Кој бог е толку голем, како нашиот Бог!?

Ти си Бог, Кој прави чудеса

(Пс 76,13-14)

Што е тоа чудо? Ние живееме во свет кој функционира според одредени физички закони, па како чудо обично ја дефинираме онаа појава што е вон рамките на истите. Но, ако за момент ни се просветли умот и подразмислиме, ќе сфатиме дека самото постоење, самиот свет претставува едно големо чудо. Според христијанскиот светоглед, овој свет не настанал сам по себе, туку е создаден со возвишена цел од еден Личносен и љубовен Апсолут, и затоа светот и неговата содржина не се бесмислени. Зашто, ако светот настанал сам по себе и ако со смртта завршува сѐ, тогаш светот и животот во него би биле една голема бесмисла (и тогаш Ками, Алан По и философите на апсурдот се во право). Но, ние постоиме, живееме, а, во суштина, самиот факт на животот претставува чудо, зашто тој (животот) навистина е еден ирационален феномен во овој свет, а ние сме се навикнале толку вообичаено да го восприемаме неговиот факт, поради нашата тврдокорност и заслепеност.

Нашиот ограничен и рационален ум расудува според категориите на овој свет: почеток, крај, форма, време… И ние тие категории ги восприемаме како апсолутни. Ако не веруваме дека Бог постои и дека Он го создал светот, тогаш како започнал тој? Ако светот е беспочетен, тогаш тој е божество, затоа што беспочетноста е нешто што не припаѓа во законитоста на нашиот физички свет. Ако тој има почеток, што било пред него, а што пред тоа, и така враќајќи се со умот наназад доаѓаме до заклучок дека овој свет мора да има некаква метафизичка основа, т.е. дека него и неговите закони ги создал Некој Кој е над тие закони. Во поново време познатиот физичар Стивен Хокинг тврди дека е можно настанувањето на светот без учество на возвишена сила. Според него, постоењето на физичките закони, коишто се апсолутни, дозволиле да се случи Big Bang-от без Бога. А бидејќи пред Големата експлозија не постоело времето, затоа и не било возможно учеството на Бога во овој процес. Во суштина, неговата теорија има многу недостатоци, за коишто говорат и неговите колеги, а пред сè, затоа што тој Бог Го поставува како предмет на опсерваторската дејност на науката. Но Бог е над времето и просторот, Он е нивен Творец. А здравиот разум вели дека мора да постои некој беспочетен ентитет. Во таа смисла, дури и преку рационално размислување може да се дојде до заклучок дека постои некоја возвишена сила: до тој заклучок доаѓале философите, но и Библијата нѐ учи дека Бога можеме да го спознаеме и преку Неговите созданија (Рим 1,20), т.е. преку природното созерцание (θεωρία).

Христос за време на својот живот на земјата покажувал знаци (= чуда) кои не биле само израз на Неговото Божество, туку и на Неговото совршено човештво. Библиската теологија тврди дека Бог го создал човекот според Сопствениот образ, а карактеристиката на образот сè состои првенствено во господарењето над светот (види 1Мојс 1,26). Адам не го исполнил своето назначување, но затоа Христос ќе го поправи тоа, пројавувајќи го образот Божји во Своето човештво, а тоа се покажало особено преку евангелските чудеса: Христос, новиот Адам, е господар над стихиите и физичките закони на овој свет (Он ја смирува бурата – Мт 8,23-29; оди по морето – Мк 6,48), воскреснува мртви и исцелува многу болни. И во оваа смисла, нашата инфериорност по однос на физичките закони, според библиското христијанско учење, се должи на паднатоста на нашата природа.

Целата библиска и црковна историја се исполнети со феноменот на чудото. Но, еве ја крајната вистина: во овој наш паднат свет чудото, по својата суштина, е ненаметливо, тоа е интимно (се доживува преку внатрешниот опит на заедницата или индивидуата). Библиската историја е исполнета со чуда, пред сѐ со чудото на вмешување на Божјата Промисла во човечкиот живот. Но, многу често таа Божествена активност во свештената историја не ги надминувала физичките закони на овој свет. Еве еден пример. Централниот настан од старозаветната спасителна историја е, секако, Исходот на Евреите од Египет. Нивното избавување било спроведено со манифестација на Божјата интервенција (да си спомнеме за 10-те казни врз Египет, разделувањето на морето, облачниот столб – дење, огнениот столб – ноќе). Канадскиот Евреин Симха Јакобовичи ќе направи еден документарен филм во кој ќе се обиде да ја одгатне мистеријата на тоа чудесно избавување (The Exodus Decoded, 2006). Излегувањето на Евреите од Египет, според него, било во времето кога се случила и големата ерупција на вулканот Санторини, некаде во средината на 2. милениум пред Христа. Според тоа, сите оние чуда од тој настан не ги надминале законите на физиката, туку сè било последица на вулканската катаклизма (прашината од вулканот ја предизвикала темнината, дождот од сулфур бил последица на експлозијата, разделувањето на морето било поврзано со цунамито предизвикано од вулканот итн). Целта не е да се рационализираат настаните од еврејскиот егзодус, туку да се потенцира една поента, имено: чудото за да биде чудо не мора да ги надминува физичките закони. Затоа што чудото, пред сè, е настан ad intra, во поредокот на интимната, духовна реалност, и не е толку ad extra, во поредокот на позитивистичката, физичка реалност (иако, според христијанското учење, понекогаш: онаму каде што благоволи Бог се надминува и поредокот на природата). Многу често библиските чуда и воопшто сите оние појави што ги карактеризираме како чудо како да се поставени во околности, според кои тие можат и „научно“ да се објаснат. Затоа тука е слободата и она што го нарекуваме подвиг на верата, а скептикот секогаш ќе може да си најде „природен“ одговор за чудесните манифестации. Во тој контекст, еве што вели Антон Карташов, еден од истакнатите руски богослови на минатиот век: „За чудо не се потребни волшебни (восхитувачки) ефекти. За верните целиот свет и целиот нивен живот се полни со чудата на непрекинатото вмешување на Божјата Промисла. Царството на механичката причиност (каузалност) се пронизува со зраци од царството на слободата, не нарушувајќи ја својата законитост. Вистинските чуда затоа не се чудовишни, не се безмерни (тоа е обележје на лажните чуда): тие се скромни, интимни и поголемиот нивни дел се гледа само со очите на верата, и не постојат за неверните и надворешните.“

Една од суштинските богооткриени догми на Црквата е дека Бог апсолутно ја почитува човечката слобода. И токму во тоа се крие постоењето на концептите: рај и пекол (како и една од суштинските причини зошто Бог не се открива „експлицитно“). Во една своја беседа, отец Томас Хопко се обидува да направи анализа на искушенијата Христови во пустината. Тоа тој го прави во контекст на фактот дека Христос е Богочовек, т.е. дека Неговата божествена личност ја воипостазирала полнотата на човечката природа. И во Својата човечност, Христос постепено ја разоткривал тајната на Сопствената мисија. Трите искушенија на Исус се лебот (стомакоугодието), среброљубието и творењето на чуда, т.е. авторитетот (кога сатаната Го искушува на стреата од храмот, велејќи: Ако си Син Божји, фрли се одовде долу! Лк 4,9). И токму тука е искушението: дали Христос да го злоупотреби Својот Божествен авторитет и преку чуда да ја пороби човечката слобода, или, пак, да појде по патот по кој таа нема да се наруши, по смирениот пат на Крстот. Зашто ако се наруши слободата на човекот преку насилниот авторитет, тогаш ја нема и љубовта, бидејќи љубовта и слободата се нераскинливо поврзани. Идејата за односот помеѓу слободата и насилниот авторитет најдобро е претставена кај Достоевски во „Браќа Карамазови“, во одделот насловен „Великиот инквизитор“: Христос доаѓа по втор пат на земјата во времето на инквизицијата, но средбата со луѓето, во суштина, нема да биде поинаква од првиот пат. Великиот инквизитор Го укорува Христа за тоа што ја поштедил човечката слобода и го избрал патот на крстот, патот на љубовта и слободата. Идејата на инквизитор е дека луѓето не сакаат да бидат слободни, затоа што слободата на изборот претставува голем товар неподнослив за човекот. И во тој есеј Достоевски како заклучок сака да каже, дека она што Христос го одбил како искушение, Црквата (тука се има предвид Римокатоличката) го примила во Негово име, т.е. ја поробила човечката слобода.

Единствено во Христа човекот е совршено слободен. Слободата на човекот не била нарушена ниту со настанот на кој се темели самото Христијанство – Воскресението. Архиепископот Аверкиј Таушев за ова вака пишува: „Раскажувајќи за највеличественото собитие на Воскресението Христово, сите четири евангелисти ништо не говорат за таинствената и недостижна за нас страна на тој настан. Тие не опишуваат како тоа се случило и како Воскреснатиот Господ излегол од гробот, без да ги наруши неговите печати. Тие говорат само за земјотресот што се случил, откако ангелот Господов го оттурнал каменот од влезот на гробот (веќе потоа откако Господ воскреснал, како што е и забележано во нашите црковни песни, а не така, како што обично мислат, божем ангелот го оттурнал каменот за да може Господ да излезе од гробот), за зборовите на ангелот обратени кон жените-мироносици што дошле на гробот, и потоа за целиот ред јавувања на Воскреснатиот Господ на жените-мироносици и на Неговите ученици.“

За да се илустрира ненаметливиот карактер на чудото, еве еден пример од рускиот писател Николај Лесков. Во неговата повест „Запечатениот ангел“ се зборува за авантурата на една група старообредци кои ќе преминат во Православие. Тие се обидуваат да украдат икона од една црква, сакајќи да направат копија од неа што ќе ја подметнат наместо оригиналот. Дејствието е исполнето со „чудесни“ случувања за главните актери, меѓу кои и ова: восочниот печат, со кој бил запечатен ликот на ангелот од иконата фалсификат, паднал. Тоа бил конечниот момент кога старообредците препознале чудо и одлучиле да се присоединат кон Црквата. На крајот сите случувања биле „научно“ објаснети и припишани на чистата коинциденција (печатот паднал, затоа што жената која го запечатувала ликот, од стравопочит ставила хартија под восокот за да не го оштети ангелскиот лик), но тоа веќе не им било важно на конвертираните, кои во ова препознале акт на Божјата Промисла и вистинско чудо.

Зборувајќи за феноменот на чудото, се поставува и следново прашање: за кого се потребни чудата, ако воопшто тие се потребни? Во Евангелијата се забележува дека Христос пред да исцели некого, како услов барал вера од човекот: „Ако можеш да поверуваш – сè е можно за оној што верува!“ (Мк 9,23); а на друго место стои: „И не направи таму многу чуда поради нивното неверие“ (Мт 13,58). Но што вели апостол Павле: „јазиците не се знак за оние што поверувале, туку за оние што не поверувале; пророкувањата, пак, не се за оние што не веруваат, туку за оние што веруваат“ (1Кор 14,22). Библијата е книга на парадокси, каде постојано фигурира дијалектиката теза-антитеза, која, пак, благодатно се синтетизира во духовниот живот, но тоа е така бидејќи Светото писмо е израз на полнотата на Вистината. Што сака да каже апостолот со ова? Еве едно толкување на овој апостолски стих: Бог говори со неверните на таков начин, со кој покажува дека Он се гневи на нив за нивното неверие во Неговото очигледно откровение. Така и Христос, откако Јудејците не Го разбрале од простата и разбирлива проповед за Царството Небесно (на пр. Беседата на гората), почнал да им говори во за нив неразбирливи параболи (Мт, 13,11). „Пророкувањата, пак, не се за оние што веруваат…“ Според конструкцијата на првата половина од стихот, тука е потребно по зборовите: „пророкувањата, пак,“ да се додаде: „се знак“ (т.е. чудо). Само што пророкувањето ќе биде знак од друг вид, за разлика од дарот на јазиците. Ако првиот служел како знак на Божјиот гнев, вториот е знак на Божјото милосрдие кон луѓето, кои веќе почнале да веруваат, но кои имаат потреба од духовна поткрепа, за да станат совршено тврди во верата. Значи, чудото има двојна смисла: се однесува и на верните и на неверните. Но, пред сè, тоа им припаѓа на верните затоа што прифаќањето на неговиот факт припаѓа во областа на верата, во доменот на оној гносеолошки орган што неизмерно го надминува капацитетот на рационалното познание.

Сево досега кажано, секако, е во контекст на она што се случи минатата година на празникот Цветници во скопската црква „Св. вмч. Димитриј“ и на што сите бевме сведоци. Може слободно да се забележи дека пројавениот феномен, по својата природа, беше ненаметлив. Тука слободата на човекот беше и е апсолутно запазена, а како што рековме, тоа е карактеристика на вистинските чуда. Како што можевме да видиме, едни слободно го препознаваа тоа како чудо и го осмислуваа, но многумина го негираа и исмеваа, а со време се појави и едно „логично“ објаснување за појавата (иако самото објаснувањето не беше баш многу логично, сепак беше потврдено отсуството на човечки фактор. Но, можноста да се појави некое „пологично“ објаснување, сепак, останува…). Појавата на самочистење на фреските, во секој случај, беше настан со големо значење, преку кој како да се проверуваше духовната состојба на нашиот народ: „за паѓање и издигнување на мнозина…“ и „за да се откријат мислите на многу срца“ (Лк 2,34-35). Кое беше значењето на настанот и на овој покажан знак? Дали, како што забележа еден свештеник, можеби достојноста на нашиот народ станала поголема, па Бог ја пројавил Својата благодат? Дали некому му бил тој момент потребен за да се обрати кон Бога? Можеби, не дај Боже, како што велат некои, дека таквите појави претставуваат укажување за идни беди и со тоа Бог го поткрепува народот? Можеби, секој треба да погледне со духовното око и да ја најде смислата на ова за себе. Но, едно важно прашање останува: дали нечија слобода беше загрозена? Апсолутно не, освен што на многу начини беа навредени верните и нивните чувства. Сепак, вистинското чудо се препознава со очите на верата, а за скептикот секогаш ќе има „научен“ одговор. Тука е слободата.

Георгиј Глигоров

„Жалоста ваша ќе се претвори во радост…

и радоста ваша никој нема да ви ја одземе“

(Јован 16,20 и 22)

Најмили мои духовни чеда,

Велигден е срцевината на нашата христијанска вера, затоа што нејзин темел и суштина е токму настанот на Христовото Воскресение. Зашто, нашата вера не е некаква утешна идеологија или философска претпоставка, којашто прави хуманистички обид да му помогне на човекот некако да го преброди животот сѐ до моментот на неизбежната смрт. Напротив, нашата вера се заснова на реален историски факт, кој се случил пред околу две илјади години, и посведочен е со саможртвата љубов на светите апостоли и безбројните христијански маченици низ вековите. Веќе две илјади години, Црквата благовестува дека Христос воскресна од мртвите, со смртта смртта ја победи и на оние во гробовите живот им даде. Веќе два милениума, Црквата возвестува дека Бог во Христа не само што вистински се соочи со најголемиот човечки проблем, проблемот на смртта, кој ја става под прашање смислата на човековото постоење, туку ни донесе и триумф над неа. Христос ја прими човечката природа и доброволно се подложи на последиците од првородниот грев, страдањето, па и можноста да умре со насилна и срамна смрт, за со самото тоа да ги преобрази сите аспекти на паднатото човеково постоење, преобразувајќи ги бесмислените страдања во средство за спасение, а ќорсокакот на смртта во „врата“ кон вечниот и бесмртен живот. Затоа Велигден е, бил и секогаш ќе биде – празник на радоста, на вистинската радост, која на човекот му дава вечна смисла!

Браќа и сестри во Воскреснатиот Господ,

Победата над смртта што Воскреснатиот Христос ја извојува за сите луѓе, како и радоста која произлегува од тоа, се Божји дар којшто објективно е даден на Црквата Христова, но дар што треба субјективно да се прими и да се живее од секој од нас. За вистински да се прими и живее новиот живот што Христос ни го дава, самото тоа бара труд, и токму затоа мораме, според зборовите на светиот апостол Павле, постојано да се бориме против стариот човек во себеси, против гревот и страстите во нас, против нашата природа којашто е потчинета на стравот од смртта. За жал, нашиот христијански живот во пракса покажува дека таа воскресенска радост, драги мои, која треба да биде неодделива од нашиот секојдневен живот, ако воопшто ја имаме, многу често ја губиме и понекогаш живееме како Христос воопшто да не воскреснал од мртвите. Затоа Црквата, познавајќи ја оваа човечка немоќ и склоност кон заборавност, покрај катанеделниот спомен, го востановила и катагодишното литургиско прославување на Воскресението Христово, заради неопходноста постојано да ја преоткриваме и обновуваме воскресенската радост.

Возљубени духовни чеда на нашата Македонска православна црква,

Оваа година, светите велигденски денови, наместо заедно во храмовите, ги поминуваме со своите најблиски, во своите домашни цркви, и макар што сме физички разделени, сепак преку духот сите сме обединети во верата и молитвата кон Воскреснатиот Господ. Божјите патишта понекогаш се многу чудни, како што вели библискиот писател, но секогаш возвишени и полни со смисла, макар воделе и низ неочекувани ситуации и неволји. Затоа, да не подлегнуваме на искушението на стравот, „зашто Бог не ни го даде духот на стравот, туку духот на силата, љубовта и трезвеноста“(2Тим 1,7). Мили мои, сѐ што ни се случува во овој живот има потенцијал да ни даде духовна поука и, во таа смисла, дури и негативните искуства имаат нешто да ни кажат, под услов да сме отворени да ја примиме поуката што Господ преку нив ни ја дава. Овие денови, милостивиот Господ ни дава можност да го успориме брзиот живот, во којшто немавме време за ништо и за никого, ни за Бога ни за своите блиски, оттуѓувајќи се еден од друг и не успевајќи да ги цениме оние „мали дарови“ што Господ секојдневно ни ги даруваше, а чијашто вистинска вредност дури сега почнуваме да ја откриваме. Овие денови, ни се дава можност да се оттргнеме од вревата и метежот на световниот живот и вистински да погледнеме во себеси и да се соочиме со себеси, проверувајќи дали нашиот духовен живот бил граден на камен или на песок (сп. Матеј 7,24-27). Ни се дава можност да разбереме дека без Божјиот благослов, не можеме ниту најмалото нешто да го исполниме; можност да сфатиме дека не треба нашите надежи да ги полагаме во некаква неизвесна иднина, туку само во Бога, дека животот е сега, и не само овој привремениот, туку дека и вечниот живот започнува сега и овде, за што Господ јасно укажа кога рече:„Царството Божјо е во вас внатре“ (Лука 17,21).

Мили мои во Христа Распнатиот и Воскреснатиот,

Исто како на апостолите пред две илјади години, и денес Христос ни се обраќа нам: „Мир ви оставам; мирот Свој ви го давам; Јас ви го давам не како што го дава светот. Да не се плаши срцето ваше, ниту да се бои“ (Јован 14,27) „Во светот ќе имате маки; само не бојте се, зашто Јас го победив светот“ (Јован 16,33).Гледате ли, браќа и сестри, дека Христос на луѓето не им ветува живот со гарантирано спокојство и благосостојба овде на земјата. Она што Тој ни ветува е небесен мир, кој произлегува од Неговата победа над смртта, и тој мир Божји, што надвишува секој ум, ќе ги запази вашите срца и вашите мисли во Исуса Христа (Фил 4,7).Овој внатрешен мир што Христос ни го дава е неразделно придружен со радоста на Воскресението, којашто не е од овој свет. И како што Христовиот мир не може да биде нарушен од никакви надворешни околности, така и воскресенската радост не може да биде надвладеана од никакво надворешно искушение: „Вистина ви велам дека вие ќе заплачете и ќе заридате, а светот ќе се зарадува; и вие ќе бидете нажалени, но жалоста ваша ќе се претвори во радост… и ќе се зарадува срцето ваше, и радоста ваша никој нема да ви ја одземе“ (Јован 16,20 и 22). Затоа дури и сега, во овие необични денови, светлината на Светата Пасха продолжува да ја растерува темнината околу нас, затоа дури и сега Велигден не престанува да биде „Празник над празниците и Торжество над торжествата“.

Возљубени празникољупци,

Светата Пасха Христова е празник на духовна пролет, време за нов почеток, нова надеж. Неслучајно таа се совпаѓа со почетокот на пролетта, кога природата и целото создание околку нас се буди и воскреснува од мртвилото на зимата, за со својот нем глас да го објави и прослави Христовото Воскресение. Ние, пак, словесните созданија Божји, ја прифаќаме оваа победоносна песна на целиот космос, и обновени преку небесниот Христов мир и воскресенската радост, која никој и ништо не може да ни ја одземе, се радуваме и воскликнуваме:

ХРИСТОС ВОСКРЕСНА!  НАВИСТИНА ВОСКРЕСНА!

МИТРОПОЛИТ

НА АМЕРИКАНСКО-КАНАДСКАТА

МАКЕДОНСКА ПРАВОСЛАВНА ЕПАРХИЈА

† МЕТОДИЈ

Возљубени духовни чеда,

Срдечно ве поздравувам со Радосната Вест на раѓањето на нашиот Господ и Спасител Исус Христос – Христос се роди! Овој светол празник е предвестител на спасителните собитија преку кои Творецот го избави своето создание. Христовото Рождество ни ја најавува радоста на почетокот на божјата мисија за спас на човештвото. Кога се исполни времето, Бог го испрати Својот Син, вечното Слово Божјо, да земе човечки облик и да стане еден од нас (Гал. 4:4). Примајќи телесно раѓање од Марија Дева, на првиот Божиќ, Христос во Себеси ги обедини небото и земјата, божјото и човечкото, светото и несовршеното. Божјиот спасителен план кој беше скриен со векови, се објави токму преку воплотувањето на Спасителот. Иако се роди во малиот Витлеем, каде беше повиен и легнат во јасли зашто немаше место во локалната гостилница, неговото доаѓање на овој свет беше торжествено објавено и прославено од многубројно небесно воинство. Тројцата мудреци, пак, кои од далечниот Исток тргнаа да Го најдат и даруваат Богомладенецот, беа меѓу првите кои сведочеа за светата Tајнa на Oтелотворувањето (Матеј 2). Тие неуморно ја следеа светлината на ѕвездата која како симбол јасно сјаеше на темното небо и ги доведе до вистинската Исконска Sвезда, Изворот на Светлината, Господ Исус Христос. Драги мои, како мудреците тогаш, така и ние денес водени сме од светлината на нашата Света Православна Црква; Таа е нашата Sвезда и Светилник кој нè озарува со вистинска светлост и јасно нè води низ темнината на овој свет до Спасителот, Христос.

Драги мои во Христа Богомладенецот,

Рождеството Христово е откровение на Божјата слава. За нас како созданија, суштинско познавање на Бога е и ќе остане засекогаш недостапно. Но Бог е наш небесен Родител и затоа што е човекољубив, благоволи да ни се открие со својата благодат. Преку Христовото воплотување, Тој ни ги објави Неговите енергии на љубовта. Светиот Апостолот Јован запишал, „Бога никој никогаш не Го видел; Единородниот Син, Кој е во крилото на Отецот – Тој Го објави“ (Јован 1:18). Единородниот Син Божји, Господ Исус Христос, дојде да живее помеѓу нас за да можеме да разбереме каков е Бог Отецот (Евреите 1:2). Ако некој сака да дознае дали постои олицетворение на вистинската божја слава, нека се загледа добро во Христа. Христос е откровението на бесконечната милост божја. Тој е човечкиот превод на божјата слава, сушта љубов излеана во облик на човек. Драги мои, ова божјо откровение е за целиот човечки род, но на индивидуално ниво, за нас лично, тоа може да значи сè или ништо. За мудреците од Исток, не беше пречка да поминат половина свет и да Го пронајдат Спасителот. Мнозина, пак, иако таа вечер на рождеството се наоѓаа токму во Витлеем, не ја видоа славата на Богомладенецот. Слично станува и со нас мили мои! Да Го бараме Христа со искрени, ревносни и чисти срца, да не би, иако водени од Христовата Црква, нашата Sвезда водилка, да останеме далеку од Него. Нека светлината на нашата Света Православна Црква нè води до самиот извор на Светлината, Богомладенецот Исус Христос.

Возљубени чеда во Господа,

Отелотворувањето Христово е непроценлив дар на небесна помош чија централна придобивка е онтолошка промена на човечкото битие. Во Христа, Бог се соедини со човекот, за да може човекот да се соедини со Бога. Но, драги мои, ние треба да разликуваме помеѓу два вида на соединување. На првиот Божиќ, во Личноста на Исус Христос, Бог го изврши иницијалното спојување при што ја обожи човечката природа која што ја превзеде. Ова единење е космички настан кој е неповторлив а неговите придобивки се применливи во вечноста. Словото Божјо се отелотвори еднаш засекогаш, вечно ‘носејќи‘ ја човечката природа за човекот вечно да ја ‘носи’ божјата. Преку Воплотувањето, Словото Божјо, стана Исус Христос, новиот совршен Човек, совршена слика и подобие божјо. Второто соединување, пак, е посебно за секоја личност која верува во Него. Преку тоа единење, ние лично се спојуваме со Совршениот Човек, Христос и правејќи го тоа ние живееме во Него. Да се одважиме и да ги отвориме нашите срца за да Го примиме Христа, зашто заедно со Отецот, преку Духот Свети, Христос благоволил да пребива во човечките срца (Јован 14:23). Кога Него Го имаме во нас, ние таинствено се единиме со Неговите божански атрибути. Живееме во Неговото достигнување, се напојуваме од Неговата светост, растеме во Неговиот раст на совршенство. Ние стануваме слободни зашто Тој е слободен, се издигаме во духовна бесконечност зашто Тој е бесконечен, безрезервно љубиме зашто Тој Самиот е извор на љубовта. Сепак, треба да знаеме дека ова единење се остварува единствено преку активно учество во Светите Тајни на Црквата. Тоа секако вклучува и чиста вера, непрестајна молитва, пост, исповед, доброчинство и сл., но најмногу од сè, учество во Светата Тајна Причест преку која на од Бога воспоставен начин ние реално се спојуваме со вистинското Тело и Крв Христови.

Драги браќа и сестри,

Надежта на Христовото Рождество за која денес се радуваме потребно е да ги осветлува нашите срца секојдневно. Светото Писмо нè повикува да „го ползуваме времето зашто дните се лукави.“ (Ефес. 5:16). Христос нè предупреди дека настапуваат времиња кога љубовта и верата ќе изладат (Матеј 24:12). Од ден во ден сведоци сме на исполнувањето на Христовите пророчки зборови. Модерното општество притиска кон воспоставување на некаква општоприфатена, безлична и хедонистичка духовност, која се сведува на себичен емоционализам со главна цел поединецот да се чувствува убаво и сигурно надвор од благодатта на Троединиот. Верата во Христа, од друга страна, сосем погрешно се претставува како архаичен израз на надеж од некои минати времиња, како нерелевантен и неапликативен дискурс на одамна дотраен религиозен систем. Но драги мои, таквиот став не може да биде подалеку од реалноста. Философијата на модерното време е дијаметрално спротивна со верата во Спасителот. Вистината е дека човекот има сериозна потреба од божанска помош и токму Рождеството на Богомладенецот е израз и откровение на Божјата подадена рака. Да бидеме мудри и да ја запазиме чистотата на верата облеана со благодатта на Христовото Воплотување.

Мили мои во Христа Спасителот,

Ако Христос не се родеше, немаше да ја знаеме големината на љубовта на Отецот небесен. Ако тој не се отелотвореше, немаше да добиеме обновување на нашите битија. Токму затоа целото создание се радува зашто Создателот ни се објави. Да се радуваме зашто вратите на рајот се отворени, а спасението е објавено. Да пееме за неизмерната милост и љубовта кои бесплатно ни се понудени. Да ја прославуваме радоста на Рождеството и да ги љубиме ближните со љубовта со која Богомладенецот прв нè засака. Овој Божиќ, да се сетиме на сиромашните и да им помогнеме на оние кои имаат потреба; да ги посетиме болните, да ги утешиме обесправените и разочараните; да ги љубиме и да се молиме за сите, зашто таквите дела Му се мили на Бога. И конечно, да Го прославиме Бога пеејќи заедно со многубројното ангелско воинство: „Слава на бога во висините, на земјата мир и меѓу луѓето добра волја!“

ХРИСТОС СЕ РОДИ! НАВИСТИНА СЕ РОДИ!

НЕКА НИ СЕ ЗА МНОГУ ГОДИНИ БОЖИЌНИТЕ И БОГОЈАВЛЕНСКИТЕ ПРАЗНУВАЊА!

Со Божји Благослов,

МИТРОПОЛИТ АМЕРИКАНСКО-КАНАДСКИ

г. МЕТОДИЈ

Q: Does the Macedonian Church do anything special to observe Advent?

Fr. Georgij: The Macedonian Orthodox Church is united in the Faith with all other so called Eastern Orthodox Churches. Even though there are different national Orthodox Churches or rather jurisdictions, like Russian, Greek, Serbian, Antiochian etc., all the Orthodox Churches share the same faith rooted in the Holy Scriptures and the Holy Tradition. All the different Orthodox jurisdictions define themselves together as the One, Holy, Catholic and Apostolic Church.

Maybe more than you will know, the calendar of the Orthodox Church is full with feasts which commemorate special events of the biblical and church history. Among them, of course, the Feast of the Nativity of Christ (Christmas) has a special place.

The main spiritual preparation of the Orthodox for the Feast of Nativity is the observation of the Nativity Fast or Advent as it is called in the West. The fast lasts 40 days before Christmas Day. During that period the faithful Orthodox Christians abstain from meat, eggs and dairy products. The general fasting rule in the Orthodox Church, as you can see, is much more stricter than in the western Christian tradition. In addition to this fasting season, the Orthodox Christians fast every Wednesday and Friday, and on three other fasting seasons, before Pascha (Easter), before the Feast of the Apostles Peter and Paul and before the Feast of the Dormition of the Mother of God. If you combine all the fasting days, a typical Orthodox who follows the whole fasting rule of the Church, two thirds of a year is a vegan. Of course, the culinary side of the fast is just a secondary thing, and a more important thing during the Nativity fast, as a preparation for Christmas, is to increase the prayer, to deepen one’s spiritual life with more regular attendance of the church services and receiving Holy Communion, and to increase the practice of the charitable work. We fast, and that means we should save some money and help the needy, emulating the example od Saint Nicholas whom we commemorate during this season. During this season, we are trying to remember that the Birth of Christ is not just an event that we commemorate, but that it should be an event in which we participate, allowing Christ to be born in our hearts.

Q: What are the traditions and customs for Christmas Eve and Christmas Day (services, symbols, rituals, etc.)? What are the Macedonian traditional Christmas meals?

Fr. Georgij: For all the Orthodox Christians in the world, the heart of the religious celebration of Christmas is going to church services and receiving Holy Communion. There are also many local folk traditions related to Christmas celebration that developed during time and vary from place to place. For instance, Macedonian Orthodox begin their celebration with the Christmas Eve Day. Our Christmas is celebrated on January 7^th. On January 5^th, a day called Kolede (from the word kalanda, meaning caroling) the little children go from door to door and sing special songs that announce the birth of Jesus Christ. People listen to them and give them treats: special Christmas Eve cookies, candies, different fruits and nuts. There is also a tradition among some Macedonians to gather outdoor around a fire. Some say it represents the shepherds who received the news about the birth of the Savior by angels. To be honest, this custom was accepted probably under the influence of the Serbian custom and the official Macedonian Church is making efforts to reject it as a custom with pagan roots which very often is conducted in a non-Christian way.

On January 6^th, the Christmas Eve Day called Badnik (meaning Vigile), the Macedonians gather with their families at home and have a special meal filled with a lot of symbolism. The supper is Lenten because the fast is not yet over and usually it includes baked bread with a coin inside it, pastries, beans, fruits and nuts. The family say a prayer and then the head of the family breaks the bread and distributes a piece to everyone in the household. The one who will receive the piece with the coin is believed will be blessed in the year to come. The coin is then put in a cup of wine and all drink from the cup. The symbolism given to this custom is explained in the following way: the bread represents the womb of the Virgin, and the coin is Christ who sheds His blood for our salvation. There are also many other traditions and rituals that vary in different locations.

On Christmas morning, people go to church for the Christmas Divine Liturgy. Following the service they greet each other, saying Hristos se rodi (Christ is born) and responding Navistina se rodi (Truly He is born). The people visit and greet their parents or grandparents, also their godparents, relatives and friends. The fast is over and now meat is put on the table. There are many different Macedonian specialties that are prepared on Christmas Day and usually include pork.

Q: What is the Macedonian focus on Christmas (religion, spirituality, faith, Christ, etc.)?

Fr. Georgij: Unlike here in the west, where Christmas is commercialized on a high level and where the focus is usually on something else than Jesus Christ, among the Macedonians Christmas is always first of all a religious holiday, a celebration of the birth of Christ. Secondary, it’s a special holiday that is focused on the family, and Macedonians are indeed a family-oriented nation. The Orthodox Macedonians who live in America and follow the old Julian calendar have the opportunity to keep that focus. Why? They also can and are involved in the commercial Christmas system here, and when December 25^th comes, they share the gifts like everyone else, without even mentioning the birth of Jesus. But, when all the noise of Christmas and New Year celebration ends, they can peacefully celebrate the Nativity of Jesus Christ on January 7^th, greeting each other with the special Macedonian Christmas greeting that reveals the essence and the real joy of Christmas: Christ is born! Truly He is born!

Fr. Georgij Gligorov

Возљубени духовни чеда,

Денес Светата Православната Црква го празнува најскапоцениот Дар кој човекот го прими од својот Создател – телесното раѓање на нашиот Господ и Спасител Исус Христос. Кога се исполни времето, старозаветното пророштвото искажано преку устата на пророкот Исаија се оствари токму во малото местенце Витлеем, “… ете, Девица ќе зачне и ќе роди Син, и ќе му го дадат името Емануел” (Исаија 7:14). Синот Божји, Вечното Слово Божјо, се воплоти преку Светиот Дух и Дева Марија и стана еден од нас. Бог стана човек, за човекот да го обожи и да го направи сличен на Себе. Оние кои ја имаа привилегијата да бидат физички сведоци на овој монументален настан кој доведе до радикални промени во текот на историјата на човештвото, беа првите кои ги слушнаа блажените ангелски зборови, “Не плашете се: Еве ви навестувам голема радост која ќе биде за сите луѓе, зашто денес ви се роди во градот Давидов, Спасител, Кој е Господ” (Лука 2:10-11). Како тие тогаш, така и ние денес, од година во година не престануваме да се воодушевуваме од важноста на овој универзален космички настан. Но, за правилно да биде сфатена големината на Христовото рождество, пред сè, потребно е правилно да разбереме што е тоа од кое Христос нас нè спасува.

Мили мои во Христа Спасителот,

Уште од Адам и Ева, кои на некој начин поставија лош пример за сите поколенија и со тоа ја отворија вратата на гревот, во секој од нас провејува истата непослушност и бунтовност кон божјите возвишени стандарди. Како и прародителите, така и ние денес, секојдневно се соочуваме со истото основно искушение а тоа е, со своите вредности да ги замениме божјите, та во свое време и на свој начин самите да се прогласиме за “богови” (Битие 3:1-7). Иако сите сме виновни за истиот грев, како индивидуално така и колективно како човештво, ваквата состојба светоотечкото предание всушност ја дефинира како болест од која самите не можеме да се излечиме. За гревот, како духовна болест која го зафатила целото човештво и нè заробила уште од почетоците на човековото постоење, нема друг универзално ефективен лек освен оној Божјиот, преку отелотворувањето на Синот Божји. Ако гревот на толку суштински начин се помешал со нашата личност и на некој начин станал наша “втора природа,” тогаш преку отелотворувањето, Христос на суштински начин врз себе ја превзеде човечката природа, и откако ја исцели и обожи, ни ја понуди слободата на обожувањето како “втора природа” наспроти ропството на гревот. Нам ни беше потребен Некој Кој е способен онтолошки да ја измени човечката природа, така што со присуството на Неговата благодат ќе го истисне ропството на гревот. Па така, секој од нас повторно може да биде прогласен за “обожен,” но овој пат на оној вистинскиот, од Бога предвиден и благословен начин. Ова, се разбира, можеше единствено Христос да го постигне токму затоа што припаѓа и на двата светови: Небесниот од каде и потекнува, и земскиот кој своеволно го превзеде. Како што нè поучува Светиот Јован Златоуст, Отелотворувањето Христово е чудесен настан зашто “го поништува ропството, ја крши силата на смртта, ги отклучува рајските порти, ја одзема клетвата, го оттргнува гревот од човекот, ја отклонува грешката, ја враќа вистината, ги сузбива демонските сили, а ангелите бестрашно со нас комуницираат и конечно, небесното владение и живот го претстави на земјата.”

Драги браќа и сестри,

Чинот на отелотворување на Синот Божји е исто така и поучителен настан, а за нас полезно е овој Божиќ да се огледаме на Христовата Скромност која се очитуваше преку понизноста и послушноста. Иако Творец на универзумот, Христос не одбра да се роди во Ерусалим или Рим, туку во малото местенце Витлеем. Тој не одбра да дојде во познато или општествено влијателно семејство, туку во семејството на дрводелецот Јосиф и девојката Марија. Богомладенецот не одбра рождество во удобна палата опкружен со лекари и медицински помагала, туку во скромна и неудобна штала. Како што се роди, Тој така и живееше. Не носеше скапи облеки ниту јадеше скапа храна. Сè што имаше му беше дадено а и Самиот истото го раздаваше на луѓето во потреба. Живееше во скромност и понизност а сепак го спаси човештвото, или подобро е да се каже, токму затоа го спаси човештвото. Она што во што не успеаја прародителите заради неконтролираните желби, непослушноста и горделивоста, Христос го постигна токму преку скромноста, послушноста и понизноста. За разлика од Адам и Ева, Христос не се исплаши дека ќе му биде одземена славата доколку своеволно и себично не се држи до она што му припаѓа. Напротив, Тој доброволно и во старт се откажа од Своето. Христос, “иако беше во обличје Божјо, сепак не држеше многу до тоа што е еднаков со Бога, но Сам Себе се понизи откако зеде обличје на слуга и се изедначи со луѓето и по вид се покажа како човек.” (Филипјаните 2:6-7). Адам, грчевито се држеше и се грабаше за ветувањето, а изгуби сè. Христос пак, иако доброволно се откажа од сè што имаше, од Своето ништо не изгуби. Ова е вистинска мудрост преку која Тој го ослободи човештвото. Скромноста со понизноста и послушноста како свои придружнички, според Христовиот пример, се доблести кои секојдневно треба да ги следиме и подражаваме, без страв дека некој може да ни го одземе она што во мудроста Божја е одредено нам да ни припадне.

Возљубени во Христа Богочовекот,

Ова е период во кој темата за Божиќ секоја година станува повторно актуелна. За жал, наместо за суштината на рождеството, луѓето скоро исклучиво се интересираат за техничките нешта околу празнувањето како датумите, точните зборови кои ги употребуваме при честитањето, храната која треба да ја припремиме за прославата и ним сличните. Она што вистински треба да не загрижува драги мои, е целосното десакрализирање на рождеството и неговото целосно сведување на световен празник. За “светот,” Божиќ е само убав универзален празник на западната култура, оптоварен со комерција, консумеризам, разни дедомразовци, светилки, украси и убаво спакувани дарови, без трага и спомен за Христовите придобивки за кои веќе говоревме. Тоа е само уште еден празник чија главна цел е убав провод и ден повеќе одмор од работата. Вистинското празнување на Божиќ е бесмислено доколку во нас не оживеала суштинската промена заради која Божиќ и се случи. Ако од празнувањето ја истиснеме метафизичката реалност дека рождеството стана единствено заради исцеление на нашата гревовна природа и ако таквото разбирање не води кон суштински промени во нашата личност, самата прослава станува излишна и потполно бесмислена.

Мили мои во Христа,

Раѓањето на Синот Божји донесе исцеление за целиот човечки род. Преку отелотворувањето Христос ги постави темелите за новата реалност на Божјото присуство помеѓу луѓето – Светата Православна Црква како заедница на Христијани, а самото воплотувањето, стана извор на силата на таа Заедница, Црквата. Секој кој верува дека Синот Божји се јави во тело, и кој се крстил во Неговото име, станува дел од ова ново Христово семејство. “Вие сте тело Христово, а поодеделно сте Негови членови,” нè поучува св. Апостол Павле (1 Коринтјаните 12:27). Празнувањето на Божиќ е празнување на таинственото Тело Христово, зашто преку отелотворувањето верниците стануваат заедница на членови во Христа. Преку воплотувањето на еден таинствен начин човештвото се обединува во Христа. Токму затоа од огромна важност е да се биде дел од тоа семејство, та земајќи учество во неделните богослужби на реален начин да бидеме дел тое единство, првенствено со Христа преку причестувањето со Неговите Тело и Крв, а потоа и со останатите членови од Телото, односно нашите браќа и сестри христијани. Црковниот живот драги мои, има многу поголемо значење од едноставна традиционална припадност или религиозна обврска. Тоа е живот во Христа, искусување на слободата од ропството на гревот, суштинска промена преку благодатта на обожението, и предвкус на идното Божјо Царство.

Возљубени во Христа Богомладенецот,

Да се радуваме заради љубовта со која Христос засака. Да се пееме за неизмерната милост која ни е понудена. Да воскликнеме за Христовата извојувана победа над смртта и гревот. Да ја зграбиме понудената можност за божанска трансформација. Да не дозволиме да се задоволиме единствено со материјалните дарови, туку да го примиме Дарот Христов кој единствено ќе нè направи вистински задоволни. Да ја прославуваме радоста на рождеството и да ги сакаме ближните со љубовта со која Новороденецот прв нè засака.

Христос се раѓа, славете!

Христос од Небото, пречекајте Го!

Христос на земјата, воспејте Го!

Пеј Му на Господ цела земјо во радост!

Пејте Му народи, зашто се прослави!

НЕКА НИ СЕ ЗА МНОГУ ГОДИНИ БОЖИЌНИТЕ И БОГОЈАВЛЕНСКИТЕ ПРАЗНУВАЊА!

ХРИСТОС СЕ РОДИ! НАВИСТИНА СЕ РОДИ!

Митрополит Американско-Канадски

Методиј

Голема е тајната на побожноста:

Бог се јави во плот,

посведочен беше од Духот,

се покажа на ангелите,

беше проповедан на народите,

светот Му поверува, и се вознесе во слава!

(1 Тимотеј 3:16)

 Возљубени духовни чеда,

Да се сплотиме сите во радост и веселба на празникот на Рождеството Христово, денот во кој ни се откри Tајната над тајните приготвена од пред сите векови за спасение на човечкиот род. Оној, Кој по природа е вечен и Творец на целото создание, врз себе зеде обличје на човек. Несоздадениот се изедначи со Своето создание, за созданието да го подигне кон Себе. Како родител кој прави сè на своите деца да им помогне да го достигнат врвот на своите потенцијали, така и Бог ја отклони пречката која нè ограничува, и не престанува да нè издига до полнотата на нашите можности. Тајната на Воплотувањето, стана непрестан извор на благодат за сите нас. И така, денес, кога Рождеството Христово силно свети врз нашите животи, радосно се присетуваме дека Небесата се широко отворени за секој од нас. Да пееме со радосен восклик на денот на кој Творецот дојде на земјата, денот на кој вечниот Логос божји се воплоти од Светиот Дух и Дева Марија и стана Човек, со единствена цел нас смртните и пропадливите да нè воведе во нераспадливост и вечност. Токму во овие празнични денови, кога сè околу нас нè поттикнува и ни укажува на „нужноста“ од минливото и распадливото, по милоста Божја да се одважиме и триумфално да зачекориме кон нашиот нов и возвишен статус.

Мили мои во Христа,

Воплотувањето Христово се нарекува Тајна над тајните не затоа што се работи за некаква скриена мудрост во која можат да проникнат само најегзотичните мистици, туку затоа што на натприроден начин, кој ги надминува нашите интелектуални капацитети, во личноста на Исус Христос се споија Божјото и човечкото, вечното и минливото, совршеното и пропадливото. Помеѓу овие две постои онтолошки јаз кој може да биде премостен единствено од Оној Кој битствува вон секоја категорија и Кој не може да биде дефиниран со материја, простор и време. Токму затоа, Вечната Мудрост, Умот и Поредокот Божји, Кого ние го условуваме со Неговото земно име Исус Христос Синот Божји, превземајќи ја човечката природа врз Себе, истата ја обожи, онтолошки ја преобрази и ја воздигна до степен на образ и подобие божјо (1 Мојс. 1:26-27), правејќи нè да бидеме слични на Него (1 Јован 3:2; Филип. 3:21). Тој се приближи до нас, за да можеме и ние да се приближиме до Него.

Драги браќа и сестри,

Преку Воплотувањето и Раѓањето, Христос ни објави дека Самиот е полнотата на присуството на Божјата слава (Јован 1:14, Кол. 1:15.19). Станува збор за истото присуство кое на планината му се јави на Мојсеја; истото присуство кое во вид на огнен столб ноќе и столб од облак дење го водеше Израилскиот народ во Ветената земја; истото присуство кое пребиваше во Свјатаја Свјатих на Соломоновиот Храм. Но ваквото присуство драги мои, иако спектакуларно и во цела своја полнота, сепак беше ограничено; достапно само на малкумина и врзано за едно место во храмот односно скинијата каде можеше да се пристапи само еднаш или двапати годишно. Она што беше несовршен првообраз во Стариот Завет, стана суштинско исполнување во Христа. „Ете, девица ќе зачне во утробата своја и ќе роди Син, и ќе го наречат Емануил – што значи: со нас е Бог!“ (Мат. 1:23; Исаија 7:14). Истото тоа присуство, овој пат на далеку повозвишен начин, се всели во утробата на Дева Марија и триесетина години живееше како еден од нас. Со актот на Христовото Воплотување и Рождество сè е променето за човечкиот род. Дадено ни е да можеме да се подвизуваме и обожуваме, што, пак, беше и првичната цел на Отецот – да го отсликуваме не само Неговиот лик, туку и Неговото подобие. Се разбира, ова не е само како некаков интелектуален концепт кој убаво звучи, туку реално присуството на Славата Божја, кое преку Христовото Воплотување и Рождество е дадено неограничено во срцата на секое создане кое истото го посакува. Тоа е она што светите отци го нарекуваат „чувството на Божјото присуство“, кое може да биде искусено од секој од нас.

Драги мои во Христа Богомладенецот,

Домостројот на спасението не може да се замисли без клучната улога на Дева Марија. Додека на денот на Рождеството се присетуваме на Христа и Неговото Воплотување, вториот ден од Божиќ е посветен токму на Неговата Мајка, Пресвета Дева Марија, кој пак е еден од најстарите Богородични празници. Свршена за праведниот Јосиф, уште пред да знае за маж, ангелот Гавриил ѝ ја пренесе радосната вест дека спасението на човечкиот род ќе се случи токму преку благословеното и натприродно зачнување во нејзината утроба, токму преку нејзиниот Син Исус Христос. Иако отпрвин во целост не можеше да ја разбере пораката на ангелот, Дева Марија со длабока побожност истата ја прифати без приговор. „Марија пак, рече: Еве ја слугинката Господова; нека ми биде според зборовите твои!“ (Лука 1:38). Токму заради ваквиот одговор, заради нејзината посветеност на нејзиниот Син сè до крајот на нејзиниот живот, а над се заради присуството на Богомладенецот во нејзината утроба, Дева Марија се удостои да биде наречена Богородица. Затоа ние во химните ја величаме пеејќи, „Достојно е, навистина, Блажена да те нарекуваме Тебе, Богородице, Присноблажена и Пренепорочна, и Мајко на нашиот Бог! Почесна од Херувимите, и неспоредливо пославна од Серафимите, Бога Словото нетлено што Го роди, навистина си Богородица, ние Те величаме.“

Возљубени во Господа,

Христовото доаѓање во светот е секако поврзано и со воспоставувањето на Небесен мир. Секој со себе го носи тоа што го има и го нуди она што тој всушност Е, а самиот Христос е Кнез на Мирот. „Зошто Младенец ни се роди – Син ни се даде; власта е на рамењата Негови, и ќе го наречат: Советник, Чудесен, Бог силен, Отец вечен, Кнез на Мирот.“ (Иса. 9:6). Токму затоа и во молитвите на Црквата, пред сè, застапуваме за Небесен Мир, кој извира единствено од Христа. „Мир ви оставам; мирот Свој ви го давам; Јас ви го давам не како што го дава светот. Да не се плаши вашето срце.“ (Јован 14:27). Христос прави разлика помеѓу небесниот мир и несовршениот мир кој го нуди светот. Било кое општествено уредување, било кој светски водач, па макар бил и најпобожниот во светот, не може да понуди ниту да исполни ветување за глобален мир. Непостојаноста на човечките ветувања како и недостатокот на капацитет истите да се исполнат, се бројни и очигледни. Денес сме сведоци на недостаток на мир токму заради изразената подвоеност по расна, полова, класова и политичка основа, како во нашата татковина Р. Македонија, така и тука на Северноамериканскиот континент. Но, мирот Христов и Неговите ветувања се од сосем друга природа. Тој им припаѓа на преобразените. Припаѓа на оние кои се преумуваат. Преку Христовата благодат, ве повикувам да сплотиме околу Христа, Единствениот Кој може да ни даде поинаква перцепција на реалноста, та во Неговата љубов, ние да бидеме сејачи на Мирот. Само преку силата на Неговиот Дух можеме да бидеме победници над омразата, себичноста, арогантноста, саможивноста и ним сличните.

Мили мои,

Преку Воплотувањето и целокупното Христово искупително дело, нам ни е понуден неопсилив и сеопфатен дар на спасение. Се разбира, како и секој дар, ние треба да го примиме и да го ставиме во употреба. Малку значи за нас тоа што Христос онтолошки ја промени човечката природа ако ние лично не се одважиме и не дозволиме таквата промена активно да се реализира во нашите животи во целиот свој потенцијал. Христијанскиот живот е синергичен во кој Бог и човекот имаат удел подеднакво. Бог иницира и исполнува (она што ние не можеме), а ние одговараме и се исполнуваме (она што можеме). Тоа е најјасно видливо за време на богослужбите а посебно при Светата Евхаристија – Причест. Христос, во полнотата на присуството на Неговата слава се нуди на секој од нас, а ние одговараме со длабока побожност учествувајќи во Неговото Тело и Крв. Причестувајќи се ние, разбираме дека дарот кој ни се нуди е всушност самиот Христос, а добробитта која ја добиваме од таквиот дар е единење со вечноста во Телото Христово. Ете затоа е потребно да го послушаме советот на светитот апостол Павле кога нè поучува да не ги напуштаме и пропуштаме богослужбите (Евреите 10:25).

Возљубени во Христа Богoчовекот,

Рождеството Христово е вистинска радост. Спротивно на модерната индоктринација со која нè убедуваат дека верата во Христа е некаков непотребен и архаичен додаток на човештвото, кој разделува наместо да сплотува, ние цврсто стоиме во радоста на Рождеството и пееме за Неговата Слава. Уверени сме дека нашите срца и животи се створени за синергичен соживот со Бога и дека полнотата на животот произлегува токму од заедичарењето во Христа. Затоа, и овој Божиќ се молам Светлоста на витлеемската пештера жарко да свети врз вас и вашите семејства; мирот Божји кој го надминува човечкото разбирање да биде постојано со вас; радоста Христова која произлегува од спасението јасно да се очитува во вашите животи; а најмногу од сè, присуството на Неговата слава да биде искусена во сечие срце, пред сè во срцата на нашиот македонскиот народ, а потоа и по целиот свет во срцето на секој човек.

Нека ни е за многу години празнувањето на Рождеството на нашиот Господ и Спасител Исус Христос!

ХРИСТОС СЕ РОДИ – НАВИСТИНА СЕ РОДИ!

Митрополит Американско-Канадски

Методиј

Раниот живот на Марија, Мајката Божја, сè до настанот на Благовештението е опишан во древното Протоевангелие на Јаков. Химнографијата и иконографијата за празниците што го одбележуваат зачнувањето на Марија, нејзиното раѓање и посветувањето на Храмот како дете, се базираат од овој ран (околу 2 век) спис.

Раѓањето на Богородица било чудесно, не дека таа била родена без прводорен грев, или дека била родена од девица, туку напротив бидејќи таа била родена од неплодни родители: Јоаким и Ана.

Иконата на празникот е повеќе или помалку достоверно изобразување на Протоевангелието, со композиција слична на Рождеството на нашиот Господ Исус Христос, за кое раѓањето на Марија претставувало подготовка. Ана е прилегната на кревет, слично како што самата Марија е прилегната на иконите од Христовото Рождество. Под Ана, детето Марија го измиваат бабици, исто како што детето Христос Го мие Саломија на иконата од Неговото раѓање. Исто како што Јосиф е прикажан далеку од главната сцена во иконите на Христовото Рождество, така и таткото на Марија, Јоаким, е прикажан одделно од сцената на иконите на Рождеството на Богородица.

Главната разлика е во околината. Додека Христовото раѓање е прикажано во пештера, во пустина, раѓањето на Мајката Божја е прикажано во град, внатре од градските ѕидини, во услови на прекрасно уредена куќа, зашто Јоаким бил „многу богат човек“ (Протоевангелие). Наместо пештера, Марија е во спалната на Ана, која според Протоевангелието била претворена во светилиште сè до времето кога Марија влегла во Храмот. Додека Марија и детето Христос во нивната релативна осаменост се набљудувани од ангели, околу Ана има многу движење: „чистите еврејски ќерки“ кои Ана ги довела во спалната да ја надгледуваат. Трпезата до Ана ја покажува гозбата што Јоаким ја подготвил за првиот роденден на Марија, на која биле поканети книжниците, свештениците и старешините Израилски.

Други детали што можат да бидат присутни се одделни детали на Ана, Јоаким и детето Марија заедно во љубовна прегратка. Можат да бидат прикажани и сцени пред раѓањето на Богородица, на пример како ангелот го посетува Јоаким во пустината за да му каже за идното зачнување, како и прегратката на Јоаким и Ана при влезот на нивната куќа, претстава која одделно го претставува „Зачнувањето на Мајката Божја“. На дното од иконата понекогаш има водена фонтана или водени птици во мала градина. Ова го осликува „двојниот плач“ на Ана под ловоровото дрво во нејзината градина, кога мислела дека нема ниту да зачне, ниту да го види својот сопруг повторно:

Тешко мене! Кој ме роди? И која утроба ме породи? Зашто станав клетва пред очите на синовите Израилски, ме прекорија и со потсмев ме исфрлија од храмот на Господа. Тешко мене! На што ме уподобија? Не сум како ѕверовите земни, зашто дури и ѕверовите земни се плодни пред Тебе, Господи. Тешко мене! Со што ме споредија? Не сум како овие води, зашто дури и водите се множат пред Тебе, Господи. Тешко мене! На што ме уподобија? Не сум како земјава, зашто дури и земјата дава плодови во свое време и Те благословува, Господи.

Иконата на Рождеството Богородично ни ги прикажува релативно возвишените почетоци на Марииното раѓање. Во своето смирение, таа не ја очекува најавата на архангелот Гаврил што тој ќе ја донесе само неколку години подоцна и молчешкум ги носи спартанските околности на раѓањето на нејзиниот Син во Витлеем.

Денес Дева Богородица Марија,

Брачната одаја на Небесниот Младоженец,

По Божја волја се раѓа од неплодна жена,

И се подготвува да стане колесница на Бога Словото.

Таа беше предназначена за ова, зашто таа е божествена врата

и вистинска Мајка на Животот.

Извор: iconreader.wordpress.com

Подготвил: презвитер Георгиј Глигоров

CHRIST IS BORN! GLORIFY HIM!

For unto us a child is born; unto us a son is given; and the government will be upon His shoulder. And His name will be called Wonderful, Counselor, Mighty God, Everlasting Father, Prince of Peace

(Isa 9:6)   

 My Beloved Spiritual Children,

The Nativity feast that we all anticipate is grounded in the Incarnation of Christ, which is also the central theme of the mystical revelation of God’s mercy. The birth of Christ is the mark of God’s love through which He shows His unmeasurable love for His creation. It is exactly because of the affirmation and fulfillment of the Godly order in the person Lord, Jesus Christ that our hope for renewal of the human condition lives again. During these turbulent times when we are witness to blatant disrespect to human integrity, pride, and dispersion of greed, lack of patience, and manipulation, justification of passions in the name of bigger profit, massive killing, displacement of Biblical proportions, endless wars – Christ, once again, calls us to turn to the source of our hope. The Evangelical message of the Incarnation of the Son of God as pillar of the transfiguration of life.

My Dear Ones in the Lord,

Christ’s act that was initiated in His incarnation, illumines with the message of peace and hope, which are equally valid and meaningful for all generations because they are eternal as is His, Holy Nature. Many centuries prior to Christ’s birth as a child in this world, among other things, the Prophet Isaiah called him Prince of Peace (Isa. 9:6). Exactly because of this, my beloved, Christ is the source of the eternal peace, and from here, there is no living example or spiritual condition that can shake or smother the peace of those who have Christ as foundation of their hope. Because of this, St. Paul teaches us to focus our thoughts on the noble things whatever is true, whatever is noble, whatever is right, whatever is pure, whatever is lovely, whatever is admirable —if anything is excellent or praiseworthy—think about such things. If we do this, the Apostle assures us, if we put aside immoral thoughts, while focusing our mind contemplatively on God’s grace, then the peace of God, which transcends all understanding, will guard your hearts and your minds in Christ Jesus (Phil. 4:7-9). And, God’s mercy and will is founded in this: God does not want anyone to be lost, on the contrary, His will is that every being acquires rebirth and obtains life in abundance. It is God’s will that everyone who believes in Christ and asks from Him comfort and shelter, to obtain these. We are given affirmation of this from St. John the Theologian, who says, For God so loved the world that he gave his one and only Son, that whoever believes in him shall not perish but have eternal life. (John 3:16).

My Beloved Children in the Newborn Christ,

There is no news more joyful than that of Christ’s Birth, incarnate of the Holy Spirit and Ever Virgin Mary. Christ gave us a taste of Godly perfection. The long awaited prefiguration of the Old Testament Prophets that a time will come when God will call on His creation and walk among it. St. Apostle Luke in his Gospel noted the blessed words of the Angel of the Lord who delivered the joyful news to the shepherds, “Do not be afraid. I bring you good news that will cause great joy for all the people. Today in the town of David a Savior has been born to you; he is the Messiah, the Lord.” (Luke 2:10-11). In order for joy to be even greater through the incarnation, hope in salvation must be based upon the spiritual code of the human genesis- everlasting and salvific. Those of us who are of Christ, do not receive a limited and outwardly gift, rather we receive Christ Himself; the Source of life. God’s nature is such that through mercy and grace we are illuminedwhen we approach God. When nature becomes one with God, as was the case with Christ’s Incarnation where He voluntarily took on the nature of man, humanity then becomes more like God. Christ, Who is Himself God, Co-eternal with the Father and Holy Spirit, opened the door to a completely different form of existence, as the initial plan for man, because of the fall and sin, was made unobtainable without Christ’s intervention. Do we see the dire need for spiritual admiration, for songs, and unending joy, my beloved brothers and sisters in Christ? Through Christ’s Incarnation, we take part in God. Because He is eternally Blessed, in Him we obtain participation in His eternal nature. Through the same principle that the Eternal Christ became part of our imperfection, we became part of His perfected boundlessness.

My Dear Ones in Christ,

The strength of this mystical cooperation in Christ is found exactly in our free will. This Nativity, let us remember that perfect freedom defeats the fear of death and the insecure minds of this world, and that same freedom only comes from the Lord. From He Who is eternally free. It is exactly the incarnation of Christ, as a mark and statement of the Everlasting Love of God for us as His creation, that is the foundation on which we are able to build such freedom. (1 John 4:17-18). As long as we stand firm in the Gospel Truth, we will be able to be truly free. Only if we are able to firmly walk with Christ, our freedom will be unbreakable. However, like the St. Apostle Peter warns us, Live as free people, but do not use your freedom as a cover-up for evil; live as God’s slaves. (1 Peter 2:16). Because, although All things are lawful for me, but not all things are helpful; all things are lawful for me, but not all things edify. (I Corinthians 10:23). Because of this, dear ones, let us utilize the power of illumination that was freely given to us as a priceless Christmas gift so that we may free ourselves from the various internal passions that suffocate and depress our lives, those like: Bitterness, Wrath, Clamor, and Evil speaking, Malice, Deceit, Hypocrisy, Envy, Addiction, Lack of Forgiveness, Greed and the like. (Ephesians 4:31, Colossians 3:8, 1 Peter 2:1). Only through transfiguration of the passions, my beloved, there is salvation from such sinful conditions that curtail our free will and expression, while salvation is exactly in the holy and mysterious unity with Christ our Savior. He did this for us through the Incarnation, paving the road to eternal co-existence with the Lord. Through the establishment of the Holy Mysteries, He enabled a practical and liturgical means to take part and savor in this reality. Just as was written by St. Macarius the Great, miraculous is the mystery of the human soul that receives the Lord and becomes foundation and abode of His Eternal Glory.

Dear Brothers and Sisters,

Let us celebrate this year’s Nativity and Theophany feasts gratefully for the Lord’s priceless gift in Christ – the Lord’s salvation of our souls. Let us respond to His call and take account of our souls so that they may truly become home to His Glory; a source for His freedom and hope. Let the Nativity Spirit give us motivation to adorn our festal tables with love and thanksgiving, with mercy, and alms to the needy, with spiritual gifts of forgiveness and compassion. May Christ grace our families to feel the joy and optimism of the Incarnation. May God the Father give us His peace and the creative grace to our Macedonian Church Communities, our homeland Republic of Macedonia, The United States of America, Canada, and throughout the world.

May the Lord grant us steadfast faith and love that we may through His strength become voices and workers for peace and hope. In these blessed days of feast, let us remember in prayer and deed, those who suffer and ail who are in captivity, displaced, humiliated, and shunned. Let us raise our prayers like incense to heavens, that together, joyfully with the angels sing: Glory to God in the highest, and on earth peace, good will toward men. (Luke 2:14)

MAY GOD BLESS YOU

AND GRANT YOU A BLESSED NATIVITY, AND GRANT YOU MANY YEARS!

CHRIST IS BORN!             GLORIFY HIM!

YOUR SPIRITUAL FATHER,

METROPOLITAN

OF THE AMERICAN-CANADIAN

MACEDONIAN ORTHODOX DIOCESE

+ METODIJ

Празничниот циклус, посветен на споменот на Пресвета Дева Марија, се состои од следните главни празници: Раѓање на Пресвета Богородица (8/21 септември), Воведение на Пресвета Богородица – Пречиста (21 ноември/04 декември), Благовештение (25 март/07 април), Сретение или воведување на нашиот Господ во Храмот (02/15 февруари), Успение, т.е. Заспивање, смртта на Пресветата (15/28 август).

Овие празници нè потсетуваат на различни моменти од животот на Богородица, но не претставуваат празни спомени. Имено, тие нам ни откриваат каков е човечкиот живот во неговото совршенство, зашто Дева Марија за нас е – Мајка Божја и, оттаму, најдобар врвен и совршен плод на човечкиот род. Во неа ние го препознаваме она што Бог од човекот го сакал кога го создал. Гледајќи ја нејзината чистота, нејзината љубов кон Бога, нејзиното совршенство, ние сфаќаме дека сите наши мисли од типот – „јас сум добар“, „јас сум лош“, „јас сум полош“, „јас сум подобар“, се лишени од секаква смисла. Кога мислиме на нејзината небеска љубов и на сиот нејзин живот, стануваме свесни дека токму таквиот живот е вистински човечки живот, и така, увидуваме колку навистина сме далеку од него.

Затоa празникот на Раѓањето на Пресвета Богородица претставува не само спомен (пот/сетување) на нејзиното раѓање, туку и откривање на вистинското значење на секое доаѓање на светот. Штом се родиме, ние веќе почнуваме да го исполнуваме своето човечко назначување (судбина). А тоа значи – во сопствената ситуација и само нам дадените услови – да го исполнуваме она што беше го исполнила Пресветата Богомајка. А што е тоа што таа го исполнила? Пред сè, таа била воведена во Храмот, а истото тоа ни се случува и нам: и нас, исто така, нè воведуваат во храмот со Крштението и Миропомазанието. Тоаз начи дека на некој начин се издвојуваме од светот и дека стапуваме во вистинскиот живот во Бога, дека нашиот живот се посветува и предава на Бога. Воведувањето на Пресвета Дева е празник, благодарение на кој ние можеме да разбереме што требало да значи нашето посветување на Бога.

Потоа доаѓа празникот Благовештение: спомен, (пот)сетување на единственото благовештение (јавување на добрата вест) на Богородица. Тоа истовремено е и благовестување на секој од нас што ние треба да правиме во овој свет. Зашто, сите ние имаме некое призвание, кое не е просто тоа да „успееме“ во животот, туку токму да ја исполнуваме Волјата Божја, единствениот Божји „план“ со секој од нас поединечно. На оваа благовест Богородица одговорила – „да“. И тоа нејзино – „да“ го прави можно и нашето „да“ на Бога, зашто токму тоа го овозможило Христовото доаѓање при нас. Во Пресветата Дева и Богомајка не само што се открила радоста на послушноста на Божјата волја („нека биде волјата Твоја“), туку навистина и ни се дарувала.

Следи празникот Сретение, на кој Пресветата го принесува своето Дете на Бога. Овој празник нема значење само за мајките, туку и за сите нас луѓето редум. Затоа што вистинската смисла на нашиот живот, и на сè, е во тоа и животот и сè друго свое да принесуваме на Бога. Понекогаш, говорејќи за нешто што го сакаме или се грижиме, ние велиме: „Тоа е мое чедо!“. Но, без оглед на тоа што е тоа наше „чедо“, ние мораме да го принесеме на Бога. Вистинскиот човечки живот почнува со поимањето дека сè Му припаѓа на Бога и дека нема поголема радост од принесувањето на Бога она што на Бога Му припаѓа. Ние на Литургијата велиме: „Твое од Твоите, Tебе принесувајќи Ти…“. Зашто, дури кога во радост, благодарење и љубов сме го принеле на Бога, сè и ја стекнува својата вистинска смисла, и ние дури тогаш навистина го поседуваме истото.

Конечно, последниот празник на овој циклус е Успение, празник на „заспивањето или смртта“ на Пресветата Богомајка.

Летото е на истек, плодовите и цветовите се прекрасни, лисјето почнува да златее и црвенее, сепак сè уште полно со живот. Природата се исполнила себеси, и се чини дека сè го достигнало своето совршенство. И, насред тој прекрасен свет, ние радосно го прославуваме упокоението на Богородица и тврдиме дека Пресветата не била напуштена во смрттта. Зашто, нејзината љубов била така голема, така голема била и силата на светлоста која во себе ја имала и силата на нејзиниот живот со Бога, што Христос ја оттргнал од смртта. И со тоа, токму со нејзиното вознесение, започнало и воскресението на сите нас. Овој празник ни ја открива Богородица како прв плод на Христовото Воскресение. Но она што нејзе ѝ се случило, ни се случува и нам, нејзиниот пат е и наш пат. Согледувањето на сите овие Богородични празници е согледување на сиот живот низ Неа како совршено човечко битие.

Истото важи за согледувањето на спомен – прославувањето и на секој ден во црковната година, посветен секогаш на некој од Светите, на пример, на Јован Претеча, на Апостолите, Преподобните…, за спомен на секој светител и сите нив заедно. Така ние живееме не само во времето за коешто читаме во новините – во времето на политичките настани, малите и преодни радости, страдања и трагедии, туку и во времето во кое, поколение по поколение ги израснувало оние кои ние ги нарекуваме Светии.  Тие се живи, тие се со нас, и во секоја Божествена Литургија ние сите ги споменуваме. Ова живо присуство на Христа, и околу Него, на Богородица, Светиот Јован Претеча и на сите Светии – ова чудесно единство на сите кои постојат во Христа – е темелно искуство на Црквата. Сега гледаме дека литургискиот годишен циклус не е само низа денови од кои некои треба да бидат верски прославени, додека некои се „профани“. Тој циклус е, пред сè, вкусување и искуство „на новото време“, наше усвојување (примање) на божествениот дар. Бог ни ги подарил сите овие празници и, со секој од нив посебно, – чудесниот дар на Својата Радост.

протоереј Александар Шмеман

Извадок од книгата: Литургија и живот [превод: протоѓакон Славе Пројковски], Скопје 1994.