува или убие животот во себе не е веќе доволно во паника, страв и конфузија?

Тоа е она што како заедничка цел и ориентација можеме да го направиме. Да дадеме можност човекот ставен пред дилемата на животот да резонира по силата на слободната волја имајќи ги во рака сите аргументи и аспекти, консеквенци и искуства. Потоа секој ќе го понесе својот дел од одговорноста. Зашто одговорни сме и за она (зло) што сме го направиле, подеднакво како и за она (добро) што не сме го направиле. Луѓето во својата природа не се монструми, но незнаењето може да предизвика монструозни последици. Зарем може да претпоставиме дека некој мирно ќе спие по касапница од некаков медицински потфат, дури и минорен? Прашајте ги хирурзите кои вршат ампутации? Тие искуства бараат огромни емотивни или духовни компензации.

По прашањето на убиството и чедо-убиството пропишани се и црковни и државни закони. Секое цивилизирано општество се сообразува со нив по мерата на своите концепции и ориентации. Што се однесува до христијанските канони тие јасно го третираат абортусот како убиство со предумисла, или соучество од користољубие, за оној што го извршува. Ваквиот навидум строг став потекнува од цврстата увереност дека Духот на животот пребива уште во репродуктивните клетки преку чие оплодување се зачнува човечкиот ембрион. Стадиумот на развојот на ембрионот, во таа смисла, не игра пресудна улога. Животот е живот. Како што веќе рековме санкциите му припаѓаат на вонвремениот (вечносниот) контекст, па затоа и во овој случај тие се сосема доволни и целисходни, ако се сфатат сериозно и се почитуваат. Покајание, оглашение (или поучување) и повеќегодишна епитимија во форма на одлачување од евхаристиското единство, одлачување од светотаинскиот живот на Црквата: 10 години за оние што се согласуваат на чедоморство, а 20 години за оние што заради материјална добивка го извршуваат или учествуваат во извршувањето на истото. Ваквото долгогодишно поучување и покајание се во функција човекот да има доволно време да се соочи со одговорноста и последиците од својот избор. Истиот морален закон е содржан и како една од Десетте Божји Заповеди, поточно шестата.

Светските закони, од друга страна, оперираат со староста на ембрионот како начин сепак да се контролира прекинувањето на бременоста, бидејќи некаква граница и критериум сепак мора да постои. Освен ваквата законска определба во некои држави е пропишан и посебен закон за забрана на абортусот. Навидум тоа изгледа како конечна победа на приврзаниците на право на живот. Но, многугодишната пракса од примената на ваков закон, рака на срце, покажува дека тој како таков најчесто, а ако не и по правило, е контрапродуктивен. Во таа смисла закон за забрана на абортусот е најпогрешниот начин да се реши проблемот. Тој само може да произведе добро разгранета псевдо-медицинска мафија. Дури и со алармантниот број на абортуси, каков што е денес во светов, и со целата идеологија на хипер-либерализам, сите се единствени, и противниците и оправдувачите на абортусот, дека дивите „клиники“ за абортуси се врвот на ужасот и крајна инстанца на примитивизам и декаденција на едно општество. Со донесување закон за забрана на абортусот, практично целата работа само се става во рацете на џелати-профитери, вештерки и убијци, кои тоа ќе го прават за многу пари (а тоа значи брзо ќе станат одлучувачки фактор во општеството), а ризикот убиството да биде двојно (и мајката и детето) стократно се зголемува. Замислете си ја таа концентрација на пари и неморал која ќе одлучува за сите витални, буквално витални, процеси во една држава!? Наместо забрани и бирократски паравани и на прашањето на абортусот, како и на многу други прашања, кои како етос, или како општествен феномен се нус продукт и симптом на една многу подлабока криза треба да им се пристапи детално и сеопфатно.

Да заклучиме. Она што ни е примарно потребно е без страсти и надитрување да ги дефинираме приоритетите во заедничкиот ангажман за решавање на ова, повторно ќе кажеме, витално прашање. Семејството, религиозната мисија, медиумите, училиштето (особено веронауката), гинеколошките клиники, програмите на политичките партии, националните стратегии, сите треба да имаат соодветен удел. За едни тоа секогаш ќе биде грев, а за други хигиена, но за мнозина тоа и понатаму останува несфатлива дилема. Во ставовите треба да се поучуваме во полза на животот и во полза на иднината. Инстант решенијата и брзоплетоста нема да ни помогнат, ни во законите, ни во праксата. Зашто, конечно, абортусот е инстант решение пар-екселанс. Најлесниот избор најчесто е најпогрешниот.

митрополит Методиј Златанов