Имам еден интересен светоотечки пасус што сакам да го споделам со вас. Неодамна побараа од мене да дадам некои забелешки и референци на едно случување овде во USD (Универзитетот на Сан Диего). Овие забелешки требаше да бидат произнесени на денот на Вознесението (Спасовден). Знаете, католиците го имаат преместено празникот од четврток во неделата што следува (православните можеби не се запознати со тоа), но тоа беше денот на Вознесението за нас православните и јас решив да го поставам тоа како тема на мојот коментар. Па барав одредени патристички писанија за Вознесението. И пронајдов еден прекрасен оддел од свети Лав Велики. Неговиот коментар говори за тоа како Вознесението им помогнало на апостолите да ги разрешат сопствените сомнежи; цитатот е прекрасен и одговара на нашата тема:

„Како човекот да биде оправдан преку вера, ако нашето спасение почива на оние нешта што лежат пред нашите очи. Штом нашиот Господ му се обратил на оној што изгледа се сомневал во Христовото Воскресение, додека не бил искушан со поглед и да може да ги допре трагите од Неговите страданија и самото Негово тело: Вие поверувавте, бидејќи Ме видовте. Блажени се оние што не виделе, а поверувале. Ние велиме дека спасението не зависи од она што можеме да го видиме, да го потврдиме. Искрено речено, затоа и се нарекува вера, бидејќи не можеме да докажеме“.

Затоа ако некој во Вашиот живот очекува доказ, нема да го добие. Видовте ли како свети Лав го започнува својот коментар, зборувајќи за тоа како ние сме спасени преку вера. Всушност, тој вели, бидејќи сме оправдани преку вера. Денес кога ги слушаме овие зборови, ние секогаш размислуваме за нив во контекстот на протестантската реформација: спасени сме преку вера – тоа било протестантско мото, не едноставно преку вера, туку само преку вера, нешто што го нема во Библијата, зборот – само. Но, Лав проповедал многу пред протестантската реформација, повеќе од илјада години пред тоа. И тој не го разбирал тоа така. Во првите неколку поглавја од 1Кор, Павле има намера да каже дека христијанската порака не може да биде докажана со логичка методологија, дека таа нема смисла во областа на рационалното. Во 1Кор тој говори за христијанската безумност наспроти световната мудрост и тој вели: јас не дојдов кај вас со елоквентна мудрост, јас дојдов проповедајќи ви Го Христа Распнатиот. Распнатиот Месија! Тој можел да рече и: Распнатиот Спасител, Распнатиот Бог. Ова не било нешто лесно за луѓето ниту во антиката да прифатат. Затоа тој продолжува: камен на сопнување/скандал/соблазна за Евреите и безумство/будалаштина за паганите. Тоа е нелогично и безумно, бидејќи Елините и останатите во тоа време очекувале нешта во согласност со елинската философија. Морало да биде елоквентно, морало да биде логично и морало да има одличен ораториум. И Павле вели: не можам да го направам тоа, бидејќи она што проповедам е Распнатиот Месија! Бидејќи она што го кажувам бара вера. Во очите на светот, Распнатиот Месија е нелогичен и нерационален.

Бог сака да Му пријдеме според верата, а не затоа што сме биле убедени преку логика, рационалност или наука, за да поверуваме. Ова е така и затоа што Бог е неспознатлив/непоимлив за човечкиот ум. На Бога можеме да Му пристапиме единствено со вера. Не го довршив пасусот од Лав, па да се навратиме на тоа:

„Оваа вера зголемена со Господовото Вознесение и утврдена преку дарот на Светиот Дух (Педесетница) не била застрашена од ограничувањата, затворите, гладот, огнот, нападите од дивите ѕверови, мачењата од суровите гонители. Оваа вера изгонувала духови, исцелувала болни, воскреснувала мртви. Самите блажени апостоли, откако биле утврдени со многу чудеса и поучени со многу беседи, сепак биле во паника од ужасот на Господовите страданија и не ја прифатиле вистината за Неговото Воскресение без колебање. (И оваа вера) толку многу напреднала/прогресирала по Господовото Вознесение, така што сè што порано постојано ги исполнувало со страв било исполнето со радост. Бидејќи тие го подигнале целото созерцание на нивниот ум кон Неговото Божество, коешто седнало од десната страна и повеќе не биле попречувани од бариерите на телесниот вид да го упатуваат нивниот умствен поглед кон она што никогаш не ја напуштила десната страна на Отецот, при снисходењето/слегувањето на земјата и не ги заборавило апостолите, при Своето Вознесение на небесата“.

Така што, поенатата на свети Лав е дека дури и апостолите се сомневале; на некој начин, тоа што Христос бил физички присутен меѓу нив направило да им биде уште потешко да поверуваат. Но, забележете како тој вели, дека тие раснеле во верата. Прво, секако, тие верувале дека Он е Месијата, дури и Господ во некоја мера, но по Воскресението поверувале малку повеќе, по Вознесението уште повеќе, по Педесетница повеќе… И со сигурност, како што минувал нивниот живот и ги виделе сите овие чудесни нешта, задлабочувајќи го својот однос со Христа преку молитвата, тие станале џинови на верата. Тоа се луѓето што сега ги гледаме, но тие не биле совршени, туку обични човечки суштества, како сите нас. Затоа се надевам дека ќе ги утешите луѓето во Вашите животи, коишто се прашуваат себеси и се борат со овој проблем/прашање на верата. Особено младите луѓе. Тие треба да знаат дека е во ред да се зборува за тоа и нема од што да се срамат, туку треба да продолжат да се молат, макар да имаат сомнежи, и да продолжат да одат во црква. Ова прашање е многу важно и треба да се зборува за него и кога Ве охрабрувам да разговарате со тинејџерите, не мислам дека ова е проблем за младите тинејџери; нив не треба да ги воведеме во нешто за што сè уште не се подготвени, но постарите тинејџери – дефинитивно. Луѓето на 18-19 години често се мачат со ова прашање и додека размислував што да Ви кажам, ова го дискутирав со мојот духовен отец, којшто има огромна парохија; му реков дека мислам дека ова е една причина зошто тинејџерите не сакаат да одат во црква: тие се чувствуваат лицемерно од тоа што одат во црква или се молат, кога имаат толку многу сомнежи, особено во периоди на големи сомнежи, и тие се чувствуваат глупаво и лицемерно да одат во црква. И тој ми кажа дека ова не единствената причина, но многу често младите луѓе престануваат да одат во црква, бидејќи имаат направено сериозни гревови и затоа не сакаат да одат во црква, бидејќи во основа не сакаат да се соочат со Бога. Не сум размислувала за тоа, но ова има многу смисла.

Знаеме дека тинејџерите и младите луѓе многу често не сакаат да одат во црква, а родителите избираат, или да се расправаат во врска со ова или да ги остават сами да решат. Но, размислете за фактот дека имате некој млад човек што одбива да оди во црква: не мора да значи дека тоа е затоа што црквата им е досадна (тоа може да биде оправдувањето што ќе Ви го понудат), но можно да е поради фактот дека имаат мака со верата или, пак, сториле некои гревови, а тие не би разговарале со вас за тоа. Но, можете да ги охрабрите да разговараат со некој свештеник за ова и да се растеретат од она што и да станало бариера меѓу нив и Бог. Само размислете за тоа; не мора да значи дека нашите деца сториле сериозни гревови, не би сакале да веруваме во тоа, но се случува и тоа. И наместо да дозволиме ова да ги оддалечи од Црквата, подобро да ги охрабриме да разговараат со свештеник, да отидат на исповед и да се обидат да го обноват својот однос со Бога. Се надевам дека ова ви беше од полза.

 презвитера Евгенија Константину

Прв дел    Втор дел    Трети дел

Извор: http://www.ancientfaith.com/podcasts/searchthescriptures/apostolic_faith_and_apostolic_doubt

Презвитера д-р Евгенија Константину е современ православен библист, предавач на универзитетот во Сан Диего. Таа е позната по својот динамичен говор и енергичните презентации во своите коментари на Светото писмо, објаснувајќи го на современ јазик низ призмата на црковните свети отци. Нејзините прекрасни предавања, поврзани со објаснување на библиските книги и текстови, како дел од проектот Search The Scriptures, можете да ги преслушате тука.

Подготвил: Георгиј Глигоров

Факт е, браќа и сестри, дека не можеме да се вратиме назад и сè да докажеме. Но, денес луѓето очекуваат, дури и бараат доказ. Интернетот има безброј сајтови за скептици и луѓе што се сомневаат, сајтови на атеисти што се обидуваат да ја уништат верата. И тие воопшто не се објективни, туку се обидуваат да ви покажат дека ова е правата вистина. Секако дека не се објективни. Тие не се пообјективни од христијанските сајтови што ја промовираат верата во Христос. Затоа треба да сте свесни за ова, зашто навистина се случува. Има многу луѓе што се обидуваат да ги уништат христијаните, Христијанството и верата во Христа. И зошто се случува ова? Затоа што светот Го мрази Христа, најмногу од кога било. Атеизмот се вклопува во нашата самодоволна и хедонистичка култура и тоа многу многу добро. Бидејќи атеизмот во суштина не е верување или одбивање на секое верување во Бога, туку атеизмот се поставува себеси на местото на Бога: јас сум си бог на самиот себе. Многу полесно е да не се одговара пред некого, јас си ги поставувам правилата; ако нема Бог, јас ќе си бидам бог на самиот себе. Јас ќе одлучувам што е правилно, а што погрешно. Јас можам да се претворам дека имам принципи, доблести, морал и стандарди. Но, потоа ќе можам да ги прекршам или игнорирам, кога нема да ми одговараат, бидејќи, се разбира, нема Бог, па јас ги поставувам правилата.

Ако тргнеме со став на скептицизам и негирање, ние никогаш нема да поверуваме. Свети Августин имал една омилена изрека: „Верувам за да можам да разберам“. Тој не вели: „Докажи ми прво, па потоа ќе поверувам“. Тој не рекол: „Разбирам, па затоа верувам“. Тој сфатил дека треба да се почне со некаков елемент на вера, пред да можеш да поверуваш или да разбереш нешто. Свети Августин не дошол до верата лесно; тој се мачел многу, но сфатил дека треба да се почне со отворено срце: „Верувам, за да можам да разберам“. Духовните предмети се таинствени, тие не можат да бидат редуцирани на објаснување, докази и логика.

Да Ви дадам уште еден пример. Како да Ви докажам дека мојот син Кристофер постои? Со неговиот извод на родените; некои би рекле: ама тоа може да е фалсификат, не е доказ. Но, ако Ве одведам горе на спратот и Ви ја покажам неговата соба, неговиот кревет, неговите облеки… Би ми рекле: е, тоа може да припаѓа кому било, тоа не е доказ. Но, ако Ве запознаам со Кристофер, тогаш можеби ќе поверувате дека тој постои. Како можеме да го докажеме постоењето на некој или нешто, па дури и Бог? Преку нашиот опит. Тоа е единствениот начин да Го познаеме Бога и да научиме дека Он навистина постои. Од ништо на што би можеле да укажеме во книга, или да видиме на видео, или што било. Ние конечно доаѓаме до познание на Христа, само преку опит на Него. И поради ова ние едноставно треба да сме отворени и за идејата, дека Бог нè прифаќа дури и со нашите сомнежи. И затоа Ве охрабрувам да разговарате со младите луѓе во Вашиот живот и да ги советувате да продолжат да одат во црква и да бидат отворени за Бога, зашто во спротивно, тие никогаш нема да поверуваат. Тие треба да се отворени за идејата на Бог, бидејќи Бог нè прифаќа дури и со нашите сомнежи. Нашите сомнежи се наша слабост, грев, како и секој друг. Никој од нас не е совршен. Не е тоа неопростлив грев, не е нерешлив проблем, а Христос умре за нас, додека бевме грешни.

Сигурна сум дека мојата баба никогаш не се сомневала. Која е разликата помеѓу таа генерација и нашата? Дали затоа што тие биле прости, необразовани; да, биле необразовани, ама не биле глупави. Во последно време размислувам, поврзано со оваа дискусија, за сторијата со Христос и богатиот. И после оваа средба со богатото момче, Христос рекол: полесно и е на камила да мине низ иглени уши, отколку на богат да влезе во Царството Небесно. Сите го знаеме ова, нели!? Ние обично не се поставуваме во категоријата на богатото момче, нели? Но, сите ние сме таму. Дури и денешните луѓе што ние ги нарекуваме сиромашни во индустриските земји, како Америка, Англија, Канада, Австралија, Западна Европа, дури и луѓето што ние ги сметаме за сиромашни, се богати во споредба со луѓето пред многу години, а со сигурност со луѓето од времето на Христос. Дури и сиромашните во нашата земја имаат телефони и фрижидери, понекогаш и автомобили, имаат доволно храна за јадење, не гладуваат по улиците. Но не толку одамна, луѓето ги трошеле сите свои приходи во борбата да преживеат. Треба да си обезбедиш за самиот себе, за да го преживееш денот, немало одмори, немало пензии, работиш додека не умреш. Луѓето што живеат во такви околности, како што бил животот на мојата баба, прекумерна работа и оскудност, целосна сиромаштија, таквите луѓе добро Го познавале Бога и немале никакви сомнежи. Но Го познавале, не од книги, туку од опитот, од молитвата. Го познавале затоа што ги извлекувал од дното на катастрофите, гладот, неволјите, безброј пати. Затоа што немало што друго да прават, туку сè што можеле да направат е да се обратат кон Бога, и се обраќале. И мислам дека нашата сурова опсесија да имаме докази за Бога не е само нус производ на нашето научно време или технолошко време, за што отсекогаш сум мислела дека е, но почнувам да размислувам дека тоа е нус производ на комфортите на нашето време, зашто ние би биле поповрзани со Бога, ако сме во потреба почесто да се обраќаме кон Него, отколку што тоа го правиме.

Оваа специјална лекција сакав да ја наречам „Апостолска вера и апостолски сомнеж“ со цел да поттикнам охрабрување, инспирација, надеж кај оние што меѓу нас сè уште се борат со сомнежи, бидејќи и самите апостоли се сомневале. Видете во Евангелието според Матеј, 28 глава, последната од тоа Евангелие. 28-та глава е една величествена сцена, наречена „Великото овластување“, во која Господ ги води учениците на една висока планина и ги испраќа по целиот свет да ги крштеваат сите народи во името на Света Троица. Ова евангелско четиво го читаме на секое Крштение. Но, видете како започнуваа тоа поглавје: се вели дека Христос ги одвел на врвот од една висока планина, тие паднале и Му се поклониле, ама некои се сомневале. Ова се зборови на Матеј. Овие луѓе Го виделе Христа воскреснат од мртвите и, сепак, некои се сомневале. Многу го сакам тоа. Бидејќи Матеј е сосема искрен во врска со тоа. Сосема искрен. Тој не се обидува да ги прикаже учениците како некакви апсолутни верници дури и во тој момент. Тие се сомневале гледајќи Го Христа воскреснат од мртвите и како ние да очекуваме од самите себеси никогаш да не се посомневаме. Бог не го очекува тоа од нас. Бог разбира. И Христос не ги отфрлил; Он можел да им ги прочита мислите; Он не рекол: „Како може да се сомневате во Мене, откако Ме видовте воскреснат од мртвите“. Он не го вели тоа. Многумина од нас, секако, си споменуваат за познатата епизода со свети Тома. Читајте го Евангелието според Јован. Ние секогаш мислиме дека бидејќи Христос му рекол на Тома: Блажени се оние што не виделе, а поверувале – тоа претставува некаков укор на Тома. Но, не мислам така. Кога размислувам на таа сторија, мислам дека Христос на Тома му го дал она што му било потребно за да го разреши својот сомнеж. Мислам дека многу љубовно му се обратил на Тома: „Дојди Тома, стави го прстот во дупките направени од клинците, стави ја дланката во реброто“. Он не го осудил Тома за таа слабост. Он можел и да не му се покаже на Тома. Она што е факт е дека дури и апостолите, драги браќа и сестри, требало да растат во нивната вера, бидејќи тоа е нешто што доаѓа со тек на време, преку нашиот однос со Христа.

(продолжува)

презвитера Евгенија Константину

Прв дел    Втор дел

Подготвил: Георгиј Глигоров

Во еден друг меил, еден татко ми пиша и ме праша за еден сајт што неговата ќерка го видела, којшто христијанското учење го споредува со древните митологии. Можеби сте наишле на ова. Девојката била многу разочарана од она што видела на сајтот и таткото не знаел како да реагира на ова. На некој начин сајтот кажувал, дека во древноста имало и други богови, за кои се велело дека произлегле од девствено раѓање, за богови што правеле чуда, што воскреснале од мртвите. Секако дека постои некаква сличност со овие стории. Ако во древноста има стории за бог што умрел, зар тој би останал мртов. Секако не. Тој е бог, бесмртен е, па затоа секако дека ќе воскресне од мртвите. Дали тоа значи дека Христовото Воскресение не се случило?! Може да има многу нешта што си личат едно на друго, но тие не се исти. Едното може да биде вистинско, а другото лажно. Фактот што повеќето обоени камења не се рубини, сафири или дијаманти, значи ли тоа дека не постојат такви нешта, како рубини, сафири или дијаманти. Има многу лажни нешта, но има и такви што се вистински. Постоењето на нешто лажно не значи дека она другото не е вистина. Размислете за тоа.

Искрено, не бев многу импресионирана од овој сајт и сите тие сличности со митологиите. Во суштина, има многу малку сличности коишто се толку основни, така што во древноста се кажувале за секој бог. Христос е светлина на светот исто како што богот Хелиос во грчката, или богот Ра во египетската митологија е светлина на светот. Голема работа! Како ова покажува дека Христијанството ги копирало овие митологии. Овие нешта како: Бог е светлина, живот, се толку базични што се говореле за секој бог во секоја култура. Тоа не значи дека христијаните го измислиле ова за Христос. А ако Христијанството ги копирало овие нешта, би имало многу повеќе сличности со овие древни митологии, а станува збор за многу малку сличности кои се незначителни.

Друго нешто што укажуваат е фактот што христијаните го празнуваат Раѓањето Христово на 25 декември, за којшто знаеме дека не е вистинскиот датум на Неговиот роденден. Тоа бил роденденот на богот Митра и Sol Invictus (Непобедивото Сонце). Го знаеме тоа. Голема работа! Црквата го избрала тој датум, бидејќи сакала да даде поента: Христос е вистинската Светлина. Ние не го знаеме точниот датум на Христовото раѓање, па Црквата го избрала овој, за да изјави дека Христос е светлина на светот, а не овие лажни богови. Христос е Сонцето на правдата. Верата во Христа како вистинска Светлина не започнува со избирањето на овој датум како Негово раѓање, таа не ја копирала оваа идеја од паганските митологии, туку го искористила овој датум многу паметно, би рекла, со што се спротивставила на лагата на паганските верувања.

Многу млади луѓе не знаат како да ги перцепираат овие нешта, а да не бидат целосно потресени од нив и затоа треба да се разговара за ова. Но, ова не е нешто ново што се открива. Зар мислите дека ние во ова современо време сме првите што ги откриваме овие сличности на некои детали од Христовиот живот и некои древни митологии. Дали мислите дека луѓето од првиот век не ги знаеле овие стории? Секако дека ги знаеле. Мислите дека биле глупави, а ние сме премногу паметни што не можеме да бидеме прелажани. Тие ги знаеле овие приказни подобро од нас. Исто така ја знаеле и разликата меѓу христијанското сведоштво за Христос и оние митологии.

Некои луѓе велат дека овие сличности и детали биле додадени во митологиите по Христа, бидејќи на некој начин биле инспирирани од сторијата за Христос. Не сум сигурна околу ова, бидејќи не сум го истражувала. Други, пак, велат дека овие сличности со грчко-римскиот свет и митологиите бил начин на кој Бог го подготвувал светот за Христовата порака. Можеби! Не знам. Но, ќе ви кажам што знам: постои голема разлика меѓу христијанското сведоштво за Христос и овие древни митологии. Која е разликата меѓу христијанското сведоштво за Христос и овие древни митологии, коишто говорат за богови што исцелуваат, како Асклепиј, или богови што воскреснуваат од мртвите, како Адонис, која е разликата? Која е разликата меѓу член на култ, којшто умира за лажно верување и апостолот, којшто умира за Христос и Воскресението? Разликата е во тоа што Христос бил историска Личност. Никој не може да го рече ова за Митра, Адонис или Асклепиј, коишто биле древни богови. Секогаш имало лажни месии, имало лажни месии пред Христос, има лажни месии и по Христос. Имало лажни богови пред Христос, има лажни богови и по Христос. Само затоа што има многу нешта во светот, коишто изгледаат дека приличат едно на друго, но во суштина не е така; има нешта што се вистински и нешта што се лажни. Исто е и со Христос.

Друго нешто што потенцираат е идејата за девственото раѓање. Се повикуваат на други приказни, древни митологии, коишто имале богови родени на девствен начин. Да Ве прашам нешто: кога христијаните првпат проговориле за девственото раѓање на Христос, дали мислите дека Неговата Мајка сè уште била жива? Или тоа било измислено подоцна? Христијанската потврда за некои вистини, како што е Божеството на Христос, биле присутни уште од почетокот. И тоа можеме да го потврдиме од Новиот завет, од најстарите писанија. И бидејќи сите први апостоли, сите први верници биле Евреи, коишто биле  невосприемчиви за тоа да се верува дека Бог има Син или во девствено раѓање – зошто би го измислиле тоа? Тие никогаш не би можеле да ги измислат овие нешта. Но, она што се случило е фактот на нивниот опит на овие нешта. Затоа ги објавиле истите. Не дека ги копирале од паганите, Бог да чува. Христос имал вистинска Мајка и луѓето можеле да прашаат за тоа како Он бил зачнат. Зад сево ова стои личност и не станува збор за митологија. Таа ја раскажала приказната за она што ѝ се случило Нејзе.

А што е со Воскресението? Кога Павле пишувал за Воскресението (види 1Кор 15), тоа било по дваесеттина години по Настанот и затоа Павле, споменувајќи ги оние петстотини сведоци на Христовото Воскресение, тој вели дека многумина од нив се живи, но некои и починале. Овие очевидци на Христовото Воскресение се сè уште живи: одете и најдете ги! Сите тие биле апостоли. Спомнете си, имало стотици апостоли, а не само дванаесет. И тие патувале насекаде. Поминувале низ Коринт, постојано патувале низ Римската империја. Апостолите биле сведоци не на некаков збир на верувања, туку на сите работи што Христос ги рекол и творел, а особено Воскресението. Христос е вистинска историска Личност, Чиј живот и дела биле осведочени и потврдени од безброј луѓе. Он не е мешавина од древните митологии и не постои човек денес, ниту еден, барем колку што знам јас, којшто има кредибилитет, ниту еден историчар или научник, којшто вели дека Христос не постоел. Дури и Евреите велеле дека постоел, дури и Римјаните; Евреите и Римјаните од тоа време велеле дека постоел. Постоел еден друг човек, многу добро познат на древниот свет, којшто бил еден вид философ, исцелител, чудотворец, и се викал Аполониј. Се појавил по Христос и се обидел да Го копира Христос, бидејќи е забележано дека бил некаков чудотворец. Што со ова? Раните христијани знаеле добро за Аполониј и пишувале за него. И разоткривале како ги вршел тие негови „чуда“ со помош на трикови. Тој бил маѓионичар. Како знаеме дека Аполониј бил маѓионичар што правел трикови, а Христос не? Бидејќи Аполониј живеел и умрел и речиси е заборавен во историјата. Дали тој започнал движење што продолжило? Дали имал ученици што би умреле, инсистирајќи на вистината за него? Дали тој имал ученици што ги правеле истите дела како него? Христовите апостоли ги вршеле истите работи што ги вршел и Христос. Тие ја демонстрирале силата Божја. Чудата направени од апостолите биле легендарни. Зошто мислите дека толку многу луѓе поверувале во раната Црква? Затоа што било лесно да се поверува? Не било лесно да се прифатат христијанските тврдења; само затоа што имало сличности меѓу сторијата за Христос и митологиите воопшто не значело дека им било лесно на луѓето да ја прифатат вистината на Христијанството. Но, апостолите имале феноменални моќи, преку благодатта на Светиот Дух, и ова било многу импресивно за луѓето. Некои од светите отци велат дека токму заради ова имало многу чудеса во раната Црква. Бидејќи биле неопходни, за да помогнат да се утврди верата.

(продолжува)

презвитера Евгенија Константину

Прв дел

Подготвил: Георгиј Глигоров

Нормално е да се преиспитува сопствената вера. Ова особено е факт меѓу тинејџерите и студентите, бидејќи и да сме израснати во некоја вера, сепак, во извесен момент ќе треба да решиме самите дали ќе ја прифатиме неа или не. Па, што да правиме со нашиот сомнеж? Како да се справиме со нападите на нашата вера – особено од Интернет и медиумите?

Во ова специјално предавање, презвитера д-р Jeannie Constantinou, нуди некои охрабрувачки зборови на мудрост за верните во Христа.

Знам дека оваа тема е необична. Но, по многу разговори што ги имав со многу млади луѓе, сметам дека е добро да се позанимаваме со неа, бидејќи е важна. Мислам дека сомнежот претставува важна тема за дискутирање. Не треба да го пренебрегнуваме. Оваа лекција ја насловив Апостолска вера и апостолски сомнеж, затоа што и апостолите, исто така, се сомневале; не за да ги критикуваме, туку да покажеме дека и тие биле, исто така, луѓе коишто не секогаш силно верувале. Навистина е нормално младите луѓе да имаат сомнежи во врска со сопствената вера, во своите тинејџерски, па и дваесетти години. Потрагата по верата е нормално нешто, особено за младите, бидејќи, макар да се воспитани и пораснати со нешто, во одреден момент тие ќе мораат да одлучат дали го прифаќаат истото самите за себе. Можеби Вие конкретно немате сомнежи во врска со верата, со Бога, со Христа, во оваа фаза на животот, но сигурно познавате некого што во моментов страда од тие прашања (некои од Вас сигурно и работат со млади луѓе). И се надевам дека ќе го покренете ова прашање со нив, затоа што сметам дека тие можеби нема да ја отворат таа тема, па нивното страдање околу сомнежот ќе биде за нив една тивка внатрешна борба. И таквите треба да знаат дека е во ред да се зборува за тоа, зашто ако не говорат за тоа, тие едноставно ќе се повлечат.

Јас, искрено, сочувствувам со ова прашање, бидејќи самата го имам искусено ова и ми беше срам да говорам за истото. Долго се борев со ова, дури и кога бев на теолошки студии на факултет, па дури и додека бев млада презвитера во своите дваесетти години. Имаше периоди кога навистина се сомневав околу тоа дали Бог навистина постои и како можеме да бидеме сигурни дека постои. Тоа не беше нешто постојано, но се појавуваше одвреме навреме во мојот ум. Го исповедав ова на мојот духовен отец и, искрено, не се сеќавам кога тоа престана. Но, доаѓаше и го снемуваше одвреме навреме. Некои луѓе никогаш не се сомневале и имале вера како карпа, но тоа не е општо искуство и не треба да очекуваме да биде. За мене тоа се разреши во свое време, бидејќи немав визии или некакви драматични искуства за да си докажам дека Бог постои, но со тек на време почнав да ја забележувам Божјата рака во мојот живот. Чинам дека ова е случај со повеќето луѓе и затоа ова е толку тешко за младите, бидејќи тие немаат долг животен опит, па кога би погледнале наназад, да воочат како Бог се вмешува во нивниот живот, дека сите настани што на некој начин толку поредочно последувале – не се само проста случајност.

Преку животниот опит, и секако, преку молитвата и богопочитувањето, ние Го спознаваме Бога. Ние не Го спознаваме Бога интелектуално. Денес чув еден многу убав цитат од Матеј Бедниот за познавањето на Бога: „Ние не можеме да Го познаваме Бога преку умот, преку Библијата, но само преку опит“. И тоа е единствената вистина, тоа е вистината и за православните. Кога говориме за Бога, ние не се обидуваме да Го определиме Него, да ја дефинираме верата, да ги објасниме нештата – ние го знаеме тоа од опит, искуство. А ова е тешко за младите луѓе, затоа што тие немаат големо животно искуство. Но, процесот на преминување од сомнеж, или понекогаш многу сомнежи, до лагодноста на верата е еден многу болен процес за некој што сака да верува. А многу луѓе навистина сакаат да веруваат. Затоа, повторувам, нормално е да се говори за сомнежот и се надевам дека ќе ја отворите оваа тема со младите, да им укажете дека е нормално да се сомневаат и да не очајуваат. Отворете ја Вие оваа тема, бидејќи тие ќе се срамат да поговорат самите за тоа. Ова нешто не се разрешува туку така, младите бараат гаранции, но самиот овој процес бара време. Важно е тие да продолжат да одат во црква, да продолжат да се молат, макар да не се сигурни дека Бог постои. Тоа е тешко да се стори и чиниш дека не би требало да се молиш, додека не поверуваш, бидејќи се чувствуваш како лицемер. Но, Бог нè прифаќа дури и со нашиот сомнеж.

Денес има многу интернет сајтови што го напаѓаат христијанското учење. Еден млад човек ми прати меил и ме праша: Како знаеме дека апостолите пострадале како маченици? Јас му одговорив дека тоа е едно многу старо христијанско предание, рана христијанска историја итн. А тој ми кажа за некој сајт што го посетил и го поколебал сето она во што верувал. Меѓу другото, овој сајт ја негира вистинитоста за начинот на тоа како апостолите починале. Но, тој не ми пиша поради тоа што пишувало на таа интернет страница, туку затоа што самиот се сомневал. А тоа ми го откри подоцна. Гледате како младите понекогаш прашуваат нешто, но под сето тоа се крие една подлабока борба и сметам дека треба да бидеме чувствителни кон нив. Но, го мачело него ова, бидејќи оној сајт тврдел дека ние, всушност, немаме докази дека апостолите воопшто пострадале за Христа: а и да пострадале заради Христос, тоа ништо не докажува, можеби едноставно биле измамени. Пред неколку години говорев за вистинитоста на Воскресението и како апостолите пострадале за фактот на Воскресението. Апостолите биле очевидци на Воскресението и умреле за тоа. Така што, овој сајт го напаѓал она што јас го говорев и тоа го вознемирило момчето.

Ова не е единствениот сајт што промовира скептицизам и сомнеж, и треба да се биде внимателе што, всушност, овие сајтови говорат. Младите ги следат овие нешта. Значи, овој сајт бил во голема мера измамнички настроен и паметен, па рекол дека нема доказ дека апостолите пострадале како маченици, бидејќи тоа го нема во Библијата. Тие укажуваат дека апостолите можеби умреле за нешто друго, но не и за Христа, па нема доказ, бидејќи тоа го нема во Библијата. Размислете малку, ако тоа го имаше во Библијата, дали тој сајт би го прифатил тоа како доказ? Секако не. Затоа што овој сајт што говори за Христос, не ја прифаќа Библијата како доказ. А она што го прифаќаат како доказ, она што го бараат како доказ постојано се менува и не е важно на што укажуваш, бидејќи ништо не ги задоволува како доказ. Ако укажувате на раната христијанска историја, ќе речат – го нема тоа во Библијата; ако укажувате на Библијата, ќе речат – ох, па овие нешта биле запишани многу долго по настаните, тие не биле очевидци, раните христијани го измислиле тоа, или Константин Велики го измислил тоа; ако укажувате на чуда, велат – тоа е твојата мозочната хемија или станува збор за позитивна сугестија. Значи, ништо не претставува доказ за нив или за скептиците. Така што, Вие нема да најдете вистински одговори на своите прашања со посета на овие сајтови. Ништо не претставува важност за нив. Тие не се заинтересирани за дискусија, туку за уништување на верата. За жал, младите ги посетуваат таквите страници, слушаат за нив или имаат пријатели што им ги укажуваат, а овој споменат сајт вели – ако апостолите навистина умреле како маченици, тоа ништо не докажува, бидејќи илјадници луѓе умреле за своите верувања и тоа ништо не докажува, оти биле погрешни. Просто апостолите се споредени со луѓе што припаѓаат на некаков култ на самоубијци или умреле бивајќи водени од лажен Месија. Сепак, сајтот е во право за една работа: да си подготвен да умреш за нешто, тоа не ја докажува вистинитоста на тие верувања. Но, јас не го велам ова за апостолите и за Воскресението. Тие не умреле за некаков збир од верувања, тие умреле за она што го искусиле и тука има голема разлика. Тие умреле инсистирајќи на вистинитоста на она што го доживеале: Христос Распнатиот и Воскреснатиот. Тие не умреле за некаков збир на верувања што некој ги убедил дека се вистинити. Тие умреле, велејќи: Он беше распнат и повторно Го видовме жив. Тие не умреле, велејќи: Ние веруваме во срцата дека Он воскреснал. Изразот на нивната вера се базирал на опит.

(продолжува)

презвитера Евгенија Константину

Подготвил: Георгиј Глигоров

Христијанството зачекорило во сосема нова епоха, кога човекот повеќе не може да се однесува надворешно кон својата вера и да се ограничува со обредно благочестие, кога христијаните ќе треба посериозно да се однесувааат кон остварување на своето Христијанство, во сета своја полнота на животот, треба да ја остварат верата на својата личност, живот, верност кон Христос и кон Неговиот завет – љубовта, со кои ќе ѝ се спротивстават на злобата во светот. Во нашата Православна црква денес се извршува одбирањето на најдобрите, најискрените, најпламените, најподготвените на жртва, најверните на Христа, и отпаѓањето на оние што биле само надворешно, по традиција православни, без да ја разберат смислата на својата вера и она, со што таа ги задолжува. Би можело да се рече, дека одминува времето кога се мешаше Христијанството со јазичништвото, а настапува време на многу почисто Христијанство. Христијанството многу губеше од тоа,  што беше преовладувачка, државна религија, и Црквата се соблазнуваше од мечот на кесарот, кон којшто прибегнуваше за насилства врз оние, чиешто учење се разликуваше од преовладувачкото. Затоа во сознанијата на многумина, Христијанството беше престанало да биде вера во Крстот, со него се поврзуваше образот на гонителот, а не на гонетиот. Од многумина Христијанството се примаше како осветување на јазичничкиот бит, без вистинско просветување и преобразување. Но, сега настапуваат времиња кога Христијанството одново станува гонето и затоа од христијаните се бара повеќе хероизам и жртвена љубов, повеке автентичност и познавање при исповедањето на верата. Настапуваат времиња кога христијаните ќе престанат да бидат соблазна за Христијанството.

(продолжува)

Николај Берѓаев

Прв дел    Втор дел    Трет дел    Четврти дел    Петти дел

Монтанизмот е пример за лажен максимализам во Христијанството. А таквиот  максимализам има нехристијанска природа и е пројава на духовна гордост, на недостиг на љубов, на лажен морализам. Измамата на максимализмот се состои во тоа, што поставуваме максимални побарувања не кон себе си, туку кон другите. Ги осудуваме другите за тоа, што не пројавуваат максимална чистота, совршенство, светост, а самите не се заземаме да ја оствариме таа максимална чистота, совршенство и светост, без да се осудуваат другите. Светите старци се мошне снисходливи кон луѓето. Човекот треба да поставува максимални изискувања пред сè кон себеси, а не кон останатите. Да се поставуваат максимални изискувања кон другите е особено лицемерие и фарисејство. Христијанството е религија на љубовта и како таква ги обединува суровоста, строгоста, максималните изискувања (пред сè кон себеси), со снисходењето, милосрдието, мекоста (во односот кон ближните). Оние,  пак, коишто го осудуваат Христијанството врз основа на гревовите на христијаните, дури и самите не се обидуваат да ги остварат неговите врвни побарувања. За нашите современици тоа осудување е само повод да ја изразат нивната омраза кон Христијанството, и е оправдување за нивното предавство кон него. Тие се прикриваат зад лажен морализам.

Во тој однос, Христијанството мошне многу се разликува од толстоизмот, којшто е нереален морализам. Лав Толстој радикално и жестоко го критикува т.н. историско Христијанство, и неговата критика е честопати оправдана. Тој тврди, дека Христијанството се исповедало само како апстрактно учење без да се оправдува во животот, без да се исполнуваат Христовите завети. За самиот Толстој, Христијанството се исцрпува со етичко учење на Христа, со Неговите заповеди, а таинствената, мистична страна на Христијанството му е туѓа и несфатлива. Тој мисли, дека сè зависи од вистинското сознание и дека лесно може да се оствари она, што е веќе осознаено. Ако се осознае вистинскиот закон на животот, законот на Господарот на животот, т.е. на Бога, поради самото тоа тој веќе лесно може да се примени. Лав Толстој не ја признава слободата на човекот и не го чувствува злото всадено длабоко во човечката душа. За него злото секогаш е последица на лажно сознание, погрешно разбирање на животот. Тој го гледа изворот на злото во сознанието, а не во волјата, а не во слободата. И, затоа за победа на злото тој не чувствува потреба од Божја помош, од благодатта. Неопходно е само да се промени сознанието. За Лав Толстој, Исус Христос не е Искупител и Спасител, туку само голем учител на животот, возвестител на правилата на живеење, на етичките заповеди. И Лав Толстој смета, дека човекот лесно може да го оствари Христијанството во животот, дека полесно, поповолно, поумно – е да се живее според законот на љубовта, отколку според законот на омразата, според којшто светот денес живее. Тој вели, дека Христос учел да не се прават глупости. Христијанството не се остварувало во живот, Христовите заповеди не се исполниле, зашто тоа го попречувало лажното богословско учење коешто го насочува сето свое внимание на Самиот Христос, очекувајќи сè исклучиво од искупувањето извршено од Него и од Божјата благодат. И Лав Толстој грубо се нафрла врз црковното Христијанство. Тој е во право кога бара сериозен однос кон Христијанството, кога повикува кон остварување на Христовите заповеди во животот, но страшно се заблудува кога мисли, дека е лесно да се стори тоа, дека е доволно нашето сознание и дека тоа може да се случи без Христос – Спасителот, без благодатта на Светиот Дух. Лав Толстој бара од луѓето максимализам во остварување на Божјите заповеди и самиот паѓа во лажен морален максимализам. Самиот тој не може така лесно да го оствари во живот своето учење, коешто го исповедаше. Тој не можеше да го стори тоа до крајот на својот живот, и затоа едвај пред самата смрт, го напушти своето семејство и стана патник – намерник (странник), но само за неколку дни.

Учењето на Лав Толстој и неговиот животен пат се многу поучни. Лав Толстој го осудуваше Христијанството и го сметаше за вистинско само своето сопствено Христијанство. Тој обвинуваше поголем дел од луѓето за неморалност, затоа што не се откажуваа од својот имот, не работат физичка работа, јадат месо, пушат итн. Но, тој не беше во состојба да го оствари моралниот максимализам во својот живот. Љубовта за него се претвори во безблагодатен закон и извор на осуда. Лав Толстој беше особено критички расположен и кажа многу точни нешта за гревовите на христијанскиот свет, за гревовите на христијаните. Тој оправдано го изобличуваше нехристијанскиот карактер на културата и општеството. Но, од христијаните, тој не го гледаше само Христијанството, го пропушташе заради гревовите, несовршеноста и извртувањата од самите нив. Тој не Го прими во себе  Христа. Христос за него остана само надворешен учител на животот. Лав Толстој беше генијален човек и ревносно ја бараше Божјата вистина. Но, големо мноштво луѓе, коишто не го поседуваат ниту неговиот гениј, ниту неговата жед за Божјата вистина, го осудуваат заедно со христијаните и самото Христијанство, нестремејќи се во животот да остварат некакво совршенство, и нестрадајќи од прашањето за смислата и оправданоста на животот.

(продолжува)

Николај Берѓаев

Прв дел    Втор дел    Трет дел    Четврти дел

Таква е вистината и за Римокатоличката црква, и покрај тоа, што од православна гледна точка, и во самата организација на римокатолицизмот, и во неговото богословско учење, биле внесени грешки и извртувања. Што се однесува до Православната црква, таа нема ништо заедничко со инквизицијата, со насилството во областа на верата и совеста, со фанатизмот. Насилствата кај нас најмногу доаѓале од државната власт, и историскиот грев на Православната црква (од нејзината човечка страна) бил во нејзиното мошне големо потчинување на таа власт. Човечки гревови и слабости имало и во Римокатоличката црква и во Православната црква, но недостатоците на Христијанството во светот секогаш биле недостатоци на христијаните, човечки недостатоци, а не Божји; неуспехот на Христијанството бил човечки неуспех, а не Божји. Ако вие не ја остварувате вистината, виновни сте вие, а не самата вистина.

Луѓето тежнеат кон слобода и не сакаат да бидат принудувани кон добро. А за последиците од бескрајната слобода, што им е дадена од Бога, тие повторно Го обвинуваат Бога. Но, кој е виновен за тоа, што човечкиот живот е полн со зло? Христијанството ли? Христос ли? Христос никогаш не учел на она, заради што го критикуваат, хулат и го отфрлаат Христијанството. Ако луѓето го следеа учењето на Христа, тогаш не би имало зошто да се одрекува Христијанството. Херберт Велс дава еден дијалог помеѓу луѓето и Бог. Луѓето Му се жалат на Бога, дека животот е полн со зло и страданија, војни, насилства… и дека е неподнослив. Бог им одговара: „ако тоа не ви се допаѓа не правето го!“. Тој, восхитувачки по својата простота, разговор е мошне поучен. Христијанството опстојува во светот и покрај страшниот отпор на силите на злото. Не само човечкото, туку и натчовечкото зло се спротивставува. Против Христа и Неговата Црква стануваат силите на адот, и тие адски сили дејствуваат не само надвор од Црквата и Христијанството, туку и внатре во нив, за да ја разделат Црквата и да го извртат Христијанството. Мерзоста на запустението (Мт 24,25) е на свето место, но од тоа Христијанството не станува помалку свето. Напротив, ако луѓето имаат духовна прозорливост, изгледа ќе видеа дека извртувајќи го Христијанството, изменувајќки и проколнувајќи го за зло, за коешто не е виновно, тие Го распнуваат Христа. Христос вечно ја излева Својата крв за гревовите на светот, за гревовите на оние што Го отфрлуваат и распнуваат. Но, за вистината не треба да се суди според луѓето, и тоа особено не според најлошите од нив. Треба да се вгледаме најправин во лицето на Вистината, и да ја видеме светлината што излегува од неа. Во човечките односи, за Вистината треба да се суди според добрите, а не според лошите. За Христијанството треба да расудуваме според апостолите и мачениците, подвижниците и светителите, а не според огромната толпа полухристијани – полујазичници, кои прават сè за да го изопачат образот на Христијанството во светот.

Две големи искушенија му биле испратени на христијанското човештво во светот – искушение преку гонење и искушение преку торжество. Првото искушение – преку гонење, христијаните го издржале и дале примери на маченици и херои. Го издржале во самиот почеток на Христијанството, кога биле подложени на гонења од страна на Римската имерија. Го издржале и во наши дни, кога во Русија комунистичката власт ги подложи христијаните на гонења. Меѓутоа, многу потешко е да се издржи искушението преку торжество. Кога императорот Константин се приклонил кон Крстот (313 г.) и Христијанството станала доминантна, државна религија, тогаш започнал долгиот период на искушување преку торжество. Но, тоа искушение христијаните не го издржале така добро, како искушението преку гонењето. Од гонети, христијаните неретко станувале гонители, се соблазнувале од царството на овој свет, од власта над светот. Имено, тука христијаните ги примиле оние изопачувањеа на Христијанството, кои станале предмет на обвиненија против него. И повторно, Христијанството не е виновно за тоа, што луѓето не успеале да извлечат радост од неговото торжество во светот, и што тоа торжество се претворило во изопачување на самиот образ на Христијанството. Христос одново бил распнат од луѓе, коишто себеси се сметале за Негови слуги на земјата, но коишто не можеле да го сфатат духот на Христијанството.

(продолжува)

Николај Берѓаев

Прв дел    Втор дел    Трет дел

Божествената вистина на Христијанството којашто луѓето ја восприемаат, се прекршува во огревовената природа на човекот, во неговото ограничено сознание. Христијанското откровение и христијанскиот религиозен живот, како, впрочем, и секое откровение и секој религиозен живот, го претпочитаат не само битието на Бога, туку и битието на човекот. И, ете – човекот – дури и да се просветува од светлината на благодатта којашто доаѓа од Бога, ја восприема самата Божја светлина сообразно со устројството на своето духовно око, ги поставува на Божественото откровение границите на својата природа, на своето сознание. Бог му се открил на еврејскиот народ и тоа е опишано во Библијата. Но, гревот, љубомората, јароста, одмаздата, што ги пројавува Бог – Јахве во Библијата не се својства на Бога земени од Неговата внатрешна природа, туку само образ на Бога, преточен во сознанието на еврејскиот народ како начин за восприемање на Бога од народ на кого што му биле својствени гнев, јарост, љубомора, одмазда. Христијанската вистина не само што ограничено се восприемала од луѓето, туку и се извртувала. Од луѓето се извртувало и учењето за Бога, Кого не ретко го претставувале како источен деспот, апсолутен монарх; и учењето за искупувањето си го претставувале како решение на судски процес помеѓу возбудениот од навреди и гневен Бог против нарушувачот на Неговата волја – човекот. На сличен начин извртено, човечкото ограничено сфаќање за христијанските догми доведувало до отпаѓање од Христијанството. Се извртувал и самиот поим за Црквата. Таа се сфаќала надворешно, се поистоветувало со хиерархијата, со обредите, со гревовите на обичните христијани; на неа се гледало пред сè надворешно, како на институција. По длабокото и внатрешно разбирање на Црквата како духовна организација, како мистично Тело Христово (дефиниција на свети апостол Павле) останувало во втор план, достапно само за малкумина. Литургијата и Светите Тајни се восприемале како надворешен обред и кон нив се однесувале како кон церемонии. Длабоката таинствена смисла на Литургијата останувала скриена за псевдохристијаните. И затоа, тие лесно ја напуштале Црквата соблазнувајќи се од пороците на духовништвото, од недостатоците на духовните организации, кои мошне потсетуваат на државните организации, од надворешното однесување на обичните христијани кон верата, од лицемерното благочестие.

Секогаш треба да се помни, дека во Црквата има Божествена и човечка страна, дека животот во Црквата е богочовечки живот, синергија меѓу божественото и човечкото. Божествениот темел на Црквата е вечен и непогрешлив, свет и чист: тој не може да се изопачува и портите на адот нема да го надвладеат. Божествената страна на Црквата е самиот Христос – Главата на Црквата, евангелската природа на учењето, основните начела на нашата вера и црковните догми, Светите Тајни, дејствието на благодата на Светиот Дух во Црквата. Човечката страна, пак, е огревовена и изменлива. Во неа може да има и аномалии, болести, пропаѓање, оладување како што може да има и творечки импулс, развој, збогатување, препород. Гревовите на луѓето, на црковната хиерархија, не се гревови на Црквата земени од нејзината божествена суштина и воопшто не ја намалуваат светоста на самата Црква. Христијанството се спротивставува на грешната човечка природа, го сака нејзиното просветување и преобразување, а човечката природа му се спротивставува на Христијанството и се труди да го изопачи, се води постојана борба помеѓу божественото и човечкото, при што божественото го просветува човечкото, а човечкото го извртува божественото. Христијанството го издигнува човекот, го поставува во центарот на светот. Синот Божји станал Човек, примил човечки образ и со тоа ја осветил човечката природа. Христијанството му ја посочува на човекот врвната цел на животот, говори за вистинското потекло на човекот и за неговото високо назначение. Но Христијанството, за разлика од многуте други учења, не ѝ ласка на човечката природа во нејзината гревовна, падната состојба. Тоа од човекот бара херојско самоопределување.                                                     Човечката природа поразена од првородниот грев е со намалена зафатнина. Таа тешко ја прима божествената вистина на Христијанството, тешко ја разбира богочовечката правда возвестена со доаѓањето на Христос – Богочовекот.  Христос нè учи да Го љубиме Бога, и да го љубиме ближниот, човекот. Љубовта кон Бога и љубовта кон човекот, кон човечкото суштество – неразделно се сврзани помеѓу себе. Низ Бога, низ единиот Отец ние ги љубиме ближните – нашите браќа – и низ љубовта кон браќата, кон ближните, ни се открива љубовта кон Бога. Ако се сакаме еден со друг, Бог прибива во нас и љубовта Негова е совршена во нас (1Јн 4,12). Христос е Син Божји и Син Човечки. Он ни го откри и совршеното соединување меѓу Бога и човекот, ни ја откри и човечноста на Бога и божественоста на човекот. Но, природата на човекот тешко ја восприема таа полнота на богочовечката љубов. Тој (човекот) ја восприема Вистината парцијално. Ту се сеќава кон Бога и се одвраќа од човекот, готов е да Го љуби Бога, но и кон човекот се однесува со нељубов, со рамнодушност, со жестокост – како што било во средните векови;  ту, пак, се враќа кон човекот, готов е да го љуби и да му служи, но повторно се одвраќа од Бога, со омраза е и против самата идеја за Бога како штетна за доброто на луѓето – како што е во поново време хуманизмот,  во хуманистичкиот социјализам. Напаѓајќи ја Богочовечката Вистина и одделувајки ја љубовта кон човекот од љубовта кон Бога, луѓето го напаѓаат Христијанството, обвинувајќи го за она, за коешто самите се виновни.

(продолжува)

Николај Берѓаев

Прв дел    Втор дел

2.

Социјалистите – материјалисти особено сакаат да говорат, дека Христијанството не се реализирало, дека тоа не го остварило Царството Божјо на земјата. Веќе близу 2000 години откако во светот дошол Искупителот и Спасителот на светот, а злото продолжува да постои, дури и се зголемува. Светот се грчи во маки, страданијата во животот ни малку не се измениле, од тоа, што спасението се извршило. Спцијалистите – материјалисти ветуваат да го остварат без Бога и без Христа она, што Христијанството не можело да го оствари – братството меѓу луѓето, правдата во опшествениот живот, мирот, Царството Божјо на земјата (и оние, коишто не веруваат во Бога понекогаш сакаат да го употребат изразот „Царството Божјо на земјата“!). Единственото искуство на реализиран материјалистички социјализам којшто ние го знаеме – руското искуство – не ја потврдува таа претензија. Ветувањето на материјалистичкиот социјализам, да ја оствари правдата на земјата, да го надмине злото и страдањето претпочита остварување не низ човечката слобода, туку низ насилството врз неа по пат на надворешна, прородна социјална организација, којашто треба да го направи невозможно надворешното зло по пат на социјална принуда на луѓето кон добродетел, кон добро, кон правда. Имено тука е огромната разлика помеѓу него (материјалистичкиот социјализам) и Христијанството. Така наречениот „неуспех на Христијанството во историјата“ е поврзан со човечката слобода, со противење на човечката слобода против Христовата вистина, со противење на лошата волја, за која, христијанската вера смета, дека е невозможно надворешно да се присилува и принудува кон добро. Самата христијанска вистина претполага слобода и очекува внатрешна, духовна победа над злото. Државата може надворешно и со сила да ги ограничува пројавите на лошата волја, и должна е да го прави тоа, но на тој начин не се победуваат внатрешното зло и гревот. Такво прашање не постои за материјалистичкиот социјализам, за него не постои ни самото прашање за зло и грев, за внатрешен духовен живот. За него постои само прашањето за страдањето и социјалната неправда, за надворешната, социјална организација на животот. Бог не сака да присилува, не сака надворешно торжество на вистината, Он сака човекот да биде слободен. Затоа, може да се рече, дека Бог го трпи злото и не го уништува насилно, туку го ползува за целите на доброто. Христовата правда не може да се оствари насилно. Комунизмот сака да ја наложи својата правда по пат на насилство, и ја одрекува слободата на духот, а одрекувајќи го духот, нему му е полесно да ја „оствари“ та правда. Ете зошто аргументот против Христијанството, што почива врз основа на „неуспехот на Христијанството во историјата“ е неоправдан.

До Царството Божјо не се стигнува низ принуда, тоа не може да се оствари без духовен препород, кој секогаш претпочита слобода на духот. Христијанството е религија на крстот, таа секогаш ја препознава смислата на страданијата. Христос нè повикува да го земеме својот крст и да го носиме, да ја носиме тежеста и бремето на грешниот свет. Остварувањето на Царството Божјо на земјата, земната среќа и земната правда без крст и без страданија – е лага за христијанското сознание – една од оние соблазни, што Христос ги отфрлил во пустината. Христијанството и не ветува целосно да се оствари и да торжествува на земјата. Христос дури и се сомнева дали ќе најде вера кога ќе дојде на крајот од времето, претскажувајки во светот крајно осиромашување на љубовта. Л.Н. Толстој сметаше, дека Христовите заповеди можат лесно да се остварат,  дека за тоа е доволно само да се осознае нивната вистинитост. Но, во тоа беше грешката на неговото мошне рационалистичко сознание за кое беа скриени тајната на слободата и тајната на благодатта. Тоа беше оптимизам противречен на длабоката сериозност и трагичност на животот. Светиот Апостол Павле вели: Оти не доброто – кое го сакам –го правам, туку злото, што не со сакам го вршам. А штом го вршам она, што не го сакам, не го вршам веќе јас, туку гревот, кој живее во мене“ (Римј 7,19-20). Ова е сведоштво на најголемиот меѓу христијаните, којшто ни ја разоткрива длабочината на човечкото срце. Оттука гледаме, дека „неуспехот на Христијанството“ е човечки неуспех, а не Божји.

(продолжува)

Николај Берѓаев

Прв дел

1. Бокачо раскажува за еден Евреин, кого што неговиот пријател христијанин сакал да го преобрати во Христијанство. Евреинот бил решен да се крсти, но пред да донесе конечна одлука, посакал да појде во Рим и таму да ги види папата и кардиналите, да го види животот на луѓето коишто се на челото од Црквата. Христијанинот се уплашил, дека сите негови усилби ќе бидат залудни поради тоа што Евреинот, природно, ќе се одрече од примањето Христијанство, штом ќе ја види бесрамноста што се врши во Рим. Евреинот пошол и го видел луцемерието, распуштеноста, развратот, алчноста, користољубието, коишто царувале во папскиот двор и среде римското духовништво. Но, резултатот од тоа искуство бил сосема неочекуван. Кога Евреинот се вратил, и неговиот пријател со страв започнал да го распрашува за впечатоците од Рим, одговорот бил мошне изненадувачки и мудар: штом христијанската вера ја издржала сета таа бесрамност и поганштина, што тој ја видел во Рим, и штом, и покрај сето тоа, таа се утврдила и распространила, значи, таа е вистинската вера. И, Евреинот го примал Христијанството.

Независно од тоа, што Бокачо имал предвид, во овај расказ ни се посочува точниот пат за апологијата на Христијанството.

Најсилен приговор против Христијанството се самите христијани. Тие ги соблазнуваат оние, коишто сакаат да се обратат во христијанска вера. Овој аргумент особено е злоупотребуван во наши дни. За Христијанството судат според христијаните на нашиов маловерен век, на широко распространето неверие. Порано за Христијанството суделе според неговата вечна вистина, според неговото учење, според неговите завети. Меѓутоа, нашиот век е мошне обземен од човекот и човечкото. Лошите христијани со себеси го засениле Христијанството. Лошите дела, пак, на христијаните, нивното изопачување на Христијанството, нивните насилства, оставаат поголем впечаток отколку самото Христијанство, и повеќе го привлекуваат вниманието отколку великата христијанска вистина. И, за самото Христијанство мнозина од нашиот век започнуваат да судат според христијаните – христијани само надворешно, невистинити, изроди.

Христијанството е религија на љубовта, но за него судат според злобата и омразата на христијаните. Христијанството е религија на слободата, но за него судат според насилствата што христијаните ги вршеле низ историјата. Христијаните се оние, коишто го компромитираат Христијанството и ги соблазнуваат слабите. Често се посочува околноста, дека преставниците на другите религии – будисти, муслимани, Евреи, – се подобри од христијаните и подобро ги исполнуваат заветите на другите религии. Се посочуваат и луѓе, коишто сосема не веруваат – атеисти и материјалисти коишто понекогаш се подобри од христијаните, повеќе се предадени на животните идеали и поподготвени се за жртва. Целото недостоинство, пак, целата нискост на мнозина христијани се состои токму во тоа што тие не ги исполнуваат христијанските заповеди, ги изменуваат и ги изопачуваат. За нискоста на христијаните се суди според висината на Христијанството, според нивната несоодветност наспроти таа вистина. Но, како може да се осудува Христијанството заради недостоинството на христијаните, кога и самите христијани подлежат на суд затоа што не му приличат на достоинството на Христијанството. Ако следбениците на другите религии често се подобри од христијаните, ако подобро ги исполнуваат заветите на својата религија, тоа се случува бидејќи нивото на другите религии е полесно за постигнување во споредба со исклучителната вистина (возвишеност) на Христијанството. Полесно е човек да биде муслиман одошто христијанин, и ако христијанинот биде како муслиманот кого што му го посочуваат за пример, тој би бил мошне лош христијанин, кој не може да ги исполнува Христовите заповеди. Најтешко е во животот да се оствари религијата на љубовта, но од тоа самата религија на љубовта не ја губи својата вистина и вистинитост. Христијанството не е виновно затоа што неговата вистина не се исполнува и остварува во животот. Христос не е виновен за тоа што неговите заповеди се погазуваат. Евреите предани на својата вера, сакаат да речат, дека огромната преданост на еврејската религија е во исполнувањето на нивните завети: и еврејската религија е посоодветна на човечката природа, полесно е остварлива, подобро одговара на целините на земниот живот и посакува помалку жртви. Христијанството е најтешката вера, најтешко остварлива, најмногу и противречи на човечката природа и посакува непоимливи жртви. Затоа, преставниците на еврејската религија го сметаат Христијанството за небулозна религија, несоодветна за животот и заради тоа -  штетна.

Достоинството на луѓето често се оценува според верата и нивните идеали. Кога материјалистот верен на својот светоглед е човек добар, предаден на својата идеја, подготвен на жртва за неа, тој веќе прави впечаток и го посочуват за пример. Но, за христијанинот е неискажливо потешко да се стои на вистината на својата вера, на својот идеал: тој треба да ги љуби своите непријатели, да го носи својот крст, без престан и без замор да се бори со соблазните на светот – нешта коишто не е должен да ги прави ниту Евреинот, ниту муслиманот, ниту материјалистот. Христијанството го насочува својот живот по линијата на најголемото спротивставување. Животот на христијанинот е самораспнување.

(продолжува)

Николај Берѓаев