Раниот живот на Марија, Мајката Божја, сè до настанот на Благовештението е опишан во древното Протоевангелие на Јаков. Химнографијата и иконографијата за празниците што го одбележуваат зачнувањето на Марија, нејзиното раѓање и посветувањето на Храмот како дете, се базираат од овој ран (околу 2 век) спис.

Раѓањето на Богородица било чудесно, не дека таа била родена без прводорен грев, или дека била родена од девица, туку напротив бидејќи таа била родена од неплодни родители: Јоаким и Ана.

Иконата на празникот е повеќе или помалку достоверно изобразување на Протоевангелието, со композиција слична на Рождеството на нашиот Господ Исус Христос, за кое раѓањето на Марија претставувало подготовка. Ана е прилегната на кревет, слично како што самата Марија е прилегната на иконите од Христовото Рождество. Под Ана, детето Марија го измиваат бабици, исто како што детето Христос Го мие Саломија на иконата од Неговото раѓање. Исто како што Јосиф е прикажан далеку од главната сцена во иконите на Христовото Рождество, така и таткото на Марија, Јоаким, е прикажан одделно од сцената на иконите на Рождеството на Богородица.

Главната разлика е во околината. Додека Христовото раѓање е прикажано во пештера, во пустина, раѓањето на Мајката Божја е прикажано во град, внатре од градските ѕидини, во услови на прекрасно уредена куќа, зашто Јоаким бил „многу богат човек“ (Протоевангелие). Наместо пештера, Марија е во спалната на Ана, која според Протоевангелието била претворена во светилиште сè до времето кога Марија влегла во Храмот. Додека Марија и детето Христос во нивната релативна осаменост се набљудувани од ангели, околу Ана има многу движење: „чистите еврејски ќерки“ кои Ана ги довела во спалната да ја надгледуваат. Трпезата до Ана ја покажува гозбата што Јоаким ја подготвил за првиот роденден на Марија, на која биле поканети книжниците, свештениците и старешините Израилски.

Други детали што можат да бидат присутни се одделни детали на Ана, Јоаким и детето Марија заедно во љубовна прегратка. Можат да бидат прикажани и сцени пред раѓањето на Богородица, на пример како ангелот го посетува Јоаким во пустината за да му каже за идното зачнување, како и прегратката на Јоаким и Ана при влезот на нивната куќа, претстава која одделно го претставува „Зачнувањето на Мајката Божја“. На дното од иконата понекогаш има водена фонтана или водени птици во мала градина. Ова го осликува „двојниот плач“ на Ана под ловоровото дрво во нејзината градина, кога мислела дека нема ниту да зачне, ниту да го види својот сопруг повторно:

Тешко мене! Кој ме роди? И која утроба ме породи? Зашто станав клетва пред очите на синовите Израилски, ме прекорија и со потсмев ме исфрлија од храмот на Господа. Тешко мене! На што ме уподобија? Не сум како ѕверовите земни, зашто дури и ѕверовите земни се плодни пред Тебе, Господи. Тешко мене! Со што ме споредија? Не сум како овие води, зашто дури и водите се множат пред Тебе, Господи. Тешко мене! На што ме уподобија? Не сум како земјава, зашто дури и земјата дава плодови во свое време и Те благословува, Господи.

Иконата на Рождеството Богородично ни ги прикажува релативно возвишените почетоци на Марииното раѓање. Во своето смирение, таа не ја очекува најавата на архангелот Гаврил што тој ќе ја донесе само неколку години подоцна и молчешкум ги носи спартанските околности на раѓањето на нејзиниот Син во Витлеем.

Денес Дева Богородица Марија,

Брачната одаја на Небесниот Младоженец,

По Божја волја се раѓа од неплодна жена,

И се подготвува да стане колесница на Бога Словото.

Таа беше предназначена за ова, зашто таа е божествена врата

и вистинска Мајка на Животот.

Извор: iconreader.wordpress.com

Подготвил: презвитер Георгиј Глигоров

Богатството на образи претставено на светите икони е преголемо, но изгледа само едно нешто ги соединува сите нив. Иако не секогаш се претставува на еден натуралистички начин, тие секогаш имаат за цел да ја претстават реалноста. На иконите од животот на Христос, Неговите светии или други историски настани, секогаш ни се презентира она што се случило, како и значењето зад она што се случило.

Претставата на свети Георгиј како го убива змејот се чини како да наликува на бајка, и навистина оваа претстава е популарна во детските книги.

Зошто постојат илјадници зачувани свети икони на свети Георгиј како го убива змејот, во сите делови од христијанскиот свет и во сите векови во минатото?

Георгиј – светец и маченик

Георгиј бил римски војник, роден при крајот на 3 век по Христа, во Кападокија, воспитан како христијанин од страна на својата мајка вдовица, во нејзиниот град Лида, во Палестина.

За време на владеењето на императорот Диоклецијан, настанало гонење на христијаните, и како римски заповедник во тоа време, Георгиј имал наредба да делува. Тој одбил и ја исповедал својата вера. Следеле многу ужасни, но неуспешни тортури, за да го надвијат младиот Георгиј (тој сè уште бил во своите дваесетти години), но се случило спротивното, во Христијанство биле преобратени некои од оние што го сведочеле неговото исповедање, вклучувајќи ја и сопругата на Диоклецијан, царицата Александрија. Конечно, Георгиј бил обезглавен. Годината на неговото мачеништво била 303 по Христа.

Само една генерација подоцна, кога христијанскиот император Константин владеел со Римската империја, била изградена црква посветена на св. Георгиј во Лида, каде што биле чувани неговите мошти, почитувани од локалните христијани.

Со ваквото рано и брзо распространување на почитувањето на св. Георгиј, се појавила негова икона, која останала конзистентна, и се базирала на неговата реална физичка појава во светот. Тој е прикажан како младо голобрадо момче, со прамени на кадрава кафеава коса. Тој е облечен како војник, а и оние икони што го претставуваат како јава на бел коњ, исто така датираат од првиот милениум. Понекогаш е прикажан како носи украсена дијадема на својата глава, еден вид блискоисточна верзија на царска круна, која се однесува на неговиот „маченички венец“.

Чудото на свети Георгиј со змејот

Св. Георгиј е познат како великомаченик, победоносец и чудотворец. Ова сведоштво не се однесува само на неговиот живот и смртта (со која ја стекнал титулата великомаченик), туку и на чудесата што Бог ги извршил преку него по неговото мачеништво. Историјата на Црквата е преполна со постхумни појавувања на Христовите светии, коишто не се јавуваат само како гласници, туку и како заштитници и чудотворци за христијаните што се борат на земјата.

Избавувањето на принцезата и градот од пустошот на рептилниот ѕвер е едно чудо што му се припишува на св. Георгиј.

Постојат повеќе варијанти, но најраспространетата се однесува на градот наречен Силена, близу едно езеро во Либија. Во езерото живеело едно чудовиште, опишувано различно и како змеј, и како џиновска змија или дури и како крокодил. Ѕверот им попречувал на жителите на Силена слободно да црпат вода од езерото и воглавном го тероризирал градот. Како пагани, суеверните граѓани биле под заблуда и принесувале млади девици, што ги избирале со ждрепка, како жртва на чудовиштето за да не го уништува градот. Неизбежно, ждрепката паднала на царската ќерка (идентификувана како Елизабета во неколку руски икони). И покрај молбите на владетелот, неговата ќерка била испратена кон езерото.

Стариот змеј се појавил од водата, подготвен да ја проголта принцезата, кога одеднаш св. Георгиј се појавил на светол бел коњ, наоружан со копје, штит и меч. Творејќи го знакот на крстот и во името на „Отецот и Синот и Светиот Дух“, св. Георгиј го покорил змејот на земја со своето копје, додека неговиот коњ ја згазнал змијата со своите копита. Св. Георгиј ѝ заповедал на принцезата да го врзе вратот на змејот со нејзиниот појас и го одвел ѕверот назад во градот. Таму, пред запрепастените граѓани и благодарниот цар, св. Георгиј го убил змејот со својот меч.

Чудесната интервенција на Георгиј довела до преобраќање на целиот град во христијанската вера.

Некои детали од приказната варираат во раскажувањето, што сведочи дека веста за настанот првично се пренесувала усно (најраните писмени забелешки датираат од 11 и 12 век). Во секој случај, главните делови на приказната: принцезата, змејот врзан со појас, криењето на паганите зад ѕидовите на нивниот град, како и самиот св. Георгиј, се појавуваат во многу фрески и икони што датираат од 12 век. Оваа резба на камен ковчег од Конисбург, Англија, има резба на Георгиј како се бори со змејот (долната слика) и датира од 11 век.

Змејот: чудо, мит или симбол?

Додека е несомнено тоа дека војникот и маченик Георгиј постоел, современиот ум се мачи со настанот на убивање на змејот и спасувањето на принцезата. Премногу личи на бајка и тука е искушението фокусот да биде пренесен на симболичното значење на приказната.

Симболизмот на приказната и нејзините икони

Навистина, зад приказната и иконата на св. Георгиј, каде тој го убива змејот, постои силен симболизам. Змејот и змијата се два описа што му се даваат на ѓаволот од страна на св. Јован во Откровението (12,9). Каква и да е вистинската природа на ѕверот, во најраните писмени сведоштва тој е опишан како змеј, а во најстарите зачувани претстави тој се прикажува како змијолик змеј, за намерно да се евоцира образот на ѓаволот.

Појавата на св. Георгиј, исто така, намерно го евоцира библискиот симболизам. Повторно, во Божественото Откровение св. апостол Јован пишува: И видов, ете, бел коњ, и на него јавач со лак; и Му беше даден венец, и тој излезе како победник, за да победи (Откр 6,2).

Победоносен војник на светол бел коњ е токму начинот на кој св. Георгиј се прикажува и во писмените и во иконографските претстави на чудото. Иконите на чудото, исто така, честопати прикажуваат како венец од небото му се полага на главата на св. Георгиј од страна на ангел. Некои икони, особено од Грција, го прикажуваат Георгиј со лак и стрели близу неговото седло, комплетирајќи ја споредбата со коњаникот од Откровението.

Ова е претставата и иконата што ни го предаваат чудото на св. Георгиј: маченик што станал победоносен херој. Св. Георгиј е седнат на победоносен бел коњ, зад него се вее црвено платно како знак на мачеништвото, и благословот на Исус Христос што се прикажува со раката која излегува и благословува. Тој јава напред победувајќи: најпрво ѓаволот во форма на змеј, а потоа и жителите што се кријат зад градските ѕидини. Пикнати во својата тврдина, тие плашливо гледаат бидејќи се победени од св. Георгиј: не преку сила, туку со своето обраќање во Христијанство, по видените чудеса извршени од Бога преку него.

Новгородскиот стил на претставување на свети Георгиј

Иконописците од Северна Русија сликале на еден минималистички начин, оттргајќи сè, освен главните детали на сцената што се изобразува. Совршен пример за ова е иконата на Авраамовото гостопримство од Андреј Рубљов, кој отстранил сè од сцената, освен Тројцата Ангели и трпезата на којашто седеле, произведувајќи образ на Света Троица.

Св. Георгиј е еден друг пример. Во иконите на северот од текот на 15 век, што го претставуваат него, се отранети принцезата, градот, па дури и езерото. Она што останало е маченикот Георгиј на коњ, како одозгора го прима благословот од Христа. Тој е сам во пустина со змијоликиот змеј, кој се појавува од јама, а не од езеро, и тука тој се бори со ѕверот. Како што Георгиј е победоносен во приказната, змејот е прободен во устата, и тука образот станува повеќе како генерална слика на победата на светецот над страстите, коишто се борат во самотијата на внатрешното срце (т.е. пустината од иконата).

Претераното сфаќање на симболизмот

Очигледно, приказната и претставата на св. Георгиј кој го убива змејот уште од почеток се разбирала симболично, добивајќи го својот иконографски зенит во 15 и 16 век. Затоа, воошто не е „модернистички и ренесансно“, од една страна, ниту пак „хиперрационално и критичко“, од друга страна, да се придава ова симболичко значење на иконите на св. Георгиј кој го убива змејот: и средновековните христијани пред нас го разбирале тоа.

Како и да е, постои искушение сосема да се занемари сведоштвото за оригиналното чудо, дека првично се појавил симболот на Георгиј кој го убива змејот, а потоа се додале принцезата и либиските пагани како приказна, за да се воплоти симболичкиот образ. Ова не е случај тука, затоа што некои од најстарите претстави на св. Георгиј кој го убива змејот (11 и 12 век) вклучуваат детали, како што е, на пример, принцезата како го води змејот со својот појас: детали што не е лесно да се интерпретираат симболично. Добар пример на рани претстави на „комплетното“ чудо е фреската од црквата Св. Георгиј во Стара Лагода, Северна Русија, која датира од 1160 година.

Можеби змејот е опис даден на суштество, многу попрепознатливо за нас што живееме денес, иако другите аспекти од сторијата: жртвувањето од страна на паганите на свои сограѓани на ѕверот, избавувањето од св. Георгиј, и подоцнежното обраќање на паганите треба да се земе како веродостојно. Се случиле многу повеличествени чудеса во името на Бога, и ако своеволно дозволуваме да изгледаме лековерни и будалести за светот, затоа што веруваме во Воскресението и дека опишаното во Делата апостолски навистина се случиле, тогаш нема никаква грижа да го сториме истото и за ова чудо.

Сепак, поважно е да се разбере смислата на чудото. Најверојатно, историското чудо и симболичката интерпретација настанале истовремено. Истото се случило и во Писмото: чудото не се твори само за да се направи чудо, туку за да се прослави Бог и со тоа да биде прославен Синот Божји (Јн 11,4 и на некои други места особено во Евангелието според Јован).

Јавачот на бел коњ од Откровението е образ даден на христијаните од првиот век, како знак на надеж, дека со останувањето верни, ќе бидат победоносни среде гонењата. Образот на св. Георгиј кој го поразува змејот е даден на христијаните од подоцнежните времиња, кои исто така тогаш имале потреба од надеж. Иако Византиската Римска империја била христијанска до крајот на првиот милениум, нејзината земја била под закана од сите страни од разновидни нехристијани: пагани, муслимани, па и христијански еретици како аријаните. Св. Георгиј се појавува како победоносен херој на христијаните под опсада, за да се зацврсти нивното исповедање.

Св. Георгиј како „Победоносец“ и „Змејопоразувач“ продолжува и денес да биде крепок образ за христијаните, мачени од надворешни или внатрешни напади. Причината е двократна. Прво, образот на Георгиј и змејот е поразувачки, и несомнено многумина иконописци со задоволство го сликале светецот во една ваква необична поза; сепак, ова не би било доволна причина, доколку чудото на св. Георгиј било мит. Затоа, втората и поважна причина зошто образот се запазил е затоа што Бог продолжува да твори чудеса преку застапништвото на св. Георгиј дури и денес, за оние верни христијани што се обраќаат кон него за помош.

Георгие, Бог те издигна како Негов градинар,

Зашто ти за себе собра плодови на добродетели.

Сеејќи во солзи, сега жнееш со радост,

Ја пролеа својата крв во борба и Го здоби Христа како свој венец.

По твоите молитви, на сите ни се дарува прошка на гревовите.

Извор: iconreader.wordpress.com

Подготвил: Георгиј Глигоров

Свети Николај присуствувал на Првиот вселенски собор во Никеја во 325 година. Од голема ревност кон вистината, го удрил со рака ересијархот Ариј. Поради тоа бил отстранет од Соборот и од архиерејската служба сè додека на неколкумина водечки архипастири не им се јавиле Христос Бог и Богородица мајка за да им го објават своето благоволение спрема Николај. Чуварот на вистината Божја, свети Николај, секогаш бил решителен заштитник на правдата меѓу луѓето. Човекот што го водел спорот со Ариј бил таткото на светото Православие, великиот александриски отец Атанасиј. Веднаш крај него стоел кроткиот и смирен Николај од Мир. Во тропарот на светителот, Црквата радосно и едномислено пее за свети Николај: „Правило на верата и образ на кроткоста“. Црквата признава дека свети Николај е канон на верата и икона на кроткоста. Како сведок на вистината на светата Црква низ сите нејзини истории, свети Николај ѝ станал образец. Тој станал критериум и пример за сите христијански поколенија. Угледувајќи се на него, со него да се измериме секогаш кога сакаме да ја провериме чистотата и исправноста на исповеданата вера во Богочовекот Христос. Таа вера не смее да биде индивидуална, туку соборна, т.е. вера на целата Црква Божја. И не само канон на верата, канон на вистината, туку и образ на кроткоста станал за целиот негов живот. Тој секогаш ѝ служел на Црквата подобно на Христа Бога. Зашто знаел дека во Евангелието е речено: првите ќе станат последни, а последните први. Ако сакате да покажете и докажете дека го љубите ближниот свој, потрудете се доброволно и со љубов да му станете смирен слуга на братот свој, зашто служејќи му на братот, им служите на Бога и Неговата Црква. Свети Николај се упокоил на 6/19 декември во 343 година. Многутруден и многуплоден, вечно се весели во Царството Небесно без да престане да чудотвори, да им помага на верниците на земјава и да го прославува својот Бог. Амин.

отец Стефан Санџакоски

Од зборникот: Беседи од Калишта, Струга: Рубљов 2000.

Преподобен Павле Препрости [„Св. вмч. Георгиј“, Старо Нагоричане, ѓаконикон]

Блажениот Павле имал дар на прозорливост. Во една прилика, влегувајќи во еден манастир, застанал покрај црквата и набљудувал со какви мисли влегувале луѓето во неа. Имало вечерна служба и сите влегувале во црквата со ведри лица и светли души, и со секого од нив радосно влегувал и ангелот пазител. Но, еден брат одел во црквата со мрачно лице, потемнета душа, опкружен од демони, при што секој го влечел при себе, а неговиот ангел пазител одел по него оддалеку, тажен и расплакан. Откако го видел тоа, светиот се ожалостил и многу тагувал за загубениот брат, од голема тага не влегол ни во црквата, туку седел надвор и плакал. Кога завршила црковната служба, сите браќа излегувале онакви како што и влегле, озарени со Божествена светлина. Преподобниот Павле го здогледал и оној брат што при влегувањето во црквата бил мрачен и потемнет, а сега неговото лице било светло како на ангел, благодатта на Светиот Дух го осенувала, ангелот пазител радосно го држел за рака, а демонот оддалеку ридал и не можел ни најмалку да му се приближи.

Забележувајќи ја оваа брза промена кај братот, блажениот се зарадувал, го сопрел и пред сите раскажал што видел, па го прашал оној брат за причината на оваа ненадејна промена кај него. А тој, гледајќи дека е разоткриен преку Божјо откровение, пред сите раскажал сè за себе:

„Јас сум многу грешен: многу години сè до денешниов ден поминав во нечистотија. Но, кога влегов во црквата, слушнав како го читаат пророкот Исаија, или подобро – Бог Кој преку него говори: Измијте се, исчистете се; иставете ги од очите Мои лошите дела свои; научете се да правите добро. Гревовите ваши да се и алово црвени – како снег ќе ги побелам; да бидат црвени и како пурпур – како волна ќе станат бели (Ис 1,16.17.18). Откако го слушнав тоа, мојата душа се потресе, ми се отворија духовните очи и јас, согледувајќи ја својата беда и погибел, воздивнав во своето срце и Му реков на Бога: Ти, Господи, Си дошол во светот да ги спасиш грешниците, како што сега ми кажа преку Својот пророк; направи го тоа навистина со мене грешниот. Зашто, еве, ветувам дека отсега, со Твоја помош, не само што нема да правам никакво зло, туку ќе го отфрлам и секое беззаконие и ќе Ти послужам Тебе, Господи, со чиста совест; само Ти мене, што се каам, прими ме и не отфрлувај ме мене, што паѓам пред Тебе. Со вакви ветувања, продолжил тој, излегов од црквата, решавајќи во своето срце да не грешам (повеќе) пред Бога“.

Откако го слушнале ова, сите со силен глас Го прославиле Бога, Кој го прима секого што Му приоѓа со покајание.

По ова чудо, кај младиот Вартоломеј уште повеќе се засилила желбата да Му служи само на Бога. Тој сакал да живее осамено, по примерот на древните подвижници, но љубовта кон родителите го задржала во семејството. Вартоломеј бил скромен, тивок и молчалив, со сите бил кроток и љубезен, никогаш не се разгневувал и покажувал совршена послушност кон родителите. Обично јадел само леб и вода, а во посните денови се воздржувал од храна. По смртта на родителите, Вартоломеј го оставил наследството на својот помлад брат Петар и заедно со постариот брат Стефан се преселил десетина врсти од Радоњеж, во длабоката шума околу реката Кончјура. Браќата ја сечеле шумата со своите раце и изградиле ќелија и мала црква. Еден свештеник, испратен од митрополитот Теогност, ја осветил таа црквичка во чест на Света Троица. Така возникнала знаменитата обител на преподобниот Сергиј.

Наскоро Стефан го оставил својот брат и станал настојател на Богојавленскиот манастир во Москва и духовник на великиот кнез. Вартоломеј, пак, бил пострижен во монаштво со името Сергиј и околу две години се подвизувал сам во шумата. Не може ни да се претстави колку искушенија претрпел во тоа време младиот монах, но трпението и молитвата ги победиле сите тешкотии и ѓаволски напасти. Околу ќелијата на преподобниот Сергиј поминувале глутници волци, како и мечки, но ништо од нив не му наштетило. Еднаш светиот пустиник ѝ дал леб на една мечка што дошла кај неговата ќелија и оттогаш животното почнало постојано да наидува при преподобниот, кој со неа го делел своето последно парче леб.

Колку и да се трудел Сергиј да ги сокрива своите подвизи, славата за нив се распространила и кон него привлекла други монаси, коишто сакале да се спасуваат под негово раководство. Тие почнале да го молат Сергиј да прими свештенички чин и игуменство. Тој долго време не се согласувал, но гледајќи во упорната прозба повик одозгора, рекол: „Повеќе би сакал да се покорувам, отколку да раководам, но се плашам од судот Божји и се предавам себеси на волјата Господова“. Тоа било во 1354 година, кога светителот Алексеј стапил на катедрата на московскиот митрополит.

Животот и трудовите на преподобниот Сергиј имаат големо значење во историјата на руското монаштво, затоа што тој го поставил почетокот на пустинскиот живот, градејќи општожитие надвор од градот. Изградена на нови начела, обителта на Света Троица на почетокот трпела крајна оскудност: облеките биле едноставни, светите садови биле дрвени, во храмот наместо свеќи гореле дрвца, но подвижниците гореле од ревност. Свети Сергиј на браќата им давал пример на најстрого воздржание, најдлабоко смирение и непоколеблива надеж на Божјата помош. Во трудовите и подвизите тој одел прв, а браќата го следеле.

Еднаш во обителта сосема се потрошила залихата на леб. Самиот игумен, за да заработи неколку парчиња леб, своерачно изградил настрешница во ќелијата на еден брат. Но, во часот на крајната нужда, по молитвите на браќата манастирот неочекувано добивал штедра помош. По неколку години од основањето на манастирот, околу него почнале да се населуваат селани. Недалеку од него поминувал голем пат кон Москва и кон север, и благодарение на тоа почнале да се зголемуваат манастирските средства, така што и таа по примерот на Киево-Печерската Лавра почнала штедро да раздава милостина и да згрижува болни и патници.

Гласот за свети Сергиј стигнал до Константинопол, и патријархот Филотеј му пратил свој благослов и грамота, со која се потврдувале новите поредоци на пустинското општожитие, воведени од основачот на Свето-Троицката обител. Митрополитот Алексеј го сакал преподобниот Сергиј, му порачувал да ги помирува раскараните кнезови, му давал различни полномоштва и го подготвувал за свој преемник. Но Сергиј се откажал од ова избраништво.

Еднаш митрополитот Алексеј сака да му даде златен крст како награда за трудовите, но Сергиј рекол: „Од својата младост не сум носел на себе злато, а во староста би сакал повеќе да поживеам во немаштија“ – и решително ги отфрлил почестите.

Великиот кнез Димитриј Иванович, наречен Донски, го почитувал преподобниот Сергиј како татко и од него барал благослов за борба против татарскиот хан Мамај. „Оди, оди храбро, кнезу, и надевај се на помошта Божја“ – му рекол светиот старец и му испратил двајца соподвижници, Александар Пересвет и Андреј Осљабља, кои паднале како херои во Куликовската битка.

Уште за време на животот, преподобниот Сергиј творел чудеса и се удостојувал со големи виденија.

Еднаш, во време на Литургија, неговиот ученик Симон видел како над светиот престол се движи оган, озарувајќи го олтарот и окружувајќи го служаштиот Сергиј, така што светиот бил обземен од пламен од глава до нозе. А кога преподобниот пристапил да ги прими Христовите Тајни, огнот се кренал и, свиткувајќи се како во некоја прекрасна обвивка, се нурнал во светата чаша. Мноштво чудеса се извршувале по неговите молитви: тој ги поучувал заблудените, воскреснувал мртви и сите што со вера приоѓале кон него, од какви и да било болести да страдале, добивале здравје. Еднаш ноќе блажениот Сергиј стоел пред иконата на Пречистата Богородица и, гледајќи го Нејзиниот свет лик, се молел: „Пречиста Мајко на нашиот Господ Исус Христос, застапнице и силна помошнице на човечкиот род, биди застапничка за нас недостојните, моли се постојано на Твојот Син и наш Бог да погледне на ова свето место. Тебе, Мајко на преслаткиот Христос, Те повикуваме на помош ние Твоите слуги, зашто Ти за сите си пристаниште и надеж“. Одеднаш се слушнал глас: „Еве, доаѓа Пречистата“. Светиот излегол од ќелијата и тука го озарила голема светлина посилна од сончевата, и тој се удостоил да ја види Пречистата, придружувана од апостолите Петар и Јован. Необична светлина ја окружувала Богомајката. Неподнесувајќи ја неземската светлина, светиот паднал наземи. Пречистата се докоснала до него и му рекла: „Не плажи се, избранику Мој! Дојдов да те посетам, бидејќи се услишани твоите молитви за учениците. Не жалости се повеќе за својата обител: отсега таа ќе има изобилие во сè, не само за време на твојот живот, но и по твоето заминување при Бога. Јас никогаш нема да го оставам ова место“.

Освен Троице-Сергиевиот манастир, преподобниот основал уште неколку обители. Многу благочестиви мажи засветлиле со слава во неговата обител, многу од нив биле поставени за игумени во други манастири, а некои станале архиереи: неговите ученици востановиле до 40 манастири во Северна Русија. Негови ученици биле преподобните Андреј Рубљов и Никон Радоњешки.

Преподобниот Сергиј се упокоил на 25 септември 1392 година. По 30 години биле откриени неговите нетлени мошти и облека, а во 1452 година тој бил прибројан кон соборот на светиите. И до ден денес тој дава помош на оние што приоѓаат со молитва при неговите мошти, што почиваат во Троице-Сергиевата Лавра.

Во египетските краишта живеел некој познат разбојник по име Мојсеј, Етиопјанин по потекло, црн во лицето. Најпрво бил роб на некој значаен господар. Но, поради својот незгоден карактер и бидејќи извршил некое убиство, Мојсеј бил избркан од својот господар и се придружил на некои разбојници. А разбојниците, откако виделе дека Мојсеј телесно е многу силен и со суров карактер, го избрале за свој водач. Ова се кажува за свети Мојсеј, за да се види неговото поправање и преминот од ваков лош живот кон покајание и Богоугодување; бидејќи и поранешните гревови на светителите не се сокриваат заради прославување на Божјото милосрдие, коешто го изведува чесното од недостојниот и од грешникот твори праведник.

Долго време Мојсеј водел ваков лош живот, но еднаш тој некако си дошол на себе, зашто Бог се смилувал над него и го повикал на покајание, оти преблагиот и човекољубив Господ не ја сака гибелта на грешниците, туку го посакува нивното обраќање за спасение. Се стоплило срцето на грешникот Мојсеј, се покајал за сите свои зли дела, го оставил разбојништвото и своите другари, па отишол во пустински манастир, се предал себеси на покорност и служење на игуменот и браќата, или поточно – на самиот Бог. Мојсеј пролевал многу солзи и дење и ноќе, каејќи се за поранешните сторени гревови и, ревносно извршувајќи ги сите послушанија и работи, тој станал прекрасен монах. По некое време, Мојсеј отишол во отшелничка ќелија и живеел сам во Бога, со топло покајание, очистувајќи ги своите поранешни беззаконија.

Кога Мојсеј водел живот во такво покајничко исправување на себе, во неговата ќелија упаднале четири разбојници и го нападнале, не знаејќи дека тоа е Мојсеј. А тој, иако бил сам, ги совладал и ги врзал, па откако ги зел на грбот како вреќа плева, ги однел во манастирот при црквата и им рекол на браќата: Бидејќи никому не треба да чинам зло, а овие ме нападнаа, но јас ги фатив, што ми заповедате да сторам со нив? – Отците му наредиле да ги одврзе и да ги пушти на слобода, велејќи: Нам не ни доликува да убиваме никого. – А разбојниците, откако дознале дека тоа е Мојсеј, којшто бил разбојнички водач, се восхитиле од оваа промена на неговиот живот, и Го прославиле Бога, па и самите станале добри монаси. И не само тие, туку и многу други разбојници, слушајќи дека нивниот водач Мојсеј се покајал и станал монах, и тие го оставиле разбојништвото и сите лоши дела, па станале добродетелни монаси.

Мојсеј бил многу мачен од демонот на блудот. Кога му го исповедал ова на ава Исидор, добил совет да пости што повеќе и да не јаде до ситост. Но кога и тоа не му помогнало, тој на совет од старецот почнал ноќе да бдее и да се моли стоејќи. Потоа си поставил обичај по цела ноќ да им носи на старците вода од бунарот. После шестгодишен страшен труд, конечно свети Исидор чудесно го исцелил од блудните помисли, мечтаења и сништа, наведувани врз него од демоните.

Откако многу години провел во посен подвиг, преподобниот Мојсеј бил удостоен со презвитерски чин, според некое Божјо откровение. Кога бил произведен во првиот степен од свештенството, тој бил облечен во стихар, и епископот му рекол: Еве сега ава Мојсеј е целиот бел. – А Мојсеј му рекол на епископот: Владико, што го прави свештеникот, надворешното или внатрешното? Како да рекол: дали човекот го прави достоен за свештенство надворешната облека што го покрива телото или внатрешните добродетели? – А епископот, сакајќи да го испита Мојсеја дали е тој навистина слуга Христов што има внатрешни добродетели, им рекол на клириците: Кога Мојсеј ќе влезе во олтарот, избркајте го, па тргнете по него и слушајте што ќе говори. – Клириците направиле така: го истерале од олтарот, велејќи: Излегувај надвор, мурину! – А тој, излегувајќи и откако застанал на посебно место, се укорувал себеси: Добро ти направија, песу! Добро сторија со тебе, црн ѓаволу! Оти не си достоен, и како се осмелуваш да влезеш во светињата? Ти не си човек, и како се осмелуваш да им приоѓаш на луѓето и служителите Божји? – Откако ги слушнале овие негови зборови, клириците го известиле епископот; и епископот наредил Мојсеј повторно да го повикаат во олтарот и го ракоположил во презвитер. Потоа го прашал: Отец, што си помисли откако беше избркан и повторно повикан? – Мојсеј одговорил: Се споредив себеси со куче, што кога го бркаат – бега, а кога го викаат назад – бргу дотрчува. – И епископот рекол: Ваков човек е навистина достоен за божествената благодат, зашто Господ на смирените им дава благодат.

По примањето на свештеничкиот чин, преподобниот Мојсеј се подвизувал уште петнаесет години, имајќи седумдесет и пет години од раѓањето. Тој имал седумдесет и пет ученици и животот го заврши маченички на следниов начин. Еден ден, седејќи со браќата, тој рекол: Еве, денес ќе дојдат варвари во скитот да ги исколат монасите; станете и бегајте одовде! – Браќата рекле: А ти, отец, зошто не бегаш? Тој им одговорил: Веќе многу години го очекувам денот кога над мене ќе се исполнат зборовите на мојот Владетел, Господ Христос, Кој рекол: Сите што се фаќаат за нож, од нож ќе загинат (Мт 26,52). – На ова браќата му рекле: И ние нема да бегаме, туку ќе умреме со тебе. – Но, тој им одговорил: Мене тоа не ми е потребно; сепак, секој нека се чува себеси како што најдобро знае.

Тогаш браќата станале и побегнале, а само седум монаси останале со преподобниот. По малку време, старецот рекол: Варварите се веќе близу! – Еден од споменатите седум монаси се исплашил, побегнал и се сокрил некаде. А варварите, откако влегле, го убиле светиот Мојсеј и оние шест собраќа што биле со него. А монахот што ја избегнал смртта, наоѓајќи се на сокриено место, го видел небото отворено и седум пресветли венци како се спуштале над седуммината маченици.

Кога варварите си отишле, монахот се вратил во ќелијата и го нашол преподобниот Мојсеј и шестмината собраќа убиени, а телата им лежат во крв (ова се случило околу 400 година). И монахот почнал да плака. Потоа дошле и другите браќа и плачејќи ги погребале убиените собраќа.

Таков бил крајот на преподобниот наш отец Мојсеј Мурин, кој од разбојник станал монах и со вистинско покајание Му угодил на Бога, така што за него како маченик му се отвориле, не само рајот, туку и небото, и тој бил удостоен со венецот на славата. По неговите молитви нека и нас нè упати на вистинско покајание и да нè удостои со Царството Небесно човекољубивиот Господ Христос, нашиот Бог, Кому со Отецот и Светиот Дух нека Му е чест и слава, сега и секогаш и во сите векови. Амин.

Ава Јосиф го прашал ава Пимен: кажи ми како да станам монах? Старецот одговорил: ако сакаш спокој, и овде, и во идниот век, тогаш при секое дело говори: кој сум јас? И никого не осудувај.

Братот го прашал и ова: ако го видам гревот на мојот брат, добро ли е да го сокријам? Старецот му рекол: кога ние ги покриваме гревовите на братот, тогаш и Бог ги покрива нашите согрешенија, а кога го откриваме гревот на братот, и Бог ќе ги објави нашите гревови.

Раскажуваа за ава Марко Египетски: тој проживеал триесет години, без да излезе од својата ќелија. При него имало обичај да доаѓа презвитер и за него да извршува свет Принос (Литургија). Ѓаволот, гледајќи го цврстото трпение на мажот, му намислил зло и решил да го искуша, па му внушил на еден бесомачен да отиде кај старецот, божем за молитва. Страдалниот, уште пред да се изговори нешто, му се раздрал на старецот, велејќи: твојот презвитер е грешник – не му дозволувај веќе да доаѓа кај тебе. Ава Марко му рекол: чедо мое! Во Писмото е речено: не судете, за да не бидете судени (Мт 7,1). Впрочем, и да е грешник, Бог ќе му прости – и јас самиот сум поголем грешник од него. Откако го рекол ова, тој се помолил, го изгонил демонот од човекот и го исцелил. Кога, според обичајот, презвитерот дошол, старецот го примил со радост. И Бог, гледајќи ја незлобивоста на старецот, му јавил некаков знак. – Зашто, кога презвитерот имаше намера да пристапи кон Светата Трпеза, видов – раскажувал самиот старец – ангел кој слезе од небото; тој ја положи својата рака врз главата на презвитерот и овој стана непорочен, стоејќи при светиот Принос, како огнен столб. Кога се восхитував на видението, слушнав глас што ми говореше: што се чудиш, човеку, на ова јавување? Ако и земниот цар не им дозволува на своите благородници да стојат пред него во валкана облека, туку од нив бара благолепие, зар Божествената сила уште повеќе нема да им дозволи на служителите на Светите Тајни да претстојат (гнасни) пред небесната слава? И блажениот Марко се удостоил со ваков знак заради тоа што не го осудил презвитерот.

Еднаш ава Ор како поука на браќата им го раскажа ова:

Во пустината видов еден човек кој три години не вкуси ништо од земната храна; секој трет ден ангел Господов му донесуваше небесна храна, која во исто време му беше замена и за водата.

Но, меѓу монасите знам и за таков човек, кај кого ѓаволите дојдоа во облик на небесни војници и ангелски чинови, покажувајќи му огнена кола во која божем се наоѓал некој цар, опкружен со слава. Тој цар му рече на монахот: „Ти, човеку, ги исполни сите добродетели; сега е потребно уште да ми се поклониш, па како Илија ќе те земам на огнена кола и ќе те вознесам од земјата“. Кога ги чу овие зборови, монахот се запраша во себе: „Што значи ова? Јас постојано се поклонувам на мојот Спасител, Кој и е мој Цар; и ако овој што сега го гледам би бил мојот Спасител, тој не би барал од мене да му се поклонам, зашто знае дека секогаш Му се поклонувам“. По таквото размислување монахот рече: „Јас имам свој Цар, Кому непрестајно се поклонувам, а ти не си мојот цар“. И во тој момент исчезнаа сите ѓаволи со својот цар и огнената кола.

Сево ова Ор им го раскажуваше на браќата како за некој друг; меѓутоа, многумина од нив добро знаеја дека сево ова се случило со него.

За преподобниот отец Ор постои и следнава повест, која се однесува на времето од неговиот живот, кога имал само еден ученик:

Една година, кога настапил пресветлиот празник на Христовото Воскресение, ученикот му рекол на учителот: „Дали знаеш, отец, дека сега е Пасха, па треба да празнуваме како што сите празнуваат“. „Да, чедо – одговорил старецот – јас заборавив дека сега е Пасха“. И, откако излегол од ќелијата, преподобниот Ор застанал под отворено небо, и пружејќи ги своите раце кон небото поминал така три дена во таа состојба, без да се помрдне, имајќи го сиот ум потопен во Бога. По третиот ден тој дошол кај ученикот и му рекол: „Ете, чедо, јас според мојата моќ ја отпразнував Пасха“. „А што правеше, ава?“ – го прашал ученикот. „Чедо – одговорил старецот – за монахот празник и Пасха е неговиот ум да преминува од вревата на овој свет, како Израил низ морето без да си ги намокри нозете, и да се соедини со Бога. Монахот кој бега од видливите нешта, се приближува на невидливиот Бог; а кој се врзува за тварите, се оддалечува од невидливиот Бог“.

Сторијата со седумте свети момчиња од Ефес е една од најфасцинантните. Приказната говори за седум млади момчиња со имиња Максимилијан, Ламвлих, Мартинијан, Јован, Дионисиј, Егзакустодијан (Константин) и Антонин, коишто живееле во средината на 3 век, за време на владеењето на императорот Декиј (249-251), кога тој го посетил Ефес и се појавила заповед секој да принесе жртва на боговите под смртна закана. Откако биле обвинети заради нивната христијанска вера, седумте момчиња избегале од градот и се сокриле во пештера на планината Охлон, каде времето го поминале во молитва, подготвувајќи се за мачеништво. Императорот дознал каде се момчињата, па заповедал да се запечати влезот од пештерата со камења, та светиите да умрат од глад и жед.

Приказната потоа нè пренесува за речиси два века подоцна, во времето на владеење на императорот Теодосиј Помладиот (408-450), кога сите гонења на христијаните завршиле, а Христијанството веќе постанало официјална државна религија. Во тоа време во градот возникнала расправа околу воскресението на мртвите. Во меѓувреме, сопственикот на земјата со пештерата ја пронашол камената конструкција и неговите работници го откриле влезот. Се покажало дека Господ ги запазил момчињата живи, и тие се разбудиле од сонот, без да знаат дека поминале речиси два века. Нивните тела и облеки биле потполно нераспаднати. Вистината ја осознале кога Ламвлих отишол во градот да купи леб и слушнал дека името на Исус слободно се изговара, а самиот покажал древна монета со ликот на Декиј при купувањето. Збунет бил однесен кај ефескиот епископ, кој подоцна ќе зборува со сите седум момчиња и ќе открие дека Бог го дозволил ова чудо, со цел да ја заврши расправата околу воскресението на мртвите. Исто така и императорот дошол во Ефес да го види чудото и откако разговарал со нив, им било дозволено да се вратат во пештерата без царските почести што императорот сакал да им ги укаже, и таму сите тие заспале засекогаш. Утврдено е дека светите момчиња заспале во пештерата во 250 година, а се разбудиле во 434, што значи дека спиеле околу 184 години.

Иако оваа приказна изгледа како мит или некаква измислена бајка за оние што не прифаќаат чуда, сепак она што е зачудувачки е историскиот контекст во кој таа е поставена. Се споменуваат конкретни императори, историски контроверзи што се случиле во историски град (кој придобил уште поголема слава 3 години пред чудото, 431, кога се случил и Третиот Вселенски собор во Ефес), имаме две историски епохи: една со гонењето на Декиј и друга кога има мир при Теодосиј. Се укажува дури и конкретното место, каде овие светии починале. Историчноста на овие светии воопшто не била ставана под сомнеж, сè до 16 век, поради провереноста на сторијата и нејзината мошне бргу раширена популарност по тогашниот познат свет.

Православната црква си споменува за овие светии двапати годишно: на 4/17 август и 22 октомври/4 ноември (првиот датум како ден на нивното прво заспивање, а последното како датум на нивната смрт) и никогаш не се сомневала во веродостојноста на повеста. Латинскиот мартириолог, исто така, ги прославува на 7 јули. Тие се почитувани и во Исламот, познати како „Луѓето од пештерата“ (Ashab Al-Kahf) со едно целосно поглавје посветено ним во Куранот (Сура 18, стихови 9-26).

Појавата на протестантизмот и периодот на Просветата на Запад покренале сомнежи по однос на оваа сторија. Цезар Барониј (1538-1607), не само ренесансен научник, туку и кардинал на Латинската црква, бил првиот кој ја третирал сторијава како „апокрифна“. Таа и до денес не се прифаќа сериозно. Римокатоличката црква ова предание го смета за „чисто измислена романса“. Сторијата станала многу популарна во литературата на романтиците, но во извртена форма, инспирирајќи ја поемата на Гете, бајката на браќата Грим, приказната за Рип ван Винкл на Вашингтон Ирвинг, „Заспаниот се буди“ на Х.Џ.Велс, како и „Невините во странство“ на Марк Твен.

Ако сторијата со седумте заспани имала факт во својата основа, би очекувале дека вакво извонредно откровение ќе се распространи по светот за релативно кратко време. Историските факти јасно покажуваат дека токму тоа се случило. Кон крајот на 6 век, ова предание било познато од Ирска до Персија, и од Етиопија до скандинавските земји. Поради раното распространување на сторијата, истражувачите заклучиле дека првите запишани верзии на ова предание најверојатно се создадени во првата генерација на самиот настан.

Чудото се случува во конкретно време и дава одговор на диспутот што се вртел околу воскресението на мртвите. Оригенистичката контроверза започнала на крајот од 4 век и до 434 се раширила од Египет до Мала Азија. Оригенистите го негирале воскресението на телото и кога епископот Стефан забележува, дека епископот во тоа време го разбрал чудото како одговор на контроверзата, и самото тоа најверојатно спречило оригенизмот да се утврди во Ефес.

Подоцна над гробовите на ефеските момчиња била изградена црква. Поклоништвото на местото на пештерата било крајно популарно во 15 век, за што сведочат записите на ѕидот и на латински и на грчки. Теодосиј во 6 век, при своето поклоништво, ги видел гробовите на момчињата и, според еден писател од 9 век, посетителите на пештерата можеле да ги видат седумте нераспаднати тела. Рускиот поклоник од 12 век, Даниел, го видел истото.

Во 1926 година истражувачи од Австрискиот археолошки институт ги откриле рушевините на базиликата на седумте заспани (изградена над пештерата) и го датирале местото (средина на 5 век) и на тој начин археологијата ја потврдила датата што е укажана во писмените извори.

Денес може да се види погребното место на седумте момчиња, коишто претставуваат отворени празни дупки.

Во денешно време е докажано, дека основата на сторијата е добро проверен историски факт. Црквата од 5 век е откриена на локација, која се смета за древен Ефес. Текстуалната критика ги потврдила резултатите од археолошкото откритие. Иако археологијата и текстуалната критика не можат да го потврдат чудото зад приказната, сепак тие потврдуваат дека сторијата опишува вистински историски настан за седум млади момчиња, коишто се појавиле меѓу Ефесјаните и за кое се верува дека е чудо, кое за сите го потврдува воскресението од мртвите.

Извор: www.johnsanidopoulos.com

Г.Г.