Ние многу сме се навикнале на зборовите дека Црквата е тело Христово и тие зборови понекогаш ги разбираме некако апстрактно, некако богословски оддалечено: небаре тоа не е вистинското тело Христово, ами некој образ, символ што треба да си го одгатнеме. Притоа, во апостолските посланија апостолот Павле совршено ја истакнува конкретната телесност: Црквата е плотта Христова.

Свети Јован Златоуст во едно од своите огласителни слова го вели следново: „Црквата исходи од реброто на Христа, како што од реброто на Адама произлегла неговата сопруга Ева.“ За истото сведочи и апостол Павле кога вели: ние сме членови на Неговото тело, од плотта Негова и коските Негови (Ефес 5,30). И сам по себе, библискиот расказ исто така ни говори нам не за апстрактно „создавање“, туку за раѓање на Црквата.

Каде се двајца или тројца собрани во Мое име, таму сум и Јас посреде нив – вели Христос (Матеј 18,20). И од ова можеме да разбереме дека целото човештво било замислено од Бога како црква. Целото човештво се разбира во рамките на некое сеопшто единство во Бога – и во таа смисла, првата Црква се создава во лицето на првиот човек Адам и неговата жена Ева.

Според мислењето на некои свети отци, Бог, создавајќи ја Ева од реброто на Адам, го одделува машкото од женското. Но, јас овде би сакал да искажам една сосема друга мисла: имено обратно – не се разделува машкото од женското, туку се создава машко и се создава женско, и тоа како нешто сосема посебно.

Целиот животински свет веќе живее во полова разделеност: во него има единки, припадници на едниот пол и припадници на другиот пол. Адам и Ева не се во тој ред: тие не се единки, тие не се „припадници“ – тие се луѓе, човештво. И во човекот не се создава пол, туку се создава машко и женско – се создава онаа различност која дава можност на двајца луѓе да се дополнуваат еден друг во љубов.Тоа истовремено е и разоткривање на Адам до некоја полнота, и некоја поделба на човекот, во која едниот без другиот не е целосен, едниот без другиот не е сосема човек. Кај животните нема машко и женско – кај нив нема потреба за единство, нивната полова функција постои само за да се продолжува родот.

А кај човекот е сè поинаку: тоа е основано на некоја голема потреба за другиот, и без таа потреба во човекот не се раѓа она најглавното. Црквата, пак, е оној организам на љубовта, каде секој има потреба од другиот. Ако на човекот никој не му е потребен, тогаш тој во некоја смисла, како што велел преподобниот Јустин Поповиќ, е „вончовек“ или „покрајчовек“.

Да се умножи не бројноста, туку љубовта

Адам вака вели за Ева: еве, коска од моите коски и плот од мојата плот (1Мојс 2,23). Како што спомнавме, истото го вели и апостол Павле за односот на Христа и Црквата. За истото се говори и во чинот на венчавање: „Боже Свет, Кој си го создал човекот од земја и од реброто си ја образувал жената, давајќи му помошник сличен нему, зашто така било угодно на Твоето Величие, човекот да не биде сам на земјата.“

Тука се наоѓа одговор на тоа што е целта на бракот и зошто бракот постои. Многу често може да се слушне дека христјанскиот брак за своја цел го има детераѓањето – но не. Детераѓањето е природа на бракот и таа е таква кај сите народи, во сите вери – ама целта на христијанскиот брак е исполнувањето на љубовта.

Тука може да се приведе аналогија со тајната на Света Троица: секоја Нејзина ипостас е исполнета со љубовна смисла – љубовта отечка, љубовта синовска и љубовта утешителна, т.е. фактичката мајчинска љубов на Светиот Дух.

И затоа соединувањето во бракот не е само соединување во природата. Тоа е соединување во образот Божји, даден на човекот. Имено, тоа е токму дејствието на љубовта. И во врска со ова би сакал да кажам нешто за интимноста во семејството. Оваа тема која обично се подложува, така да кажеме, на многу строг поглед. Помеѓу верниците честопати има мислење дека интимните односи во семејството, дека сопружничкото соединување постои исклучиво заради функцијата на детераѓањето: плодете се и множете се (1Мојс 1,22) и наполнете ја земјата.

Да, и таа заповед му е дадена на човекот, без сомнеж. Но таа не е даде на начин, како што била дадена на животинскиот свет. Станува збор за сосема друга категорија на одговорност, зашто оваа заповед не е за умножување на бројноста, туку заповед за умножување на љубовта.

И човекот да се плоди, не секогаш значи едноставно буквално да го умножува бројот на човечките суштества; да се плоди и да се множи на земјата со човештвото, со љубов да ја исполнува.

Интимните односи меѓу мажот и жената пред бракот и надвор од бракот од Црквата се гледаат како грев на блуд и тоа е сосема правилно: христијанинот е повикан да ја запазува чистотата и целомудрието не само во делата, туку и во помислите, зашто похотта откако ќе се зачне, раѓа грев, а гревот направен раѓа смрт, како што вели апостолот Јаков (сп. Јаков 1,15). Апостолот Павле уверува дека блудниците нема да го наследат Царството Божјо (сп. 1Кор 6,9).

Канонската норма определува одлачување од Причест за гревот на блуд седум години, за прељуба – петнаесет. И треба да се разбере, дека ова се вовело не само затоа што гревот на блудот има многу сериозни разрушувачки дејствија врз човекот, но и заради тоа што односите меѓу мажот и жената, дадени од Бога, се толку возвишени, толку свети и толку таинствени.

Но, понекогаш може да се слушне и ова: дека самото соединување на мажот и жената е гревовно, дека тоа е само покорување на телото и дека тоа е нешто што може да се ползува само по назначување – заради раѓање деца. Од ова се извлекуваат два заклучоци: дека односите меѓу сопружниците не можат да бидат „чисти“ по дефиниција и дека секое соединување, кое не е со цел за зачнување, претставува грев.

Поаѓајќи од ваквите погледи на интимната блискост, сопружниците верници почнуваат да ги избегнуваат тие односи, пазејќи се да пројавуваат нежност еден кон друг, имаат чувство на вина. Тоа доведува до оладување помеѓу нив, а понекогаш и до растурање на бракот. Претераното и неоправдано сопружничко воздржување може да стане причина за психички сломови; а се случува и нешто друго, а тоа е уште полошо – принудена и наметната многудетност, која семејството не може да ја понесе, заради што најмногу страдаат самите деца.

Целомудрието не е систем на забрани

Кога ние зборуваме дека гревопадот го изопачил образот Божји во човекот, треба да помниме дека тоа не ја допрело само сексуалната сфера – изопачени се и умот, и волјата, и сите човечки чувства, така што да се укажува особено на интимната страна, во најмала рака е некоректно.

Но, освен тоа сите Божји дарови може и треба да бидат во функција на спасението, дури и ако тие се изопачени од првородниот грев. Безусловно, и интимната блискоста како исполнување на љубовта исто така треба. А прашањето, како тоа ќе биде, се определува од личната внатрешна слобода на секое семејство и зависи само од самите сопружници – од никој друг и ништо друго.

И тука, особено прашање е вмешувањето на свештеникот во интимната сфера од животот на сопружниците: треба да се укаже дека тоа може да нанесе многу сериозна штета на семејната благосостојба. Знаете, кај нас во некои места сè уште постои една дива практика: свештениците да не им дозволуваат Причест на младоженците за време на венчавањето од причина што ним им претстои првата брачна ноќ.

„Како може да се причестите, а потоа ќе го правите „она’? Таквото причестување ќе ви биде само за осуда!“ Тука се појавува потполно неразбирање на фактот дека и едното и другото, во суштина, се свети тајни: таинството на причестувањето со Телото Христово, Неговата плот и таинството на сопружничкото соединување во едно тело.

Во ова отприлика се причините зошто целомудрието кај нас се разбира како систем на забрани. Така понекогаш ги учат децата и тинејџерите на целомудрие: постојано им говорат што не треба да прават, каде не треба да гледаат, што не треба да слушаат, за што да не зборуваат, што да не чувствуваат и што да не си дозволуваат.

Но очигледно, во нашето општество тој систем на забрани веќе одамна не функционира. Некогаш функционирал: во 19. и можеби во првата половина на 20. век, бидејќи социјалните односи биле построени на тој начин што целото надворешно поведение на човекот било под контрола на општественото сознание. Но сега, дури и за други нешта, овој систем во принцип е безживотен.

Правилното разбирање на целомудрието произлегува од правилното разбирање на сопружничкото соединување: тоа е една голема тајна, во која двајца стануваат едно битие; тоа не е предавање на грешната природа, туку величествен дар, како и сè што е дадено за создавање на нешто величествено.

Целомудрието не може да се сфаќа како некоја техничка работа, како некој противотров на скверната, под која се подразбира во овој случај секоја физичка блискост, дури и по венчавањето.

Во врска со ова, го помнам прашањето што ми го постави една жена христијанка, која имаше компликации во бракот; ова не е тајна на исповед, туку стануваше збор за едноставен разговор. „Отец, кога ми се случува да бидам блиска со сопругот, цело време ја кажувам Исусовата молитва. Дали правилно постапувам?“…

Опитот на познание

Човечката љубов се остварува преку познание. Зашто можеш да го љубиш само оној кого ти го знаеш, и тоа не едноставно да го знаеш, туку и вистински длабоко си го познал – и можеш да му веруваш само на оној кого го знаеш. Нам ни е дадена заповед да Го возљубиме Господа Бога со сето срце свое, со сета мисла своја, со сета душа своја, со сиот разум свој и сета сила своја (сп. Лука 12,30). „Сета сила“ значи со целото тело, т.е. и тоа претставува љубов – разбирате? Вклучувајќи го и нашето тело.

И познанието, во таа смисла, телесно. Затоа Адам и Ева се познале еден со друг и се соединиле во таа љубов. Може дури да кажеме дека преку тоа човештвото добило можност да се движи понатаму, т.е. да Го познава Бога, веќе имајќи опит на познание – опит на взаемно проникнување, соединување во едно.

Богопознанието е пат на желбата за тоа проникнување: Бог, Кој докрај нè знае нас, да нè пронижи со Својата љубов и тоа знаење да предизвика во нас таква силна пронижувачка желба да Го познаеме. Најпрвин – во тајната на Евхаристијата. Црквата е исто така форма на соединување, само сосема поинаква: соединување во кое ние стануваме едно тело со Христа, во кое ние и Тој буквално еден во друг проникнуваме.

Љубовта е она што прави едно битие. И сопружниците во таа љубов можат да станат толку единствени, што ним веќе нема да им биде потребно телесно соединување. Затоа е и напишано дека во Царството Небесно веќе нема да се женат и доближуваат еден кон друг (види Матеј 22,30), затоа што таму веќе сите се едно, веќе сите се пронижани со таа љубов и соединети еден со друг во единствената заедница на Светиот Дух.

Родените од тело

Христот на земјата се раѓа реално, во тело. И Црквата исто така се раѓа, на почетокот за тоа кажавме: имено дека се раѓа, а не создава. Тоа е раѓање на земјата на истата плот Христова, на истото тело Христово. Често мислиме за раѓањето од Дух во некаква завршена категорија: ние ја примивме Светата Тајна Крштение – и тоа раѓање од Дух се извршило.

Но не, тоа не се извршило, туку се извршува. Човекот се раѓа во Црквата, се раѓа во плотта Христова. И кога читаме во Евангелието: Роденото од тело е тело, а роденото од Дух е дух (Јован 3,6), не треба тоа да го разбираме како спротивставување: од Духот е добро да се роди, а од телото – лошо. Кога говориме дека родениот од тело е тело, станува збор за нас и за Христа: ние сме родени од Неговото тело и затоа Црквата е Света Тајна на раѓањето. Како што велел св. Атанасиј Велики, Бог стана човек, за човекот да стане Бог.

И токму ова раѓање од телото Христово и е најглавното во Црквата – тоа ги прави бестелесниот, вечниот, семоќен Бог и телесниот, ограничен, смртен човек едно – и не едноставно едно, туку едно во тело. Зашто и вознесението Христово се случило во тело – Тој во тело седнал оддесно на Отецот, и ние исто така телесно ќе воскреснеме. И нашите тела ќе бидат соприродни на Самиот Христос: коска од Неговите коски, плот од Неговата плот – тоа сме ние.

Се сеќавам, раскажував за смислата на Евхаристијата, за тоа зошто се причестуваме. Треба да се спомне дека многумина од нас се навикнале дека Причеста е наше лично дело, наше лично осветување, дека се причестуваме кога нам ни е потребно – за да добиеме сили, за да се излечиме од болест, да се избавиме од гревови, т.е. да добиеме некаква духовна помош.

И јас се обидов да објаснам дека Причеста е нешто сосема друго. Тоа е истото она кога, на пример, жена седи и во нејзините раце има бебе. И за неа нема некој помил – тоа е нејзино тело и крв. Така и ние сме во рацете Господови и тоа што преку причестувањето, преку тоа взаемно проникнување, Му стануваме Нему веќе совршено родни, ни се дава можност во буквална смисла да бидеме Негови деца и да Го нарекуваме Него свој Отец.

Превод од руски: презвитер Георгиј Глигоров

Извор: www.pravmir.ru

Сега би сакала накратко да се задржам на она, што ги обединувало древните христијани и што денес нè обединува нас во вид на „традиција“, т.е. Предание. Очигледно е дека ние се собираме и го доживуваме своето заедништво во Евхаристијата. Сепак, навраќајќи се на катедралниот чин што претходно го споменав, чинот на градовите, секојдневната Евхаристија во историјата на Црквата се појавила релативно неодамна. Во реалноста на древната Црква, Евхаристијата се случувала релативно ретко: христијаните се собирале по неделите. Едноставно, во најраните времиња тоа било многу опасно.

Што ги обединувало христијаните во другите денови од седмицата? Некое општо поимање, предание што пред сè се предавало преку Словото Божјо, т.е. живиот спомен или сеќавањето за тоа предание што ги обединува христијаните, коешто живее во срцата и умовите на христијаните секој ден. Таквиот вид на сеќавање се нарекува ἀνάμνησις (анамнеза), а тоа и е целта на Евхаристијата. Кога Христос објаснува што всушност е целта на Евхаристијата, Он вели: τοῦτο  ποιεῖτε  εἰςτὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν (правете го ова во Мој спомен). Понекогаш ова ни бега од нашето внимание, затоа што ние не ги слушаме евхаристиските молитви и не слушаме што точно се споменува во тој случај, и поради тоа не секогаш го доживуваме тоа „сеќавање“. Без оглед на оваа појава во нашата современа литургиска пракса, таквото општо предание/сеќавање што обединува, денес е заложено во нашиот богат црковен календар, бидејќи секој ден кај нас е нечиј спомен или некаков празник, или истовремено се споменуваат неколку светии и настани.

Како што веќе кажав, првично општото предание се среќава во Светото писмо, а потоа во Црковниот календар. Во моите видеа се стремам да го споделувам имено тоа живо доживување на црковниот календар, во атмосфера на градски живот, во стан. Оние од вас што ги гледаат тие видеа знаат за што станува збор… Суштината е во тоа дека јас со вас го споделувам тој опит, бидејќи иако сум монахиња, јас живеам во град, секој ден одам на работа, како и повеќето од вас.

И така решив дека можеби е полезно со сите вас да го споделувам тоа, затоа што секојдневно погледнувам во Црковниот календар и тоа ми помага да ја одржувам врската со она што се случува во литургискиот живот на Црквата. И како што можете да видите, покрај другите нешта, тоа претставува уште и храна за размислување или, да бидам попрецизна, храна за молитва. Тоа го нарекуваме созерцание или „медитација“. Иако понекогаш на православните христијани овој збор не им се чини добар: „Ах, медитација, тоа е нешто источно.“ Но целата наша химнографија нè повикува нас да ги созерцуваме искупителните вистини на нашето спасение.

И покрај распространетото мислење, во нашата химнографија често се среќаваат повици на созерцание на одредени образи или полезни претстави: „да се искачиме на Гората Елеонска“ или „да појдеме во Витлеем“ или „да одиме заедно со Богородица“ итн. Така што ние сепак мисловно си претставуваме одредени слики, за да ја воведеме во живот реалноста на евангелските вистини, за да се повикаме себеси во таа реалност и да не ја забораваме. Повторно, тоа е ἀνάμνησις, она исто споменување. Тоа ни помага да бидеме причасни на Бога секој ден.

Така што, сакам да истакнам дека многу е погрешна мислата небаре вистински духовен живот има само кај монасите и дека јас треба да почекам подобар момент, кога ќе можам да започнам духовен живот. Ова е крајно деструктивна и неправилна претпоставка. Можеби вие не мислите така, но јас знам дека таквата мисла сепак постои. Сум имала разговори од ваков вид со луѓе.

А, во суштина, не треба ништо да се чека. За да се започне духовен живот, не се потребни некакви надворешни настани. Да се измислува таква пречка или да се мисли дека духовниот живот го има само во монаштвото или некаде во пустината, едноставно е неправилно и не го рефлектира она како Христијанството живеело и се распространувало во историјата на Црквата.

Вреди да се спомене уште нешто: за Црквата секогаш било проблематично и комплицирано со полна точност да определи, од што се состои „преданието“. Тоа е сосема нормално и денес, кога одделни периоди од црковната историја се преосмислуваат, се преосмислува погледот на она што било во минатото, каква била реалноста на Црквата, како таа се раководела.

На пример, премногу острото прашање за ерархискиот примат на вселенско ниво, кој различно се разбира во различни православни Цркви. И тоа е само едно од прашањата. И воопшто не е катастрофално или крај на светот, тоа што историјата се преосмислува или дури и оспорува. Ние сме живи луѓе, а Црквата е богочовечки организам, и таа сè уште не ја тргнала прашината од сè. Има нешта коишто земната Црква сè уште не ги разрешила.

Еден од ваквите постојани проблеми е тоа како и до кој степен да се вмешува културата? До кој степен може, така да кажеме, да се мешаат Христос и цивилизацијата? Или до која граница е допуштено? До која мера богословието и Литургијата можат да го употребуваат, на пример, јазикот на улицата? До која мера може да се употребува современата музика? Ваквите прашања не се решаваат идеално.

Би ви предложила дека најважно е да се запомни, дека ништо од она што го правиме без содејството на Светиот Дух, во принцип не може да биде идеално. Едноставно со смирение се обидуваме да разбереме и да го проживееме нашиот живот осмислено, и да го предадеме овој жив спомен на Црквата од поколение на поколение. Впрочем, наоѓајќи се тука и сега во одредена културна средина, во одреден град и во конкретен свет, ние сме повикани да го живееме нашиот живот тука и сега, но во тесна врска со традицијата што ја имаме.

Затоа она што го правам, макар и да не е идеално, но сепак како што можам ја активирам и културата, и велам: „Гледајте, ние сме тука и сега, токму во вој град.“ Затоа споменувам надворешни луѓе, понекогаш додавам музика (се разбира, неа ја поставуваат луѓе што работат со мене). Смислата е во тоа дека традицијата не се предава во некаков (изолиран) меур/вакуум, таа е многу реална и е поврзана со дадената ситуација.

Не е потребен овој дуализам: кога се создава еден свет – Црквата, а постои и уште еден реален свет, бидејќи тогаш сме во опасност, особено за децата, да почнеме да ја восприемаме Црквата како некаква бајка или театар, во кој улоги имаат и родителите. Тоа е многу жива реална традиција. Така што нема потреба да се создава меур, потребно е да се направи традицијата реална тука и сега, и да не очекуваме да се најдеме во некое друго време, а и нема потреба да се бега во минатото.

Неодамна забележав… се празнуваше Богојавление и за време на Литургијата одеднаш забележав (знаете, понекогаш се случуваат такви моменти на откровение) кога се пееше „Слава на Отецот и Синот и Светиот Дух, и сега и секогаш и во сите векови. Амин“. И во тој момент разбрав (нешто што порано не сум забележувала), дека во таа фраза фокусот е имено на „сега“. За минатото има само некаква индиректна референца. Фокусот сосема очигледно се поставува на „СЕГА“ – денес.

Тоа едноставно ме потресе, затоа што нашиот духовен живот би можел да стане толку крепок и длабок, доколку би имале сили да живееме во сегашноста, и да не се надеваме на нешто во иднината, или да жалиме за нешто во минатото, или да се споредуваме себеси со некого и постојано да бидеме незадоволни. Благодарноста и живата вера се нешто многу силно за живот во сегашноста, и мислам дека ова кратко славословие, што толку често се повторува на секоја служба, е многу поучно.

И така, по еден малечок чекор секој ден. Понекогаш кај нас во Православието се среќава таков максимализам, кој може да ни нанесе голема штета. Пред неколку недели разговарав со својот внук и го прашав што прави наутро. Тој студира на факултет, оваа година му е последна. Му велам: „Имаш молитвеник“. Знаете, во рускиот молитвеник има многу молитви. А тој секое утро ќе погледнел на молитвеникот и помислувал: „Ај, не“ – и како резултат воопшто не се моли. Овој жалосен резултат е поради тоа што тој започнува од крајот.

Му реков: „Како воопшто можеш да не се молиш? Како се справуваш без молитва? Тажно е тоа што не сакаш да ги читаш тие молитви и, на крајот на краиштата, ќе сфатиш дека веројатно вреди да се читаат. Но, тоа не е она што Бог го очекува од нас, во смисла: или тие молитви, или никакви. Нема да слушам никакви други молитви, обратени кон Мене.“

Ваквиот однос – или молитвеник, или ништо – одделува од Христа, од молитвата. Еве зошто во едно од своите излагања реков дека „неправилноста не е пречка за молитва“, бидејќи молитвата е најважна од сè. А многу често ние во нашиот секојдневен живот не ја гледаме шумата зад дрвјата. Се разбира, ова не се однесува на сите. Прекрасно е кога човек веќе има таква навика, т.е. нормално молитвено правило. Но, некои луѓе се наоѓаат во таква ситуација, кога тие всушност се обидуваат да ја превратат традицијата во нешто што таа не е.

Па, му реков на внукот: „Едноставно клекни на колена и моли се секој ден со свои зборови, ако не може поинаку. И наскоро ќе видиш дека без тоа веќе не ќе можеш да живееш.“ Но, нешто не му дозволува така да прави, бидејќи така бил научен. Не велам дека не треба да се молиме со молитвеник. Она што сакам да кажам е дека ние го испуштаме од вид наједноставното и најважното, бидејќи се фокусираме на она што, всушност, е вторично. Ова се нешта со кои мирјаните секојдневно се справуваат.

сестра Васа Ларин

Прв дел

Подготвил: Георгиј Глигоров

Не ни е доволно да си ги знаеме сопствените гревови и да ги мразиме. Треба и да ги исповедаме нив пред Бога и луѓето. Треба да ги признаеме пред небото и земјата. Да ги изложиме пред целото создание, за да ги оттргнеме нив од нашите таинствени срца. Исповедта е дел од духовниот живот. Всушност, таа е дел од самиот живот. Без неа не постои вистинско постоење за човечките битија. И со сигурност нема вистинско покајание.

Ако кажеме дека немаме грев, се лажеме сами себе, и вистината не е во нас. Ако ги исповедаме гревовите свои, Он е верен и праведен за да ни ги прости гревовите и да нè очисти од секаква неправда. Ако, пак, речеме дека не сме згрешиле, Него Го правиме лажец и словото Негово не е во нас. (1Јов 1,8-10)

Некои велат дека нема потреба да се исповедаат гревовите отворено и јавно. Тие велат дека луѓето можат да се исповедаат директно на Бога. Таквата идеја е потполна бесмислица. Исповедта на Бога во тајност воопшто не е исповед. Тоа е едноставно признавање пред Господа дека го знаеме она што Он го знае! Исповедта по дефиниција е отворена и јавна. Ако не е таква, тогаш тоа не е исповед.

Кога, при проповедта на Јован Крстителот, луѓето се каеле подготвувајќи се за Христа, пишува дека тие се крштевале „исповедајќи ги своите гревови“ (Мк 1,5). Тоа не значи дека тие на Бога Му го кажувале тајно во своите срца она што Он веќе го знаел. Тоа значи дека тие ги откривале лошите дела, направени од нив, за сите да слушнат. И кога свети Јаков им заповеда на христијаните: „Исповедајте си ги гревовите еден на друг!“, тој не ги советува нив да бидат свесни за своите престапи во тајноста на своите души. Тој им наложува да ја откриваат својата злоба еден на друг, за да можат да се исцелат (Јак 5,16).

Ако исповедта по дефиниција е отворено и јавно признание на гревовите, тогаш зошто православните христијани се исповедаат приватно на своите свештеници? Не е поради тоа дека свештениците имаат некаква особена власт што другите ја немаат. Да се размислува вака е многу погрешно, иако многумина христијани вака го разбираат тоа[1]. Свештениците немаат власт лично да простуваат гревови. Само Исус Христос има таква власт. Но, свештениците ја имаат службата на сведоштво на исповедта и покајанието на народот Божји, и официјално да ги запечатат таа исповед и покајание со увереноста на божественото простување преку разрешната молитва.

Причината зошто луѓето сега се исповедаат на своите свештеници во тајност е во немоќта на телото на христијаните во целина. Исповедта порано била јавна. Таа била отворена во присуство на сите членови на Црквата. Секој што сака да се исповеда на овој начин денес е слободен да го направи тоа. Ама тоа повеќе би служело на другите како соблазна, отколку како инспирација за молитвено сострадание и солидарна соработка да се исполнат Господовите заповеди. Кога исповедта се кажува само на свештеникот, тоа треба да се сфати дека таа се кажува нему како да се кажува на сите. Или поинаку кажано, таа е на сите – Бог и човекот, и целата твар – во личноста на свештеникот, како глава на црковната заедница и светотаинско присуство на Самиот Господ Исус во неа.

Великиот пост е време за исповед. Сите христијани треба да се исповедаат за време на овој свет период. Оној што не го прави тоа, тешко дека би го нарекле христијанин. Со сигурност не православен.

Во својот духовен дневник, отец Александар Елчанинов ни дава совети околу исповедта. Такви упатства можат да се најдат и во делата на свети Јован Кронштадски, како и во такви книги како „Невидливата борба“ и „Раскази на еден поклоник“. Христијаните треба да читаат вакви текстови за да им помогнат во нивната исповед. Теофан Затворник ги советува оние што се подготвуваат за исповед да ја изучуваат Беседата на гората (Мт 5-7) и Првото послание на Јован, заедно со 1 Коринтјани гл. 13 и Римјание 12-14 глави. Овие, и други оддели од Светото писмо, строго се фокусираат на она што се очекува од христијаните во нивниот секојдневен живот. Отец Елчанинов пишува дека исповедта „извира од свесноста за она што е свето, и означува умирање за гревот и оживување за светост“. Таа започнува со „испитување на срцето“. Преминува во искрена „скрушеност на срцето“. Таа се изразува во „усното исповедање на гревовите“, остварена „со конкретност, без прикривање на гнасотијата на гревот со нејасни изрази“. Таа се исполнува во одлучноста никогаш да не се греши повеќе, иако сме свесни дека ќе паднеме, бидејќи не сме Бог. Таа се запечатува со нашето понатамошно страдање да се остане непоколеблив во нашата борба против гревот. Таквата исповед стои во срцето на нашите духовни подвизи, особено за време на Великопосната пролет.

„Дете мое, Христос невидливо стои пред тебе примајќи ја твојата исповед. Не срами се, не плаши се и не скривај ништо од мене, туку кажи сè што си згрешил, не грижејќи се, и ќе добиеш простување на гревовите од нашиот Господ Исус Христос. Еве ја и Неговата икона пред нас: јас сум само сведок и сè што ќе ми кажеш, јас ќе го посведочам пред Него. Ако нешто скриеш од мене, твојот грев ќе биде поголем. Сфати, штом си дошол во лечилиштето, немој да си заминеш од него неисцелен.“[2]

отец Томас Хопко

Од книгата The Lenten Spring: Readings for Great Lent, St Vladimir’s Seminary Press, Crestwood, New York 1983.

Превод: презвитер Георгиј Глигоров

[1] Фактот дека свештеникот е светотаинско присуство на Самиот Господ Христос во Црквата не значи дека тој лично ја има Христовата власт и авторитет. Во оригиналната разрешна молитва во Православната црква, го нема она дека свештеникот вели: „Ти простувам и те разрешувам“, исто како што  во православната крштелна служба свештеникот не вели „Те крштевам“. Не се употребува прво лице. Власта за простување на гревови (која во Светото писмо, во секој случај, е поврзана со Крштението, а не Исповедта) Му припаѓа само на Христа. Таа е присутна во Црквата, бидејќи Христос е присутен во Црквата, во сите членови и конкретно во ракоположениот свештеник, кој е Негова светотаинска икона во црковната заедница.

[2] Упатство на исповедникот кон оној што се исповеда во чинот на Исповедта (словенска верзија).

Моќта на Светата Тајна Исповед

„За човек да почувствува спокој, треба да ја исфрли нечистотијата од себе, а тоа се случува нa исповедта. Човекот, отварајќи му го срцето на духовникот и кажувајќи му ги своите гревови, се смирува и со тоа ги отвора небесните врати, низ кои му доаѓа богатата Божја благодат и го ослободува“.

Човекот со исповедта се ослободува

– Старче, во првите години на христијанството, христијаните се исповедале јавно. Помага ли тоа?

– Поинаку било во првите години од христијанството. Сега тоа не помага.

– Зошто, старче? Затоа ли, што тогаш имале повеќе ревност?

– Имале и повеќе ревност и ги немале сите овие проблеми што денес луѓето ги имаат. Денес брачни парови се разведуваат туку така, не како во старите времиња. Денес луѓето се отуѓени од светата Тајна Исповед и затоа се гушат во помисли и страсти. Многумина денес доаѓаат и бараат од мене помош кога имаат проблеми, а не се исповедуваат и воопшто не одат на црква! „Одиш ли на Божјата богослужба во црква?“, ги прашувам. „Не“, велат. „Си се исповедал ли некогаш.“ „Не. Дојдов ти да ми помогнеш.“ „Но, како? Треба да се покаеш за своите гревови, да се исповедаш, да одиш во црква на Света Литургија, да се причестуваш, кога ќе добиеш благослов за тоа од духовникот, а јас ќе се молам да ти биде подобро. Забораваш ли дека постои и друг живот и дека треба да се подготвиме за него?“ „Види, оче, мене сето ова за што ти ми зборуваш, црква, друг живот и така натаму, не ме интересира. Тоа се прикаски. Бев и кај бајачи, кај медиуми и тие не можеа да ми помогнат. Слушнав дека ти можеш да ми помогнеш.“ И, што сега? Им зборуваш за исповед, им зборуваш за идниот живот, а тие ти велат дека се тоа прикаски, а од друга страна: „Помогни ми, пијам апчиња.“ Е, како? Со некоја магија ли да им биде подобро? И многумина, иако имаат проблеми кои ги предизвикале со своите гревови, не одат кај духовникот, кој може, сосем сигурно, да им помогне, туку завршуваат така што се исповедуваат кај психијатар. Им ги раскажуваат своите приказни, ги прашуваат за совет, и ако треба да ја поминат реката, фрлени се во неа, па се удавуваат, или излегуваат, но каде излегуваат… А ако отидат кај духовникот да се исповедаат, лесно би преминале на другата страна преку мостот, бидејќи преку Светата Тајна Исповед дејствува Божјата благодат и тие преку неа добиваат ослободување.

– Старче, некои велат: „Не можеме да најдеме добри духовници и затоа не одиме да се исповедаме.

– Тоа е само барање на оправдување. Секој духовник, со самото тоа што носи епитрахил, е овластен од Бога. Извршува Света Тајна, поседува Божја благодат и кога ќе ја прочита разрешителната молитва, Бог ги брише сите гревови што сме ги исповедале по искреното покајание. Од нас зависи колку помош ќе добиеме преку Светата Тајна Исповед. Така, еднаш кај мене во колибата дојде еден човек, кој имаше психолошки проблеми, со помисла дека јас поседувам благодатен дар на прозорливост и дека би можел да му помогнам. „Што би можел да ми кажеш за мене?“ – праша. „Дека треба да најдеш духовник и да се исповедаш, па да спиеш, лесен како птичка и да не земаш апчиња“ – му реков. „Денес нема добри духовници. Некогаш имаше.” – вели. Доаѓаат со добра помисла да добијат помош, но не го прифаќаат она што им го кажуваш, па штета е што се истрошиле и дошле тука. Но, гледам дека тука има и нови ѓаволски вештини. Им става на луѓето во глава помисла дека се духовно здрави, ако донесат заветен дар и ако отидат некаде на поклонение. И така, гледаш многу луѓе како со свеќи и со ветени дарови одат во манастирите на поклонение, ги оставаат таму даровите, се крстат, малку и плачат и со тоа се задоволуваат. Не се каат, не се исповедуваат, не се поправаат и ѓаволот се радува на тоа.

– Може ли, старче, да има внатрешен спокој човек што не се исповедува?

– А, како да има спокој? За да почувствува спокој, прво мора да ја отфрли од себе сета нечистотија. А тоа може да го стори само преку исповедта. Отворајќи му го своето срце на духовникот и доверувајќи му ги своите гревови, човекот се смирува и така ја отвора небесната капија, па богато го осенува Божјата благодат и тој се ослободува. Пред исповедта, хоризонтите му се во магла, човекот не гледа јасно и наоѓа оправданија за своите гревови. Зашто, кога умот му е помрачен со грев, погледот му се смутува. Со исповедувањето, како со свежо ветре, се разгонува маглата и на хоризонтот му станува ведро и јасно. Заради тоа, сите што доаѓаат да разговараат со мене за некој проблем, или да бараат некој друг совет, ако никогаш не се исповедале, прво ги испраќам да се исповедаат, па дури потоа доаѓаат да разговараме. Некои ми велат: „Но, старче, ти знаеш што треба да направам за да го решам проблемот. Кажи ми.“ Им велам: „Јас и да знам што треба да сториш, ти нема да го разбереш она што ќе ти го кажам. затоа прво оди, исповедај се, па потоа дојди да разговараме.“ Како да стапиш во контакт и да се разбереш со човек, кој се наоѓа на друга бранова должина? Со исповедта човекот од себе исфрла сè што е некорисно и станува духовно плоден. Еден ден копав во бавчата, со намера да посадам домати. Токму тогаш дојде еден човек и ме праша: „Што правиш, старче?“ „Ете, што правам, ја исповедувам својата бавча“ – му реков. „Ех, старче, зарем и на бавчата ѝ е потребно исповедување?“ – прашува. „Сигурно дека е потребно. Се уверив дека, кога ја исповедам, ги вадам од неа камењата, трњата, коровот и така натаму. Ако не го сторам тоа, доматот ќе пожолти и целиот е некако закржлавен.“

Извор: Старец Пајсиј Светогорец, Совети за спасението во современиот свет, Штип 2013.

Во текот на минатиот месец погребав шест деца од болницата, каде што секоја сабота служам Литургија. Пет момчиња: Женја, Антон, Саша, Алјоша и Игор. И една девојка – Женја Жмирко, седумнаесетгодишна убавица. Од неа на иконостасот во болничката Црква остана икона на светиот великомаченик Пантелејмон. Таа почина од леукемија. Умираше долго и мачно, не и помогна ништо. И овој месец не е ништо поразличен. Пет детски гроба за еден месец – тоа е статистиката. Неумолива и убиствена, но статистика. И во секој еден ковчег, милиот, саканиот, чистиот, светлиот, прекрасниот.  Максим, Ксенија, Настја, Наташа, Серјожа…

Денес посетив тројца болни. Клара (Марија), Андреј и Валентина. И тројцата умираат – тешко и болно. Клара е возрасна жена. Го примила неодамна светото Крштение, но човек би помислил дека целиот живот живеела во Црквата – толку е светла, мудра и прозрачна. Андрјуша има 25 години, а неговото синче има само една годинка. За него се молат десетици, ми се чини и стотици луѓе, му набавуваат лекарства, го носат со возило од болницата до неговиот дом и обратно, собираат пари за неговото лечење – но метастазите се насекаде. И овој ден, според ништо не е поразличен од останатите.
Помина половина ден. Почина Клара. И Валентина почина. Во Чеченија загинале шестмина руски војници, а колку чеченски – не кажуваат… Почина Катја (од онколошкото одделение), девојче со огромни сини очи. Ми соопштија токму за време на службата.
Лесно е да веруваш во Бога додека минуваш низ летна ливада. Сонцето сјае, цвеќињата мирисаат и воздухот трепери, опиен од нивниот мирис: „Во небесата Го гледам Бога“ – како кај Лермонтов. А тука? Каде е тука Бог? Ако е Тој благ, сезнаен и семоќен, зошто тогаш молчи? Ако пак на овој начин ги казнува за нивните гревови или за гревовите на нивните родители, како што повеќемината мислат, тогаш Тој воопшто не е „долготрпелив и многумилостив“, тогаш Тој е безмилосен.

Бог го допушта злото за наше добро или кога нè воспитува, или кога сака да нè запази од нешто полошо – така нè учеа богословите од минатото, уште од времето на Средновековието и Византија и ние продолжуваме по нив да го повторуваме истото. Но, зарем мртвите деца се школа на Бога? Или пак допуштање на помало зло, за да се избегне поголемо?

Ако Бог го устроил сето тоа за наше вразумување, тогаш тоа не е Бог, туку зол демон и зошто да му се поклонуваме, ние треба што поскоро да го изгониме од нашиот живот. Ако Бог, за да нè вразуми нас, мораше да ги умртви Антоша, Саша, Женја, Алексеј, Катја…, тогаш јас не сакам да верувам во таквиот Бог.

Да потсетам дека зборот „верувам“ не означува „признавам дека Тој постои“, да „веруваш“ означува да се „доверуваш, да се оддаваш себеси“. Излегува дека беа во право оние, кои низ 30-тите години ги рушеа црквите и ги гореа на клада иконите, оние кои ги претвараа црквите во домови на културата. Тажно. Полошо од тажно – ужасно.
Можеби не треба да мислиме на тоа, туку едноставно да утешуваме? Да им го даваме на луѓето на кои им е особено тешко оној „опиум за народот“ и на нив, малку по малку ќе им олесни. Да утешуваме, да успокојуваме, да сожалуваме. Но, опиумот не лекува, туку само времено успива, ја ублажува болката за три или четири часа и потоа треба одново и одново да се дава. И воопшто, страшно е да се зборуваат невистини – особено за Бога. Не можам така.

Господи што да правам? Го гледам Твојот Крст и гледам колку болно умираш на него. Ги гледам Твоите рани и Те гледам мртов, гол, непогребан… Ти, во овој свет ја сподели нашата болка. Ти, како еден од нас издивнувајќи на крстот, воскликна: „Боже, Боже Мој, зошто си Ме оставил?“. Ти, како еден од нас, како Женја, како Антон, како Алјоша, на крајот на краиштата како секој еден од нас, Ти го упати кон Бога ова страшно прашање и „го предаде духот”.

Ако апостолите тврдат дека Исус умре на крстот заради нашите гревови, и ги искупи (изми) со Својата крв, тогаш ние сме откупени (Кор 6,20 и 1Петр 1,18-19) и последователно ние не страдаме заради тоа, заради гревови – наши, на нашите родители, било чии. Заради нив веќе пострада Христос – така учат апостолите и врз тој фундамент се темели целото нивно богословие. Тогаш излегува, дека не се знае, зошто страдаме.
Во исто време Христос, Кој нè откупи од клетвата на законот со Својата чесна крв, оди по земјата не како победник, туку како победен. Тој ќе биде фатен и распнат и ќе умре со маченичка смрт со зборовите: „Боже, Боже Мој, зошто си Ме оставил?“ Ќе Го напуштат сите, дури и Неговите најблиски ученици. Неговите сведоци на верата исто така ќе бидат фатени и убивани, затворани во затвори и логори. И така, уште од апостолско време, та дури до Дитрих Бонхофер, мајка Марија и Максимилијан Колбе, до илјадниците маченици на советскиот ГУЛАГ.

Зошто се случува сето ова? Не знам. Но, знам дека Христос се соединува со нас во бедата, во болката, во богооставеноста – покрај гробот на секое починато детенце јас го чувствувам Неговото присуство. Христос влегува во нашиот живот, за да нè соедини пред лицето на болката и несреќата во едно цело, за да не собере сите заедно, та да не останеме во моментите на беда, „еден на еден“ со таа беда, како што некогаш остана Тој.
Соединувајќи нè во едно цело пред лицето на несреќата, Тој го прави она, што никој друг не може. Така се раѓа Црквата.

Што знаеме за Бога? Само она што Христос ни го откри (Јован 1,18). А Тој меѓу другото, ни ја откри и Својата оставеност од Бога и луѓето – токму во таа оставеност Тој најмногу се соединува со нас.

Грците, а по нив и римјаните сакале да знаат сè. На ова се базира сета античка цивилизација – токму врз таа неумна, суетна и неугасива жед за знаење. И за Бога, кога тие станале христијани посакале да знаат – дали Он може сè, или не? Оттука произлегува терминот „Семоќен“ или Omnipotens, еден од епитетите на Јупитер во римската поезија, којшто често го користел Вергилиј во својата „Енеида“. А Бог е „неизглаголив, непоимлив, невидлив, недостижен“ (тоа го знаеме, не од богословието кое често потпаѓало под влијанието на античката философија, туку од молитвениот опит на Црквата, од нејзиниот евхаристиски опит – не случајно секој свештеник задолжително ги повторува овие зборови за време на секоја Литургија), та ние не можеме да одговориме на прашањето „Може ли Бог сè?“ -  ниту со „да“ ниту со „не“. Затоа, јас незнам кој е виновен за болката, но знам Кој страда заедно со нас – Исус.

Тогаш како да го разбираме случувањето на злото во светот? Едноставно не треба да го разбираме, туку против него треба да се бориме. Да го победуваме злото со добро, како што нè повикува апостол Павле: да ги лекуваме болните, да ги облекуваме и храниме бездомните, да ја запираме војната итн. НЕПРЕСТАЈНО. Ако пак не, ако ни недостасаат сили, тогаш да ја приклониме главата пред Неговиот крст, да се фатиме за неговото подножје како за единствена надеж.

„Бог никој никогаш не Го видел“. И само една нишка нè обединува со Него – човекот по име Исус, во Кого телесно пребива сета полнота Божја. И само една нишка нè поврзува со Исус – името и е љубов. Тој умре на крстот како разбојник. Маченички. Според страшните траги од крвавите рани и подливи на Торинската плаштаница, современите патолози-анатомичари детално ја реконструираат клиничката слика од последните часови на Исус. Тоа е навистина светиња на ХХ век, сиот со ништо непрекриен ужас од смртта. Гледајќи ја сликата на Холбајн „Мртвиот Христос“, херојот на Достоевски воскликнал дека од ваква слика човек може верата да ја загуби. Што ли би рекол, ако можеше да ја види Торинската плаштаница или хитлеровите концентрациони логори, сталинизмот или едноставно – мртовечница во детска болница на крајот на 1995 година.

Што се случило понатаму? Во почетокот на 20-та глава од Евангелието на Јован ја гледаме Марија Магдалена, потоа апостолите Петар и Јован и чувствуваме продорна болка, која исполнува сè во тоа пролетно Пасхално утро: болка, тага, очај, замор и одново болка. Истата таа пронижувачка болка, истата пронижувачка безнадежност, која јасно ја опишува Евангелието од Јован, јас ја чувствувам секој пат покрај гроб на детенце… Чувствувајќи болка, со солзи и очај верувам: Ти навистина Си воскреснал, Господи!

Додека го пишував овој есеј, умре Клара, по неа Валентина Иванова, последен умре Андрјуша – уште три гроба. Едно момченце неодамна ми призна, дека не верува во задгробниот живот и затоа се плаши дека е лош верник. Му одговорив дека неговиот проблем да го восприми сето она што е поврзано со задгробниот живот сведочи токму за спротивното – за неговата искрена вера.

И еве зошто. Еден не многу млад свештеник еднаш ми рече, дека му е многу тешко да зборува за смртта и да ги учи парохјаните да не се плашат од неа, бидејќи самиот тој никогаш не загубил вистински близок човек. Искрено. Многу искрено. И многу точно. Секогаш ми поминуваат морници, кога гледам некој довчерашен семинарист важно и внимателно, но и малку надмено да убедува мајка, која го изгубила своето детенце, дека тоа всушност е за добро, дека Бог така благословил  и поради тоа не треба премногу да страда.

„Бог не е Бог на мртвите, туку на живите. Зашто во Него сите се живи“– еве што ни вели Христос во Своето Евангелие (Лк 20,38). Но, за да допре оваа вест до нашите срца, нам ни е потребен личен опит од страдание, тага и загуба, опит на нурнатост во бездната на очајот, маката и солзите;  потребни ни се, не денови или недели, туку години на продорна болка. Оваа вест влегува во нашето срце, само без седатив и само по цена на лични загуби. Не можеш да ја совладаш како училишна лекција. Смеам да тврдам дека оној кој мисли дека верува без да го преживеал опитот од болката, се залажува. Тоа сè уште не е вера, тоа е докоснување до верата на оние, кои би сакале да ги подражаваме во животот. Нешто повеќе: оној, кој тврди дека верува во бесмртноста и се повикува на соодветната страница од Катехизисот, воопшто не верува во Бога, туку во идолот на сопствениот егоизам.
Верата во тоа, дека во Бога сите се живи, ни се дава, само доколку правиме сè што е возможно за спасување на животот на луѓето околу нас, само доколку не ја користиме верата за чисто егоистични цели: за да не се вознемириме премногу или пак за да не се бориме докрај за нечиј живот, или едноставно за да не нè боли.

Но, од каде е сепак злото во светот? Зошто боледуваат и умираат деца? Ќе се обидам да споделам едно размислување. Бог ни го поверил светот („Ете ви дадов“ (1 Мојс 1,29). Ние самите, сите заедно, го испоганивме овој свет и виновни сме, ако не за сите, тогаш барем за повеќето беди. Ако зборуваме за војните, таму вината ни е најочигледна, при болестите таа не се покажува секогаш, но премногу често (екологијата, загадената средина итн.). Светот во библиска смисла на зборот, светот којшто лежи во зло, т.е. општеството и сите ние заедно – ете кој е виновен.

Помеѓу останатите икони во нашите храмови видно место завзема иконата „Слегувањето во адот“ – на неа Исус е изобразен како слегува  во длабочините на земјата, а истовремено и во длабочините на човековото страдање, очај и безнадежност. Во Новиот Завет за тоа собитие не се спомнува ништо, само во Апостолскиот Символ на верата се спомнати два збора – descendit ad inferos („слезе во адот”). За тоа собитие се говори во многу од нашите црковни песнопенија.

Исус, не само што страда Сам, но и слегува во адот, за да ја сподели болката на другите. Тој секогаш нè повикува да врвиме по Него. Често пати ние навистина се трудиме да врвиме по Него. Но сега…

Сега ние се обидуваме да не ја забележуваме туѓата болка, си ги затвораме очите, си ги зачепуваме ушите. Во советско време ние ги криевме инвалидите во резервати (како на пример на Валаам) за да не ги види никој, штедејќи ја на тој начин психата на нашите сонародници. Болничките мртовечници често беа сокриени во задниот двор, за никој никогаш да не се досети, дека тука понекогаш умираат луѓе. Итн. Итн. Ние и денес, ако не сме верници, се обидуваме да играме со смртта „мачка и глушец“, претварајќи се дека таа не постои. Како што учел Епикур, оградувајќи се од неа итн. Со други зборови, за да не се плашиме од смртта, ние користиме нешто како наркотик.

Ако пак се сметаме себеси за верници, постапуваме не многу поразлично: говориме дека смртта не е страшна, дека таква е Божјата волја и не е добро да тагуваме по починатиот премногу, зашто на тој начин роптаме против Бога. Подобно на неверниците и ние се оградуваме од болката, се штитиме од неа некако инстиктивно, како од крената рака над нашата глава. Накратко, ние исто така користиме ако не наркотик, тогаш аналгетик.
Ова е за нас самите. Кон другите се однесуваме уште полошо. Се обидуваме да го убедиме човекот којшто страда, дека нему така му се причинува, затоа што доволно не Го љуби Бога итн. Како резултат на тоа го оставаме несреќниот, страдален човек сосема сам со својата болка, го отфрламе токму во најтешките моменти од неговиот живот.
А треба едноставно да слеземе со него во адот, следејќи Го Исус – да ја почувствуваме неговата болка во целата нејзина полнота, соголеност и вистинитост, да ја споделиме, да ја преживееме заедно.

Кога почина сестрата на моја осумдесетгодишна роднина, со која таа живееше во една соба целиот живот, една година подоцна таа ми рече: „Ви благодарам што не ме тешевте, туку едноставно цело време бевте тука“. Мислам дека токму во тоа се состои христијанството – да се биде блиску, да се биде заедно, зашто можеш да утешиш човек кој си ги изгубил парите или си го извалкал новиот костум, или си ја скршил ногата. Да утешиш значи да покажеш дека она што се случило не е толку страшно. Во однос на смртта на ближниот таквиот однос не е утеха. Во овој случај таквиот однос е неморален.

Ние сме луѓе на Страсната Сабота. Исус е веќе симнат од крстот. Тој веројатно веќе е воскреснат, бидејќи за тоа зборува прочитаното Евангелие на утринската служба, но никој сè уште не знае за тоа. Ангелот сè уште не изрекол: „Него тука Го нема. Тој воскресна“, за тоа  не знае никој, во тој момент тоа само се претчувствува и тоа само од оние, кои не заборавиле да чувствуваат…

отец  Георгиј Чистјаков

Отец Георгиј Чистјаков(1953–2007) беше богослов, доктор на филолошки науки, класичен филолог, историчар, професор. Парохиски свештеник во московскиот храм „Св. Козма и Дамјан“и претстојател на храмот при онколошкото одделение „Покров Богородичен“ во Детската републиканска клиничка болница. Член на управниот совет на Руското библиско друштво и на Меѓународната асоцијација за изучување на отците на Црквата, ректор на Православниот Универзитет основан од протојереј Александар Мењ. Можеби најтешката и би рекле херојска страница од неговиот живот е свештенослужението во Руската детска клиничка болница. Служејќи секоја сабота Литургија на сериозно болни деца, повеќе од десетина години, потоа обиколувајќи ја болницата со Путирот и причестувајќи 70-80 деца, кои немаа сила да станат од постела и да дојдат во болничкиот храм – тоа е подвиг кој малкумина можат да го понесат.

Извор: http://tapirr.com/ekklesia/chistyakov.htm

Би сакала да поговорам за ова, бидејќи под „град“ јас го подразбирам светот, т.е. местото каде што во денешно време живеат мирјаните и каде што многумина живееле во древниот свет.

Би сакала да се ослободиме од премногу распространетата идеја дека живата црковна традиција во градот е нешто многу комплицирано или не „традиционално“, бидејќи, ако си спомнеме за основните факти од историјата на Црквата, Христијанството се распространило и процветало, пред сè, во градовите.

Во древната Црква, Христијанството не се распространувало во селските населби. Освен тоа, токму селските жители најдолго останале пагани. Етимологијата на зборот „pagan“ – незнабожец – е погрешна, тука е важно самото восприемање на зборот, зборот „paganus“ означува „жител на селско место“. Т.е. во историјата на Црквата, незнабошците се поистоветуваат со жителите на селско место. Тоа е првиот факт што сакав да го споделам и да ви напоменам, дека во оние ретки моменти кога Христос говори за Црквата, Он Самиот ја употребува метафората што нè потсеќа на древен град. Во 16 глава од Евангелието според Матеј, Он ја произнесува фразата што многумина од нас ги збунува: „Ќе ја изградам Црквата Своја и вратите на пеколот нема да ја надвладеат“.

Не знам дали сте се замислувале над ова, но знаете дека луѓето во војна не користат врата како оружје. Што има Он предвид? Христос овде зборува за високиот орган на политичка власт во Стариот завет. Градските врати биле местото каде што се собирале старешините и ги решавале сложените прашања. Ова подолго време било орган на висока власт за избраниот народ и во посебни денови, наречени моед, тие при вратите ги разрешувале важните прашања. Ова го има во книгата Рут и во Изреките Соломонови.

Односно, Христос ги спротивставува политичкиот орган – ад – и политичкиот орган, така да се изразиме – Божјиот град, којшто е Црквата. За него тоа било толку вообичаено, едноставно градски поим, што Он говори за изградување на Својата Црква во контекст вообичаен за Древната Црква, имено во контекстот на древниот град.

Би требало да напоменам дека во литургиската наука, кога ја изучуваме Литургијата, ние обично систематизираме некакви нешта, и макар што тоа е некакво упростување, сепак ги делиме традициите на христијанската Литургија на катедрален чин и манастирски чин. Денес понекогаш се зборува и за трет: за чин на градско монаштво. Но, она што е важно е дека најстар меѓу овие чинови несомнено е катедралниот чин. Со други зборови, чинот во градовите, чинот на на градските катедрални цркви. Така што службата во градски цркви, всушност е и најтрадиционалната варијанта на христијанско богослужение, затоа што монаштвото, организираното монаштво, се појавува единствено во 4 век.

Што сакам да кажам со сево ова? Сакам да кажам дека мирјаните, луѓето што не живеат во манастири, не треба да поаѓаат од претпоставката дека вистинскиот духовен или христијански живот е достижен само во манастир или некаде во пустина. И не треба да живеете во некое тивко очајание (оние што се мирјани меѓу вас), сметајќи дека ако сопругот или сопругата не починат во блиска иднина, вие никогаш нема да можете да доживеете вистински духовен живот.

Во современото Православие денес, понекогаш може да се сретне сокриена мисла дека на мирјаните не им е достапен вистински духовен живот. И тие, или се стремат да наликуваат на монаси во саботите и неделите, или се надеваат во некаков момент да примат постриг. Но, во суштина, градскиот соборен живот е совршено автентичен и традиционален христијански живот. Всушност, тој и претставува првична оригинална форма на христијански живот.

Сега би сакала да го обратам вашето внимание на тоа, дека зборот „традиција“ потекнува од латинскиот „tradere“ – предава, доставува. Традицијата е социјална: за да може таа да постои, за да може таа да се предава, потребни се луѓе. Традицијата најефективно се предава онаму каде што има многу луѓе. Традицијата најефективно се предавала и се предава во големите и мали градови, какви што сега има и какви што имало во древниот свет. Затоа ние што живееме во градови не треба да очајуваме.

Најдревните форми на светост исто така се социјални. Самото наше постоење во Црквата претпоставува постоење на други луѓе. Спомнете си за таква древна форма на светост, каква што е мачеништвото: μάρτυς значи „сведок“. За ништо не можеш да сведочиш, ако ги нема оние пред коишто сведочиш. Или исповедник – Ὁμολογητής коешто значи кога ние говориме Ὁμο и λεγειν, т.е. го говориме истото, но постои и друг човек со којшто заеднички го говориме истото. Така што сите овие појави се социјални и сите ние во тој организам, кој го нарекуваме Црква, заеднички се спасуваме.

(продолжува)

сестра Васа Ларин

Подготвил: Георгиј Глигоров

If we try to locate the supreme instance of Christian caritas activity, that is at the same time a supreme instance of the mission of the Church, these efforts will undoubtedly lead us to the practice of unmercenariness. This practice for the secular human mind of our contemporary age is both incomprehensible and unintelligible both by its meaning and significance. The notion of unmercenariness, or anargiria - non-mercenary, without money, without payment, free of cost, but at the same time priceless, worthy – refers to the super-historical call of the human to realize himself as a creative being, leaving at the same time his creativity undetermined and unburdened with the business logic of the world and its time, making the human and his creativity nothing but “market idols”, as noted by Francis Bacon. Those idols, or false (market) values come from the tendency in which the human rejects his own worth, but also the worth of the entire creation. At the moment when the world and the human started to evaluate themselves with limited and final prices, regardless how many ciphers they required, at that moment the human lost his essential axiological criteria. We often tend to, even though we might constantly read and re-read the New Testament, overlook or forget the words of our Lord Jesus Christ: You received without paying; give without pay! (Mathew, 10:8). According to the partial, or more precise passionate logic of the contemporary Adam, the entire God’s creation abstracted in the term nature, is a cheap, free offer to gratify his needs. Both corporal (profane) and spiritual (religious) needs. But, creating that logic, he re-contextualizes himself in one more humiliating form of anthropology, an all too human anthropology that becomes his credo – immensely distanced from the original Biblical anthropology, according to which he was created to be the master of the world, not his parasite.

- You received without paying; give without pay
- You received without a price; give without a price
- You are without a price, don’t limit the world around you with prices.

Real human creativity is based on premises like this. Hence the apostle mission as its essential element. These words, of course, don’t mean a creation of some utopian concept of a planetary service for a free realization of every human desire and need. On the contrary, they refer to the need for the building of clear conscience, or better self-realization of the real value of our existence.

This thesis can be illustrated with one more evangelical happening. Namely, we speak about moral and historical overture of the miracle in which our Lord Jesus Christ fed five thousand people with five loaves and two fish: Now when it was evening, the disciples come to him and said, “This is a desolate place, and the day is now over, send the crowds away to go into the villages and buy food for themselves”. But Jesus said, “They need not go away; you give them something to eat”. They said to him, “We have only five loaves here and two fish”. And he said, “Bring them here to me”. Then he ordered the crowds to sit on the grass, and taking five loaves and two fish, he looked up to heaven and said a blessing. Then he broke the loaves and gave them to the disciples, and the disciples gave them to the crowds. And they all ate and were satisfied. And they took up twelve baskets full of the broken pieces left over. And those who ate were about five thousand men, besides women and children.

You give them something to eat! Give them without paying!

From the materialistic point of view, Christ’s advice is absurd. What man can give, in the deepest philosophical sense – is really nothingness. Five loaves and two fish for five thousand people without women and children. Five thousand families. According to the simple mathematic – at least fifteen thousand people. And it is always like that, when human tries to amputate God from His own creative, and even caritas activity. It was perfectly clear to the apostles when they heard the words of the Teacher: You give them something to eat! – and when they collected twelve baskets of pieces left over, for each apostle one basket.

Our Savior, of course, didn’t have the intention to make His own disciples ashamed. He doesn’t want to degrade every benevolent initiative of the human, helping his own relatives, like minor and senseless. On the contrary: With the shout: You give them! – Christ is calling us to action with a reason. He is calling us to collaborate to eliminate famine and suffering. Because everything from the meeting of the elementary need for food up to the super-historical act of revelation is a creative act which God and human absolve in synergy. God just confirms that with His words: You give them! He doesn’t say: Leave, I will do everything! Then why, with five loaves and two fish in our hands, standing (hungry and thirsty) in front of all the hungry and thirsty world with a concept of some laicism – making the human the sovereign ruler of all the visible – why we refuse the collaboration with a living God?

The issue is not whether the contemporary human will perform his creative mission with secular or religious motives. These are not human convictions. Since in that context also no man has spoken like That Man. Let’s get back to the event in the Gospel. By teaching and healing, Christ in His mission gathered together around Him more than fifteen thousand people. Who is that shepherd who succeeded with his words or spontaneous acts, before or after, to get together such crowds? I don’t speak about meetings of persons-institutions that have organized enormously big media machinery in one metropolis, but about the act and speech of one shepherd, practicing his own service in everyday life.

Nevertheless, our contemporaries, the same as the people from the Gospel happening mentioned above, do have a need to get together, to form a church, to heal their own wounds and diseases. As an example, I share the attraction with the song from the group Faithless – GOD IS A DJ:

This is my church
This is where I heal my hurts
It’s a natural grace
Of watching young life shape
It’s in minor keys
Solutions and remedies
Enemies becoming friends
When bitterness ends
This is my church

This is my church
This is where I heal my hurts
It’s in the world I become
Content in the hum
Between voice and drum
It’s in change
The poetic justice of cause and effect
Respect, love, compassion
This is my church
This is where I heal my hurt
For tonight
God is a DJ
This is my church!

Young people, generations of the so-called post-Christian age, growing in spontaneous laic environments, have the basic need for the miracle with the five loaves and two fish, with all the fullness of that creative dynamism. These faithless angels, who are offered sterilized society in a laboratory and a culture against any kind of religious infections and contaminations – instead of life with a living God – they express their own spiritual hunger and thirst exactly in this way. I apologize if my decoding is too subjective, but it is an expression of my own experience with this music and the energy it creates:

This is my church — I need a Church
This is where I heal my hurts — I need to heal my hurts
The poetic justice of cause and effect — I need harmony
Respect, love, compassion — I need values
Let God be my DJ!

Religion, or more precise, the life with a living God is not a reason for terrorism. Terrorism of any kind. Psychological and political terrorism, destruction of the world today, its transformation into a place of fear and violence, have their roots in the moral fall of the humanity, in the lack of consciousness for unmercenariness. Religious fanaticism, the same as political fanaticism (fascism), are fruits of the same devaluation of the “price” of the life as a gift. A gift from God. The contemporary, deeply unhappy and dissatisfied human, is not creating terror because of the way he believes in God, but because he has become blind and deaf for God. With five loaves and two fish in his hands, and a huge emptiness in his heart, he is trying by force to establish just different kind of human justice from those of the Babylon policemen. To feed the world by force until it gets strangled. If we try to liberate our world only from one type of terrorism, it will not become a better world. But if we bring life its real, essential value – its priceless worth – for every living creature, from the most reasonable till the most unreasonable, our word and our act will have divine energy too.

Bishop of Velika
Metodij (Zlatanov)

Дали може народот да згреши? Ако може, како тоа да биде простено?

Сториите и пророчките писанија на Стариот завет се преполни со примери на народен грев. Таму има стории за Бог како се справува со индивидуи, но, генерално, Неговото внимание се чини дека е упатено кон Израил и другите народи во целина. Ветувањата и заветите се склучуваат со цел колектив, но и казната паѓа врз целиот народ. Нашето модерно чувство, вкоренето во фундаменталната посветеност на индивидуализмот, се смутува од овој колективен однос. Но, ние не сме првите што се жалат.

Во Битие 18 гл., Авраам се расправа со Бога за градовите Содом и Гомора. Господ се заканил дека ќе ги уништи градовите заради нивните гревови. Авраам го покренува проблематичното прашање;

„Сакаш ли да го уништиш и праведниот со неправедниот и ќе биде ли праведниот како неправедниот? Можеби во градот има педесетмина праведници; зарем ќе ги погубиш и нив, а да не му простиш на тоа место заради оние педесет праведници, што се во него? Не е можно така да постапиш Ти, да погубиш праведни со неправедни заедно, та исто да се случи со праведникот како и со неправедникот; не, тоа од Тебе не; зарем Судијата на целата земја нема да суди право?” (1Мојс 18,23-25).

Со ова, прашањето добило значајно место во мислите на верните уште од самиот почеток. Во разговорот на Авраам со Бога, тој прашува дали Бог ќе ги поштеди оние градови доколку само педесетина праведни луѓе се најдат. Бог се согласува. Продолжувајќи го барањето, Авраам се спушта до 10 праведни (и тука запира). И Господ вели дека ќе ги поштеди градовите заради десетте. За жал, има помалку од десет. Но, ние не полемизираме со Бог дека Тој бил спремен да ги поштеди неправедните за еден грст луѓе.

Постои таинственост во целиот тек на разговорот. Зашто вистината е дека никој од нас не е сам. Никој не е ослободен од дејствувањето на другите. Нашите животи се длабоко поврзани. Ние сме потомци на многу генерации и со нас носиме многу нешта што не се наш избор. Нашето наследство е измешано – и со добро и со лошо.

Отец Томас Хопко овие нешта ги определува како „генерациски“ грев. За да го сфатиме ова, треба да си спомнеме дека гревот не е легалистички проблем. Не станува збор за фер и нефер. Туку за мистично бреме, коешто го доживуваме како долг, пречка, тежина, слабост, скрушеност и расипаност, или како почетна точка на нашите животи. Буквално сè во нашите животи ни е дарувано, и има многу „дарови“ што би сакале воопшто да не сме ги добиле. Тоа е дел од нашето воплотено постоење. Ние сме деца на други. Да се има воплотено постоење во времето и просторот значи да се има тело оптоварено со ДНК на еоните и семејство и култура како производ и носител на историјата. Самото наше постоење е последица на сè што постоело пред нас. Не можеме да кажеме дека ваквото зависно постоење е без последица.

Се разбира, многу историски бремиња станале цел на политичко внимание. Нема човечко битие, ниту етничка или национална група без грев. Некои гревови се неодамнешни и поочигледни од други. И нашите обвинители никогаш не можат да претендираат на невиност. Признавањето на ова не прави ништо околу олеснувањето на нашите бремиња.

Во 20 век, се случија некои забележливи народни злосторства кои, на некој начин, беа признати. Јапонија ја укина војската како одговор на воените злосторства и грешките на Втората светска војна. Германија плати обесштетување на Израел и воведе многу закони кои го укинуваат и ограничуваат злото на нацизмот. Многу воени злосторства беа казнети. Руската влада, без никаков надворешен притисок, не само што призна многу од злосторствата на нејзиното комунистичко минато, но исто така изгради споменици и обнови цркви (честопати враќајќи имоти кои биле одземени) како труд на народно покајание.

Правилно е забележано дека „историјата ја пишуваат победниците“.  Затоа се чини дека полесно се каеме за гревовите на поразените во историјата, а го оставаме пишувањето на победниците. Ако не се разрешат, гревовите на минатото стануваат проблеми на сегашноста. Многу од нашите трајни конфликти во модерниот свет претставуваат векови на неразрешени проблеми и наследено бреме од нашето наследство од предците.

Честопати историското наследство се пренесува со спротивставени стории. Ние не секогаш ги знаеме или правилно паметиме деталите на слученото, но сите предобро го знаеме емотивното бреме на неговата траума. Омразата може да биде многу стара работа.

И токму на траумата сакам да го привлечам нашето внимание. Траума е збор за штетата што ја трпиме во ектремни околности. Таа може да настане како резултат на природна катастрофа или војна – секое време и место во кое сме доведени во опасност, или сме биле повредени, или изложени на ужасни дејствија. Не е можно луѓето да искусат војна, па потоа да си заминат како ништо да не се случило. Војната завршува однадвор, но продолжува однатре. Ова искуство е древно, како и самото човештво. Траумата понекогаш ги остава луѓето емотивно, па и физички осакатени.

Древните луѓе животната траума ја среќавале со литургија – со ритуали, јавни и приватни, кои требало да ги повратат нив во правилна состојба, да го смират гневот на боговите или духовите на нивните непријатели. Колективната свест на целиот народ се поставувала во поредок преку различни дејствија и верувања, кои доведувале до мир и обнова на праведноста.

Модерното време има многу малку вакви ритуали. Секуларната држава, која управува со спротивни и неспоиви групи, нема речиси ништо на што да се повика, а што би служело како катарза или покајание, или дури и благодарење. Спортот (на пример, Super Bowl-от) е нешто најблиску до јавна литургија во модерна Америка, но тој не нуди ништо трансцедентно, ништо трајно. Тој не може да исцелува или да се обрати на народните потреби.

Резултатот на овој недостаток е неспособноста на народите, честопати и на индивидуите, да се излечат од своите трауми. Раните на изгубената војна или историските гревови остануваат неразрешени, еруптирајќи одвреме-навреме како обновена траума во народната свест.

Изучувајќи ја парохиската служба во Богословијата, се сретнав со фразата „повторлив латентен циклус“. Со него се означува борбата во парохијата која периодично се појавува, т.е. истата борба. Можеби ќе се појави околу нов проблем – но сепак станува збор за истата борба. За да се исцели парохијата, потребно е расудување за она што навистина се случува – да се донесе на видело латентното.

Народите (и индивидуите) коишто ги игнорираат нивните рани и жалости не ги оставаат нив зад себе – тие ги донесуваат нив пред себе и бесконечно ги повторуваат своите борби. Според тоа, генерациите кои никогаш не знаеле за првопричината, стануваат несвесни носители на латентното насилство и деструктивноста што ги наследиле.

Иако Православието генерално не го употребува зборот „првороден грев“, со тоа не ја негира реалноста на наследеното бреме на гревот. Студиите на епигенетичарите би рекле дека ние можеби и генетски ги наследуваме овие бремиња.

Лекот што го примивме од Светото Предание за оваа болест е покајание. Секако, многу е тешко народите да се покајат, иако лесно можат да се одржат служби за тоа во православната традиција. Но, срамот поврзан со народниот или колективниот грев честопати се отфрла и прекажува на друг начин. Без покајание, народите се осудени на преживување, повторување или одглумување на горчливоста на нивната траума.

Секако, постои и друг начин. Најпрвин тој бил изразен во пророчките зборови на првосвештеникот Кајафа, додека размислувал за проблемот со Исус:

„Вие ништо не знаете, ниту помислувате, дека е подобро за нас еден човек да умре за народот, отколку целиот народ да пропадне“ (Јован 11,49-50).

Христовата смрт на Крстот станува јавна литургија за гревовното бреме на Израилот. Секако, Тој бил јавна литургија за гревовното бреме на целиот свет. Во Неговата жртва имало еден одреден принцип – еден човек можел да умре за сите. Не станува збор за некаков легалистички настан како супститут. Туку за тајна на проткајување и заедничарење (кинонија).

„Тој стана она што ние сме, за ние да станеме она што Тој е“, велат Отците. Исто така, Црквата знае дека ние сме повикани кон истата жртва. Погребани во Неговата смрт во Крштението, ние сме со соединето со самото Негово распетие.Соединети со Него во гробот, патешествуваме со Него во Адот, и таму храбрите души се застапуваат за гревовите на целиот свет, и со Него ги ослободуваат душите. Старецот Софрониј ваквите храбри души ги нарекува Христови „пријатели“.

Барем колку за време на животот на Авраам, сме имале застапници што спасувале градови и народи од нечестивите. Нивните молитви биле дејствени, затоа што се молеле соединети со едниот посредник и вистински застапник, Христос нашиот Бог.

Авраам бил Божји пријател. Кога Бог го посетил, му рекол:

„Зар да сокријам од Авраама што ќе направам, зашто Авраам со сигурност ќе стане голем и силен народ, и сите народи на земјата ќе бидат благословени преку него?“ (1Мојс 18,17-18).

Ова е Божјото претставување на Авраам како застапник за народите. Најголемите Божји пријатели секогаш ја земале оваа застапничка улога. Преку Христа и молитвите на нашите Свети Отци. Бог го запазува светот и ги спасува народите од целиот товар и тежина на нивната историја.

И така, постојат два вида на луѓе: оние што се тежина на историјата и оние што Му се присоединуваат на Христа со покајанието и ја носат тежината на историјата. Последната улога е вистинскиот живот на Црквата и нејзиното срце што се моли: „за сите и за сè“.

отец Стефан Фриман  

Подготвил: презвитер Георгиј Глигоров

ава Иперхиј

Имаше еден човек што јадеше многу и сè уште беше гладен, и друг што јадеше малку и беше наситен. Оној што јадеше многу и пак беше гладен прими поголема награда од оној што јадеше малку и се наситуваше.

отечка изрека

Имаше некој што го праша ава Пимен: како треба да се пости? Ава Пимен одговори: мислам дека може да се јаде секој ден, но по малку, да не се биде сит. – А ти, му рече ава Јосиф, кога беше млад, зар не постеше по два дена? – Точно, му одговори старецот, постев и по три дена, и по четири, и по цела недела – и старците, како силни мажи, го проверија сето тоа и откриле дека е подобро да се јаде секој ден по малку, и ни го предадоа нам тој пат, зашто тоа е царски пат, за нас удобен.

Неодамна ми се појави една идеја да побарам од православните свештеници да ми напишат збор-два за свештенството – нешто искрено и анонимно. Се восхитив на одговорите што ги добив, од опитни свештеници, од оние што неодамна биле ракоположени и од оние некаде во средина.

Некои од коментарите беа охрабрувачки. Некои беа болни. Некои парадоксални. А некои малку и хумористични. Некои го одразуваат карактерот на конкретен човек, додека други имаа намера да бидат обопштени. Но, сите ме погодија со својата срдечност.

Еве ги одговорите, без некаков одреден редослед. Сите од различен свештеник:

Како свештеник, постојано си во борба помеѓу она што сакаш да го направиш, она што треба да го правиш и она што мора да се направи.

Свештенството е и најголем благослов и најтежок крст, понекогаш истовремено.

Отстрани го свештенството од човекот и ќе видиш еден нарцис кој очекува Христос да дојде и да го спаси. Додај го свештенството и човекот станува пастир.

Свештенството е служба што ја искушува твојата вера и ја укрепува неколкупати во еден ист ден.

Свештенството е учење да се живее во сивите области на животот, да се биде вовлечен и во Божествената драма, и во човечката драма, подготвеност да се загубиш себеси во надежите да донесеш спасение на други.

Свештенството за мене е и извонреден извор на радост и изненадувачки извор на тага.

Понекогаш, едноставно треба само да се појавиш.

Свештенството е еден вид на мачеништво, одвреме-навреме со голема радост и чудесна привилегија да се служат Светите Тајни и Божествената Литургија, дарувани да нè запазат нас свештениците од очај.

Свештенството е служба, во која во еден ист ден можеш да ја здобиеш и изгубиш верата во човештвото.

Ние сме професионални сведоци, при почетокот и крајот на животот, добрите и лошите настани, и нашето присуство и внимание реално ги сокрива гревовите, за тие да бидат остранети.

Свештенството е привилегија да се застане во присуство на Светињата над светињите, сведочејќи ја реалноста на Светата Христова Црква, истовремено спомнувајќи си дека си недостоен да го правиш тоа, но си бил повикан И избран.

Оној дел од Анафората, кога се молиме за сите јавени и нејавени, знајни и незнајни добродетелства, тоа ме поттикнува да размислувам на свештенството.

Тоа е извонредна одговорност и извор на голема радост.

Твои од Твоите, ние (свештеникот, клирот, лаиците) Тебе Ти принесуваме, за СИТЕ И ЗА СЀ.

Свештенството е професија од висока позиција (white-collar job) за ниски срца (blue-collar heart).

Свештенството е Божествен лек за исцеление на срцето на човекот кој е повикан да служи како свештеник.

Свештенството е повик на величествена служба, и на Бога и на Неговата Црква. И тоа не е средство да се стане диктатор.

Свештенството е нешто што многу добро парира на родителството: и двете служби ти даваат доволно пракса десетпати да кажуваш исти работи пред некој да почне да слуша.

Треба да помниме дека свештенството не е работа, тоа е живот. И треба да заличиме на она магаре што нашиот Господ го избрал за да го јава за време на Неговото свечено влегување во Ерусалим на Цветници: смирено и понизно, но сепак му е дадена една многу важна и благородна задача. Многу труд, но таинствен. И како магарето, очекувај свештеникот да биде тврдоглав често, но секогаш верен на својот Господар.

Не е професија, освен во мојот случај, туку мало Богојавление, освен во мојот случај, и мала улога во сеопштото обожување, парче убавина, повторно ќе речам освен во мојот случај, но поради Христа преку сите нас.

Колку повеќе сум во свештенството, толку повеќе сфаќам дека навистина немам поим што е тоа, а камоли како да го остварам.

Коментар на лаик: Ништо не би додала овде… едноставно се појавува длабоко чувство да се потсетиме на потребата да се молиме за нашите свештеници повеќе и да им покажеме поддршка и љубов на еден практичен начин, та тие (и нивните семејства) да не бидат оставени сами во поднесувањето на јаремот на свештенството. Ви благодарам.

отец Ендрју Стефан Дејмик

Извор: roads from emmaus

Подготвил: презвитер Георгиј Глигоров