Ние многу сме се навикнале на зборовите дека Црквата е тело Христово и тие зборови понекогаш ги разбираме некако апстрактно, некако богословски оддалечено: небаре тоа не е вистинското тело Христово, ами некој образ, символ што треба да си го одгатнеме. Притоа, во апостолските посланија апостолот Павле совршено ја истакнува конкретната телесност: Црквата е плотта Христова.

Свети Јован Златоуст во едно од своите огласителни слова го вели следново: „Црквата исходи од реброто на Христа, како што од реброто на Адама произлегла неговата сопруга Ева.“ За истото сведочи и апостол Павле кога вели: ние сме членови на Неговото тело, од плотта Негова и коските Негови (Ефес 5,30). И сам по себе, библискиот расказ исто така ни говори нам не за апстрактно „создавање“, туку за раѓање на Црквата.

Каде се двајца или тројца собрани во Мое име, таму сум и Јас посреде нив – вели Христос (Матеј 18,20). И од ова можеме да разбереме дека целото човештво било замислено од Бога како црква. Целото човештво се разбира во рамките на некое сеопшто единство во Бога – и во таа смисла, првата Црква се создава во лицето на првиот човек Адам и неговата жена Ева.

Според мислењето на некои свети отци, Бог, создавајќи ја Ева од реброто на Адам, го одделува машкото од женското. Но, јас овде би сакал да искажам една сосема друга мисла: имено обратно – не се разделува машкото од женското, туку се создава машко и се создава женско, и тоа како нешто сосема посебно.

Целиот животински свет веќе живее во полова разделеност: во него има единки, припадници на едниот пол и припадници на другиот пол. Адам и Ева не се во тој ред: тие не се единки, тие не се „припадници“ – тие се луѓе, човештво. И во човекот не се создава пол, туку се создава машко и женско – се создава онаа различност која дава можност на двајца луѓе да се дополнуваат еден друг во љубов.Тоа истовремено е и разоткривање на Адам до некоја полнота, и некоја поделба на човекот, во која едниот без другиот не е целосен, едниот без другиот не е сосема човек. Кај животните нема машко и женско – кај нив нема потреба за единство, нивната полова функција постои само за да се продолжува родот.

А кај човекот е сè поинаку: тоа е основано на некоја голема потреба за другиот, и без таа потреба во човекот не се раѓа она најглавното. Црквата, пак, е оној организам на љубовта, каде секој има потреба од другиот. Ако на човекот никој не му е потребен, тогаш тој во некоја смисла, како што велел преподобниот Јустин Поповиќ, е „вончовек“ или „покрајчовек“.

Да се умножи не бројноста, туку љубовта

Адам вака вели за Ева: еве, коска од моите коски и плот од мојата плот (1Мојс 2,23). Како што спомнавме, истото го вели и апостол Павле за односот на Христа и Црквата. За истото се говори и во чинот на венчавање: „Боже Свет, Кој си го создал човекот од земја и од реброто си ја образувал жената, давајќи му помошник сличен нему, зашто така било угодно на Твоето Величие, човекот да не биде сам на земјата.“

Тука се наоѓа одговор на тоа што е целта на бракот и зошто бракот постои. Многу често може да се слушне дека христјанскиот брак за своја цел го има детераѓањето – но не. Детераѓањето е природа на бракот и таа е таква кај сите народи, во сите вери – ама целта на христијанскиот брак е исполнувањето на љубовта.

Тука може да се приведе аналогија со тајната на Света Троица: секоја Нејзина ипостас е исполнета со љубовна смисла – љубовта отечка, љубовта синовска и љубовта утешителна, т.е. фактичката мајчинска љубов на Светиот Дух.

И затоа соединувањето во бракот не е само соединување во природата. Тоа е соединување во образот Божји, даден на човекот. Имено, тоа е токму дејствието на љубовта. И во врска со ова би сакал да кажам нешто за интимноста во семејството. Оваа тема која обично се подложува, така да кажеме, на многу строг поглед. Помеѓу верниците честопати има мислење дека интимните односи во семејството, дека сопружничкото соединување постои исклучиво заради функцијата на детераѓањето: плодете се и множете се (1Мојс 1,22) и наполнете ја земјата.

Да, и таа заповед му е дадена на човекот, без сомнеж. Но таа не е даде на начин, како што била дадена на животинскиот свет. Станува збор за сосема друга категорија на одговорност, зашто оваа заповед не е за умножување на бројноста, туку заповед за умножување на љубовта.

И човекот да се плоди, не секогаш значи едноставно буквално да го умножува бројот на човечките суштества; да се плоди и да се множи на земјата со човештвото, со љубов да ја исполнува.

Интимните односи меѓу мажот и жената пред бракот и надвор од бракот од Црквата се гледаат како грев на блуд и тоа е сосема правилно: христијанинот е повикан да ја запазува чистотата и целомудрието не само во делата, туку и во помислите, зашто похотта откако ќе се зачне, раѓа грев, а гревот направен раѓа смрт, како што вели апостолот Јаков (сп. Јаков 1,15). Апостолот Павле уверува дека блудниците нема да го наследат Царството Божјо (сп. 1Кор 6,9).

Канонската норма определува одлачување од Причест за гревот на блуд седум години, за прељуба – петнаесет. И треба да се разбере, дека ова се вовело не само затоа што гревот на блудот има многу сериозни разрушувачки дејствија врз човекот, но и заради тоа што односите меѓу мажот и жената, дадени од Бога, се толку возвишени, толку свети и толку таинствени.

Но, понекогаш може да се слушне и ова: дека самото соединување на мажот и жената е гревовно, дека тоа е само покорување на телото и дека тоа е нешто што може да се ползува само по назначување – заради раѓање деца. Од ова се извлекуваат два заклучоци: дека односите меѓу сопружниците не можат да бидат „чисти“ по дефиниција и дека секое соединување, кое не е со цел за зачнување, претставува грев.

Поаѓајќи од ваквите погледи на интимната блискост, сопружниците верници почнуваат да ги избегнуваат тие односи, пазејќи се да пројавуваат нежност еден кон друг, имаат чувство на вина. Тоа доведува до оладување помеѓу нив, а понекогаш и до растурање на бракот. Претераното и неоправдано сопружничко воздржување може да стане причина за психички сломови; а се случува и нешто друго, а тоа е уште полошо – принудена и наметната многудетност, која семејството не може да ја понесе, заради што најмногу страдаат самите деца.

Целомудрието не е систем на забрани

Кога ние зборуваме дека гревопадот го изопачил образот Божји во човекот, треба да помниме дека тоа не ја допрело само сексуалната сфера – изопачени се и умот, и волјата, и сите човечки чувства, така што да се укажува особено на интимната страна, во најмала рака е некоректно.

Но, освен тоа сите Божји дарови може и треба да бидат во функција на спасението, дури и ако тие се изопачени од првородниот грев. Безусловно, и интимната блискоста како исполнување на љубовта исто така треба. А прашањето, како тоа ќе биде, се определува од личната внатрешна слобода на секое семејство и зависи само од самите сопружници – од никој друг и ништо друго.

И тука, особено прашање е вмешувањето на свештеникот во интимната сфера од животот на сопружниците: треба да се укаже дека тоа може да нанесе многу сериозна штета на семејната благосостојба. Знаете, кај нас во некои места сè уште постои една дива практика: свештениците да не им дозволуваат Причест на младоженците за време на венчавањето од причина што ним им претстои првата брачна ноќ.

„Како може да се причестите, а потоа ќе го правите „она’? Таквото причестување ќе ви биде само за осуда!“ Тука се појавува потполно неразбирање на фактот дека и едното и другото, во суштина, се свети тајни: таинството на причестувањето со Телото Христово, Неговата плот и таинството на сопружничкото соединување во едно тело.

Во ова отприлика се причините зошто целомудрието кај нас се разбира како систем на забрани. Така понекогаш ги учат децата и тинејџерите на целомудрие: постојано им говорат што не треба да прават, каде не треба да гледаат, што не треба да слушаат, за што да не зборуваат, што да не чувствуваат и што да не си дозволуваат.

Но очигледно, во нашето општество тој систем на забрани веќе одамна не функционира. Некогаш функционирал: во 19. и можеби во првата половина на 20. век, бидејќи социјалните односи биле построени на тој начин што целото надворешно поведение на човекот било под контрола на општественото сознание. Но сега, дури и за други нешта, овој систем во принцип е безживотен.

Правилното разбирање на целомудрието произлегува од правилното разбирање на сопружничкото соединување: тоа е една голема тајна, во која двајца стануваат едно битие; тоа не е предавање на грешната природа, туку величествен дар, како и сè што е дадено за создавање на нешто величествено.

Целомудрието не може да се сфаќа како некоја техничка работа, како некој противотров на скверната, под која се подразбира во овој случај секоја физичка блискост, дури и по венчавањето.

Во врска со ова, го помнам прашањето што ми го постави една жена христијанка, која имаше компликации во бракот; ова не е тајна на исповед, туку стануваше збор за едноставен разговор. „Отец, кога ми се случува да бидам блиска со сопругот, цело време ја кажувам Исусовата молитва. Дали правилно постапувам?“…

Опитот на познание

Човечката љубов се остварува преку познание. Зашто можеш да го љубиш само оној кого ти го знаеш, и тоа не едноставно да го знаеш, туку и вистински длабоко си го познал – и можеш да му веруваш само на оној кого го знаеш. Нам ни е дадена заповед да Го возљубиме Господа Бога со сето срце свое, со сета мисла своја, со сета душа своја, со сиот разум свој и сета сила своја (сп. Лука 12,30). „Сета сила“ значи со целото тело, т.е. и тоа претставува љубов – разбирате? Вклучувајќи го и нашето тело.

И познанието, во таа смисла, телесно. Затоа Адам и Ева се познале еден со друг и се соединиле во таа љубов. Може дури да кажеме дека преку тоа човештвото добило можност да се движи понатаму, т.е. да Го познава Бога, веќе имајќи опит на познание – опит на взаемно проникнување, соединување во едно.

Богопознанието е пат на желбата за тоа проникнување: Бог, Кој докрај нè знае нас, да нè пронижи со Својата љубов и тоа знаење да предизвика во нас таква силна пронижувачка желба да Го познаеме. Најпрвин – во тајната на Евхаристијата. Црквата е исто така форма на соединување, само сосема поинаква: соединување во кое ние стануваме едно тело со Христа, во кое ние и Тој буквално еден во друг проникнуваме.

Љубовта е она што прави едно битие. И сопружниците во таа љубов можат да станат толку единствени, што ним веќе нема да им биде потребно телесно соединување. Затоа е и напишано дека во Царството Небесно веќе нема да се женат и доближуваат еден кон друг (види Матеј 22,30), затоа што таму веќе сите се едно, веќе сите се пронижани со таа љубов и соединети еден со друг во единствената заедница на Светиот Дух.

Родените од тело

Христот на земјата се раѓа реално, во тело. И Црквата исто така се раѓа, на почетокот за тоа кажавме: имено дека се раѓа, а не создава. Тоа е раѓање на земјата на истата плот Христова, на истото тело Христово. Често мислиме за раѓањето од Дух во некаква завршена категорија: ние ја примивме Светата Тајна Крштение – и тоа раѓање од Дух се извршило.

Но не, тоа не се извршило, туку се извршува. Човекот се раѓа во Црквата, се раѓа во плотта Христова. И кога читаме во Евангелието: Роденото од тело е тело, а роденото од Дух е дух (Јован 3,6), не треба тоа да го разбираме како спротивставување: од Духот е добро да се роди, а од телото – лошо. Кога говориме дека родениот од тело е тело, станува збор за нас и за Христа: ние сме родени од Неговото тело и затоа Црквата е Света Тајна на раѓањето. Како што велел св. Атанасиј Велики, Бог стана човек, за човекот да стане Бог.

И токму ова раѓање од телото Христово и е најглавното во Црквата – тоа ги прави бестелесниот, вечниот, семоќен Бог и телесниот, ограничен, смртен човек едно – и не едноставно едно, туку едно во тело. Зашто и вознесението Христово се случило во тело – Тој во тело седнал оддесно на Отецот, и ние исто така телесно ќе воскреснеме. И нашите тела ќе бидат соприродни на Самиот Христос: коска од Неговите коски, плот од Неговата плот – тоа сме ние.

Се сеќавам, раскажував за смислата на Евхаристијата, за тоа зошто се причестуваме. Треба да се спомне дека многумина од нас се навикнале дека Причеста е наше лично дело, наше лично осветување, дека се причестуваме кога нам ни е потребно – за да добиеме сили, за да се излечиме од болест, да се избавиме од гревови, т.е. да добиеме некаква духовна помош.

И јас се обидов да објаснам дека Причеста е нешто сосема друго. Тоа е истото она кога, на пример, жена седи и во нејзините раце има бебе. И за неа нема некој помил – тоа е нејзино тело и крв. Така и ние сме во рацете Господови и тоа што преку причестувањето, преку тоа взаемно проникнување, Му стануваме Нему веќе совршено родни, ни се дава можност во буквална смисла да бидеме Негови деца и да Го нарекуваме Него свој Отец.

Превод од руски: презвитер Георгиј Глигоров

Извор: www.pravmir.ru

За верните, Библијата е Слово Божјо. Таа не Куран, издиктиран од Бога текст, а запишан од луѓе. Во Светото писмо се опишува Откровението дадено во историјата, и при пишувањето на свештените текстови под Божествена инспирација, кај писателите целосно учествувало и човечкото: оттука различни стилови, нагласоци во богословието, антропоморфизми по однос на Бога, научни сознанија од времето на писателите и сл. Во таа смисла, Библијата е богочовечки производ, во која се опишува историјата на спасението, којашто и самата има богочовечки карактер.

Светото писмо единствено вистински се разбира во светлината на Светото предание, во чијшто контекст и самото настанало. Светото писмо не може да се разбере изолирано од Црквата. Новозаветната Христова Црква е природно продолжение на старозаветната Црква. Откровението во историјата е дадено на Црквата и таа запишала дел од него: така практично се појавува Светото писмо. Во таа смисла, Светото писмо, Библијата, е книга на Црквата: таа е напишана од неа и само во неа правилно се разбира. Затоа протестантскиот принцип Sola Scriptura (само Писмото), според кој Библијата е доволна сама по себе, е неприфатлив за Православната црква, затоа што на овој начин Светото писмо се отсекува од Црквата како од негов светотаински извор. На пример, самиот текст на Новиот завет не ја содржи полнотата на Преданието: св. Василиј Велики зборува за крсното знамение, за обраќањето кон исток и за стоењето во недела како за апостолска традиција, а тоа е нешто што го нема во новозаветните книги.

Значи, Библијата е приватна книга на Црквата и само Црквата го има клучот за нејзино правилно разбирање.

Во отечката литература постои еден расказ, кој приближно звучи вака: еден старец бил прашан, што ќе се случи доколку сите книги на Библијата во еден момент исчезнат. Старецот одговорил: Ништо, ќе напишеме други. Поентата е дека Црквата не се темели на Библијата, туку самото Писмо е израз на Преданието=Откровението што го поседува Црквата. Преданието на Црквата треба поинаку да се сфаќа од обичната човечка традиција. Преданието е животот на Светиот Дух во Црквата. Ако се изгубат сите книги, ќе напишеме нови, затоа што Писмото, каноните, житијата на светиите и сè друго произлегува од живиот живот присутен во Црквата.

Г.Г.

If we try to locate the supreme instance of Christian caritas activity, that is at the same time a supreme instance of the mission of the Church, these efforts will undoubtedly lead us to the practice of unmercenariness. This practice for the secular human mind of our contemporary age is both incomprehensible and unintelligible both by its meaning and significance. The notion of unmercenariness, or anargiria - non-mercenary, without money, without payment, free of cost, but at the same time priceless, worthy – refers to the super-historical call of the human to realize himself as a creative being, leaving at the same time his creativity undetermined and unburdened with the business logic of the world and its time, making the human and his creativity nothing but “market idols”, as noted by Francis Bacon. Those idols, or false (market) values come from the tendency in which the human rejects his own worth, but also the worth of the entire creation. At the moment when the world and the human started to evaluate themselves with limited and final prices, regardless how many ciphers they required, at that moment the human lost his essential axiological criteria. We often tend to, even though we might constantly read and re-read the New Testament, overlook or forget the words of our Lord Jesus Christ: You received without paying; give without pay! (Mathew, 10:8). According to the partial, or more precise passionate logic of the contemporary Adam, the entire God’s creation abstracted in the term nature, is a cheap, free offer to gratify his needs. Both corporal (profane) and spiritual (religious) needs. But, creating that logic, he re-contextualizes himself in one more humiliating form of anthropology, an all too human anthropology that becomes his credo – immensely distanced from the original Biblical anthropology, according to which he was created to be the master of the world, not his parasite.

- You received without paying; give without pay
- You received without a price; give without a price
- You are without a price, don’t limit the world around you with prices.

Real human creativity is based on premises like this. Hence the apostle mission as its essential element. These words, of course, don’t mean a creation of some utopian concept of a planetary service for a free realization of every human desire and need. On the contrary, they refer to the need for the building of clear conscience, or better self-realization of the real value of our existence.

This thesis can be illustrated with one more evangelical happening. Namely, we speak about moral and historical overture of the miracle in which our Lord Jesus Christ fed five thousand people with five loaves and two fish: Now when it was evening, the disciples come to him and said, “This is a desolate place, and the day is now over, send the crowds away to go into the villages and buy food for themselves”. But Jesus said, “They need not go away; you give them something to eat”. They said to him, “We have only five loaves here and two fish”. And he said, “Bring them here to me”. Then he ordered the crowds to sit on the grass, and taking five loaves and two fish, he looked up to heaven and said a blessing. Then he broke the loaves and gave them to the disciples, and the disciples gave them to the crowds. And they all ate and were satisfied. And they took up twelve baskets full of the broken pieces left over. And those who ate were about five thousand men, besides women and children.

You give them something to eat! Give them without paying!

From the materialistic point of view, Christ’s advice is absurd. What man can give, in the deepest philosophical sense – is really nothingness. Five loaves and two fish for five thousand people without women and children. Five thousand families. According to the simple mathematic – at least fifteen thousand people. And it is always like that, when human tries to amputate God from His own creative, and even caritas activity. It was perfectly clear to the apostles when they heard the words of the Teacher: You give them something to eat! – and when they collected twelve baskets of pieces left over, for each apostle one basket.

Our Savior, of course, didn’t have the intention to make His own disciples ashamed. He doesn’t want to degrade every benevolent initiative of the human, helping his own relatives, like minor and senseless. On the contrary: With the shout: You give them! – Christ is calling us to action with a reason. He is calling us to collaborate to eliminate famine and suffering. Because everything from the meeting of the elementary need for food up to the super-historical act of revelation is a creative act which God and human absolve in synergy. God just confirms that with His words: You give them! He doesn’t say: Leave, I will do everything! Then why, with five loaves and two fish in our hands, standing (hungry and thirsty) in front of all the hungry and thirsty world with a concept of some laicism – making the human the sovereign ruler of all the visible – why we refuse the collaboration with a living God?

The issue is not whether the contemporary human will perform his creative mission with secular or religious motives. These are not human convictions. Since in that context also no man has spoken like That Man. Let’s get back to the event in the Gospel. By teaching and healing, Christ in His mission gathered together around Him more than fifteen thousand people. Who is that shepherd who succeeded with his words or spontaneous acts, before or after, to get together such crowds? I don’t speak about meetings of persons-institutions that have organized enormously big media machinery in one metropolis, but about the act and speech of one shepherd, practicing his own service in everyday life.

Nevertheless, our contemporaries, the same as the people from the Gospel happening mentioned above, do have a need to get together, to form a church, to heal their own wounds and diseases. As an example, I share the attraction with the song from the group Faithless – GOD IS A DJ:

This is my church
This is where I heal my hurts
It’s a natural grace
Of watching young life shape
It’s in minor keys
Solutions and remedies
Enemies becoming friends
When bitterness ends
This is my church

This is my church
This is where I heal my hurts
It’s in the world I become
Content in the hum
Between voice and drum
It’s in change
The poetic justice of cause and effect
Respect, love, compassion
This is my church
This is where I heal my hurt
For tonight
God is a DJ
This is my church!

Young people, generations of the so-called post-Christian age, growing in spontaneous laic environments, have the basic need for the miracle with the five loaves and two fish, with all the fullness of that creative dynamism. These faithless angels, who are offered sterilized society in a laboratory and a culture against any kind of religious infections and contaminations – instead of life with a living God – they express their own spiritual hunger and thirst exactly in this way. I apologize if my decoding is too subjective, but it is an expression of my own experience with this music and the energy it creates:

This is my church — I need a Church
This is where I heal my hurts — I need to heal my hurts
The poetic justice of cause and effect — I need harmony
Respect, love, compassion — I need values
Let God be my DJ!

Religion, or more precise, the life with a living God is not a reason for terrorism. Terrorism of any kind. Psychological and political terrorism, destruction of the world today, its transformation into a place of fear and violence, have their roots in the moral fall of the humanity, in the lack of consciousness for unmercenariness. Religious fanaticism, the same as political fanaticism (fascism), are fruits of the same devaluation of the “price” of the life as a gift. A gift from God. The contemporary, deeply unhappy and dissatisfied human, is not creating terror because of the way he believes in God, but because he has become blind and deaf for God. With five loaves and two fish in his hands, and a huge emptiness in his heart, he is trying by force to establish just different kind of human justice from those of the Babylon policemen. To feed the world by force until it gets strangled. If we try to liberate our world only from one type of terrorism, it will not become a better world. But if we bring life its real, essential value – its priceless worth – for every living creature, from the most reasonable till the most unreasonable, our word and our act will have divine energy too.

Bishop of Velika
Metodij (Zlatanov)

Библијата се нарекува запишано Слово Божјо. Ова не значи дека Библијата паднала од небото како готов производ. Ниту, пак, значи дека Бог ја диктирал Библијата збор по збор на луѓе што биле само Негови пасивни инструменти. Тоа значи дека Бог Се открил Самиот Себеси како вистински и жив Бог на Својот народ, при што еден аспект од Неговото Божествено Самооткривање е вдахновувањето на Неговиот народ да создаде свети списи што го содржат вистинскиот и автентичен израз на Неговата Вистина и Неговата волја за Неговиот народ и за целиот свет.

Зборовите на Библијата се човечки зборови, бидејќи во суштина сите зборови се човечки. Тоа се човечки зборови што Бог ги вдахновил да бидат напишани, за да останат како писмено сведоштво за Него Самиот. Како човечки зборови, зборовите на Библијата ги имаат сите обележја на луѓето што ги напишале нив, како и на времето и културата во којашто биле напишани. Сепак, и покрај целосниот интегритет на нивната човечка состојба и форма, зборовите на Библијата се навистина Самото Слово Божјо.

Библијата навистина е Слово Божјо во човечка форма, зашто нејзиното потекло не е во човекот, туку во Бога, Кој го благоволил и инспирирал нејзиното создавање. Во таа смисла, Библијата не е како и секоја друга книга. Во Библијата, во и низ човечките зборови, секој го пронаоѓа Самооткривањето на Бога и може да дојде до вистинското и правилно познание на Него и Неговата волја, како и на смислата на човекот и светот. Во и низ Библијата, човечките личности можат да стапат во општење со Бога:

Целото писмо е од Бога вдахновено и полезно за поука, за казнување, поправање и поучување во праведност, за да биде Божјиот човек усовршен и совршено подготвен за секое добро дело (1Тим 3,16-17).

Православната црква верува дека Библијата, како боговдахновено Слово Божјо во човечки зборови, не содржи формални грешки или внатрешни контрадикции кога станува збор за односот меѓу Бог и светот. Сепак, во Библијата може да има случајни грешки од несуштински карактер. Но, вечната духовна и доктринална порака Божја, претставена во Библијата на повеќе различни начини, останува совршено конзистентна, автентична и вистинска.

Уште од самите почетоци, во ранохристијанската богослужба, биле употребувани особени одежди. Најпрвин тие биле едноставни бели облеки изработени од ленено платно и богато украсени со скапоцени материјали. Некои делови од свештените ризи биле изработени според образот на старозаветните одежди, а некои делови биле направени како израз на новозаветната, христијанска теологија и естетика. Во текот на христијанската историја тие претрпеле некои минимални формални измени, но духот и суштината на христијанските богослужбени одежди и односот кон нив останале исти. На тој начин естетизмот и символизмот на литургиските одежди видливо и надворешно сведочат за верноста и утврденоста во светото Предание на Црквата.

Освен символиката на материјалите, особена важност за свештената облека имаат и боите кои се употребуваат за нејзините поединечни делови. Основна и најважна боја на црковните одежди била и сè уште е белата. Таа ја символизира духовната чистота, девственоста како срж и суштина на литургискиот украс и символ. Белината, беспрекорноста и совршенството, изразени на облеката, дополнително се потенцирани со присуството на сребрени, златни и свилени украси и везови кои го изобразуваат блесокот, светлината и нематеријалноста на чистотата со која е удобрен свештенослужителот. Оваа белина упатува на таворската светлина со која нашиот Спасител, Господ Исус Христос ги озари апостолите и целиот свет:

„А по шест дни ги зеде ги зеде Исус со Себе Петра, Јакова и брата му Јована, и ги изведе во висока гора сами; и се пребрази пред нив; и лицето Негово светна како сонце, а алиштата Му станаа бели како светлина“ (Мат. 17,1-2).

Од деветтиот век наваму, под влијание на развојот на литургискиот символизам и оприсутнетата церемонијалност во богослужбите, започнуваат да се употребуваат и други бои со кои се украсуваат свештените одежди. Во деновите на споменот на светите апостоли и маченици, како и во деновите на радосната тага во споменот на страдањата на нашиот Спасител, се употребувале одежди со пурпурна или темно црвена боја, која ја символизирала крвта на Спасителот или светиот маченик, но таа била и символ на животот, со кој светите мартири сведочеле за Царството Небесно, символ на вечниот живот со кој се исполнуваат оние кои се причестуваат со евхаристиската жртва Господова. Зборувајќи за бојата на свештените облеки свети Симеон Солунски вели: „Тие се бели, заради чистотата и светлоста на благодатта. А можат да бидат и пурпурни во времето на постот, за да плачеме ние кои згрешивме и да Го оплакуваме Оној, Кој заради нас се принесе на жртва. Та сеќавајќи се на Неговите страданија да тргнеме по Него…“ Во дванаесеттиот век, охридскиот архиепископ Димитриј Хоматијан во своите списи ја потврдува оваа пракса укажувајќи на тоа дека бели одежди се употребувале на богослуженијата во текот на целата година, со исклучок на деновите на Великиот Пост и во деновите на помен на упокоени, кога се употребувале црвени одежди во знак на жалост. Освен нив, започнала да се употребува зелената боја како символ на нашата надеж кон вечно блажениот и незалезен живот во Царството на нашиот небесен Родител, што го стекнавме со спасителната мисија на Синот Божји преку благодатните дарови на Светиот Дух; потоа, сината како символ на небесната чистота, непричастна на ништо земно и страсно, и така натаму.

Освен духовниот авторитет и чистота за кого превасходно сведочат свештените одежди, тие, со својата разнообразност, нè упатуваат и на поединечните чинови на свештената ерархија. Бидејќи секој ерархиски степен има поинаква свештена облека. Ѓаконски одежди се: стихарот, нараквиците и орарот. Презвитерски, т.е. свештенички одежди се: стихарот, епитрахилот, појасот, нараквиците и фелонот. Архиерејски, т.е. епископски одежди се: стихарот, епитрахилот, појасот, нараквиците, надбедреникот, сакосот и омофорот. Секој од овие елементи на богослужбената риза претставува неслично подобие на невидливото значење кое извира како од формата и структурата на секој елемент, така и од содржината на молитвата која свештенослужителот ја кажува при облекување на секој поединечен елемент. Трите ерархиски степени, ѓаконскиот, презвитерскиот и архиерејскиот, содржат длабока символичка содржина која го дефинира и самиот ерархиски степен и неговото достоинство во црковната ерархија. Затоа е важно сега да се задржиме на секој елемент од црковните богослужбени одежди поединечно, та преку возвишените зборови на литургиската поезија содржана во молитвите со кои свештенослужителот невидливо се облекува, облекувајќи ги одеждите и преку знаците и подобијата на боите, орнаментите и кројот на елементите, односно чинителите на литургиската риза, да проникнеме во убавината која нè приопштува кон личното единство со Бога, во Небесниот Ерусалим.

(продолжува)

Прв дел    Втор дел

отец Методиј Златанов

Потребата од символичко проникнување во својата богоизворна убавина, сведочењето за неа и, конечно, учеството во неа најдиректно е изразена во култот, или поточно културата на свештените одежди, која е неодминлив и клучен елемент на секој религиски облик, дури и на оние најпримитивните. Во религиозните свештенодејствија свештеникот не учествува во својата вообичаена, секојдневна, би рекле, делнична појава, и секако не во својата вообичаена облека, колку таа и да се разликува од облеката на останатите учесници во свештенодејствието, туку во особено подготвена посветена риза со која тој не треба само да се разликува од другите, туку треба да сведочи за блесокот на невидливата и беспрекорна првородна облека – девственоста. Со оваа првоначална риза на човекот му станува можно да заедничари со причината и изворот на тоа совршенство – Трисолнечниот Бог. Поаѓајќи од еден мошне груб формализам, често се среќаваат мислењата дека свештените одежди како културен феномен имаат чисто психолошки карактер и дека причината за оваа појава лежи во вродениот пиетет кон Бога, и во мислата дека само во облека која му доликува на благочестиво и молитвено расположение на човека му е можно и неопходно да Му пристапува на Бога и на неговиот олтар на земјата. Ваквата мисловна конструкција ја разобличува богомудриот апостол, великиот Павле, кој, обраќајќи им се на коринтјаните, го вели следново:

„Ако, пак, служењето на смртта со букви, издлабени во камења, беше така славно, што синовите Израилеви не можеа да погледаат во лицето на Мојсеја, поради преодниот сјај на неговото лице, тоа како ли нема да биде славно служењето на Духот! Оти, ако служењето на осудувањето е славно, тогаш служењето на оправданието е многу поизобилно со слава. И не е славно она што се прослави тогаш спрема преголемата слава. Оти, кога е славно она што престанува, тоа во многу поголема слава ќе биде она што останува. Имајќи,пак,таква надеж, ние дејствуваме со голема слобода, а не како Мојсеј што ставаше покривало на лицето свое, за да не можат синовите Израилеви да го видат крајот на она што останува. Но умовите нивни заслепеа, бидејќи и до ден денес, кога се чита Стариот завет, покривалото стои несимнато, зашто Христос го симнува. Па и до ден денс, кога се чита Мојсеј, покривалото им лежи на срце. Но, кога ќе се обрнат кон Господа, покривалото им се симнува. А Господ е Дух; а каде што е Духот Господов, таму има слобода. Ние, пак, сите со откриено лице, гледајќи ја славата Господова, се преобразуваме во ист образ, од слава во слава, како што доаѓа Духот Господов“ (2Кор. 3,7-18).

Ова нè воведува во мистирионот на духовниот авторитет со кој е обдарен свештенослужителот и кој не само символички туку и онтолошки е изразен преку богослужбените одежди како богооткриена убавина. Духовниот меч на свештеникот е оиконет во неговата служебна риза, ракотворена од најскапоцените и најпрефинети твари. Скапоцените платна, благородните метали и бесценетите камења и кристали, и самите во себе се бременити со највозвишени символички значења, со нив тие ни го приопштуваат знаењето за невидливите и наднебесни категории, кои се зад веловите на символичното знаење. Со чудесно внимание и со благоговејност, вештите мајстори, занаетчиите и уметниците, подобно на нивните бестелесни собраќа – ангелите, го принесуваат во видливиот свет и го отелотворуваат од Божјата мудрост повеленото искуство во создавањето убавина:

“И направи му свештени одежди на Арона, братот твој, за чест и слава. И кажи им на сите надарени со ум, кои сум ги исполнил со дух на премудрост и расудување, за да му направат на Арона одежди, со кои ќе ми служи во светилиштето. А ова се одеждите што треба да ги направат: наградник, ефод, наметка, везен хитон, кидар и појас. Нека направат свети одежди за Арона, и за синовите негови, во кои ќе Ми свештенодејствуваат. Затоа и овие нека земат злато и ткаенина сина, црвена и темноцрвена и висон; па нека направат ефод од висон ткаен, изработка шарено ткаена. На него два нараменика нека има, кои се врзуваат на двата краја, за да се држат заедно. И ткаењето на ефодот, кој е одозгора, нека биде иста изработка: од злато, од ткаенина сина, црвена и темноцрвана и од висон. И земи два камена смарагд, и изрежи ги на нив имињата на синовите Израилеви: шесте имиња нивни на едниот камен, а другите шест имиња на вториот камен, според нивното племе; со помошта на резбар, преку вешт каменорезец, кој длаби печати, ќе ги изрежеш на тие два камена имињата на синовите Израилеви. Тие два камена потоа стави ги на нарамениците од ефодот, како камења за спомен на синовите Израилеви: и Арон нека ги носи имињата на синовите Израилеви пред Господа на обете рамења за нивни спомен. Направи и две рамки од чисто злато, потоа две веришки од чисто злато ишарани, направи ги со цветови, па закачи ги плетените веришки на рамките, од нараменикот нивни однапред. И градник судиски направи, везен, направи го како по составот на ефодот: од злато, од ткаенина сина, црвена и темноцрвана и од висон ткаен направи го; четириаголен да биде, двоен, педа долг и педа широк; нареди по него во четири реда скапоцени камења. Во првиот ред: сард, топаз и смарагд, во вториот ред: антракс, сафир и јаспис; во третиот ред: лигур, ахат и аметист; во четвртиот ред: хрисолит, јаспис и оникс. Опточи ги со злато, а нека бидат поставени во златни рамки, да бидат на својот ред. Тие камења со имињата на синовите Израилеви треба да бидат дванаесет, според имињата нивни: нека бидат врежани како печат, со по едно име од бројот на дванаесетте племиња. И на наградникот стави веришки вити, исплетени од чисто злато. Направи и две алчиња златни за наградникот, и двете алчиња прицврсти ги за двата краја на наградникот, па провлечи ги двете златни веришки низ двете алчиња за краевите од наградникот, а другите два краја од двете веришки закачи ги за двете копчиња и стави ги на нарамениците од ефодот, од предната страна. Направи и уште други две алчиња златни, па стави ги на другите два краја од наградникот, од крај в крај на ефодот назад, одвнатре, а направи и две златни алчиња, и прицврсти ги за двата нараменика на ефодот, одоздола, од неговата предна страна, каде што се соединува, над појасот. Потоа алчињата на наградникот нека се врзат за алчињата на ефодот со сина врвка плетена од волна, та да не се одделува наградникот од ефодот. А Арон нека ги носи имињата на синовите Израилеви преку наградникот судиски над срцето свое кога ќе влагува во светилиштето, за спомен пред Бога. А во наградникот судиски стави ги Урим и Тумим; и тие ќе бидат на градите Аронови, кога влегува пред Госдпода; а Арон секогаш ќе го носи над градите свои судот на синовите Израилеви пред Господа. Направи и наметка за ефодот, целата сина; одозгора во средината нека има прорез за главата; и нека биде работ на прорезот наоколу опшиен со ширит ткаен, така што наметката да не се реси; и по полите нејзини направи топченца од сина, црвена и темноцрвана ткаенина, и темен висон наоколку, а меѓу нив и златни ѕвончиња: ѕвонче златно па топче, ѕвонче златно па топче по полите на наметката насекаде наоколу. Неа ќе ја носи Арон, кога ќе служи, за да се слуша гласот од неа кога ќе влегува во светилиштето пред лицето на Господа, а и кога излегува, та да не умре. А направи и плочка од чисто злато, и на неа изрежи како на печат „Светиња Господова“, и да ја поставиш на сина ткаенина за кидарот, да стои од предната страна на кидарот; да биде на челото Ароново, та Арон на себе да ги презема гревовите на приносите, што ги посветуваат синовите Израилеви од сите дарови, што му се принесуваат тие; и така, таа нека биде секогаш на Ароновото чело, за да бидат тие секогаш примени од Господа. Направи и хитон од висон, и кидар од висон; а појасот направи го везен. И на синовите Аронови направи им хитони, направи и кидари, и превивки за главата направи им, за чест и слава. Во тоа облечи го Арона, братот твој, и синовите негови со него; помажи ги, исполни им ги рацете, и освети ги, за да ми бидат свештеници. А направи им и долна облека од лен, да се покрие голотијата од телото нивно, од крстот до бедрата, нека биде, и да ги носи Арон, и синовите негови, кога влегуваат во скинијата на сведоштвото, или кога пристапуваат кон жртвеникот за служба во светилиштето, за да не навлечат грев и не умрат. Тоа е вечен закон за него и за потомството негово по него“ (2Мој. 28,2-43.).

Овој особен однос кон свештените одежди, за кој пишува светиот пророк Мојсеј, се пренесува во новозаветната Црква:

„А светите одежди Аронови по него нека преминат на синовите негови, за да бидат во нив помазувани и во нив да се посветуваат за свештеници. Седум дена нека се облекува во нив великиот свештеник, оној, кој на неговото место ќе биде свештеник од синовите негови, кој ќе влегува во скинијата на сведоштвото за да служи во светилиштето“ (2Мој. 29,29-30.).

Теологијата на свештенослужењето и теологијата на свештените одежди и дејствија во христијанството се преобразуваат во Литургијата како пројава, поточно како откровение на новата твар (види: Гал. 6,15). За Оваа преобразба зборува и апостолот Павле во погоре наведениот цитат од Второто послание до коринтјаните.

(продолжува)

Прв дел

отец Методиј Златанов

„Благословувај Го, душо моја, Господа, Господи, Боже мој, Ти си се возвеличил; во слава и велелепие си се облекол; Ти си се облекол во светлина како со облека, си го прострел небото како шатор; со вода си ги покрил Твоите дворови, облаците си ги направил за да одиш по нив, кога се движиш – ветрот Ти служи како крилја. Ветровите ги правиш Свои гласници, а слугите Свои огнен пламен. Ти си ја поставил земјата на цврсти основи: таа нема да се разниша никогаш. Си ја покрил бездната како со облака, води ќе стојат на горите…“ (Псалм 103,1-6)

Првиот украс во кој Бог го облече човекот беше неговата духовна чистота, неговата девственост. Како и секое создание, и човекот беше создаден совршен во својата природа. Неговата совршеност извираше од благодатна заедница со вечносовршениот Создател. Убавината на човекот Адам и човечицата Ева блескаше со беспрекорност: „И беа обајцата голи, Адам и жена му, и не им беше срам“ (1Мој. 2,25.). Отсуството на срам, пак, не ни ја оддава психолошката состојба во која живееја првите луѓе, нивната неосетливост или слаба перцептивност, туку имено обратно, ни укажува на луцидниот духовен поглед со кој беа обдарени нашите прародители во Едемската градина, поглед кој не се задржуваше на телесното, и беше моќен да пробива низ „седумте носорошки кожи“ на неговата психосоматска конституција. Овој богоизворен дар му овозможуваше на човекот да проѕира зад символите и несличните подобија. Неговата појава и неговата облека имаа суштествен карактер. Токму затоа и губитокот на оваа спознајна моќ предизвика коренити промени во начинот на кој човекот започна да се мисли себеси и да го мисли светот околу себе. За да проникне во тајната на невидливото, на духовното, на човекот започна да му недостасуваат видливи образи, знаци и патокази. Прелестени од змијата, Адам и Ева го вкусија горчливото познание на духовното слепило со стравот и срамот заради сопствената голотија: „И жената, гледајќи дека родот на дрвото е добар за јадење, и убав за гледање, и дека дрвото е пожелно поради знаењето, набра род од него и јаде, па му даде и на мажот свој, та и тој вкуси. Тогаш им се отворија очите на обајцата, и увидоа дека се голи; па исплетоа лисја од смокви и си направија опашала. И го чуја гласот на Господа Бога, кога Он одеше низ рајот во приквечерината; и се сокрија Адам и жена му. Но Господ Бог го повика Адама и му реча: „Адаме, каде си?“ А тој одговори: „Го чув гласот Твој во рајот кога врвеше, па се уплашив, оти сум гол, и се сокрив.“ И Господ рече: „Кој ти кажа дека си гол? Да не си јал од она дрво, од кое ти забранив да јадеш?“ Адам, пак, рече: „Жената, која ми ја даде Ти, таа ми даде од дрвото, и јас јадев.“ Тогаш Господ Бог ѝ рече на жената: „Зошто го направи тоа?“ Жената одговори: „Змијата ме измами, и јас јадев“ (1 Мој. 3,6-13.).

Гревовната состојба во која се најдоа нашите прародители ги натера, свештените одежди на првоначалната девственост да ги заменат со опашала од смоквини лисја, да ја заменат неа со облеката која змијата им ја приготви. Свети Андреј Критски во своето монументално дело, Великиот Канон на светата Четириесетница, на длабок лирски и философски начин го опишува ова праисториско собитие:

Гревот, кој најнапред од боготкаената риза ме лиши, кожени алишта ми шие. Помилуј ме, Боже, помилуј ме!

Покриен сум со риза на срам како со лисја смоквини, на осуда заради моите доброволни страсти. Помилуј ме, Боже, помилуј ме!

Се облеков во срамна риза, срамно осквернета од живот страстен и сластољубив. Помилуј ме, Боже, помилуј ме!

Ја осквернив ризата на плотта моја, и го извалкав, Спасе, она што е по образ и по подобие. Помилуј ме, Боже, помилуј ме!

Убоста душевна со сладострасност ја помрачив и сиот ум во прав потполно го претворив. Помилуј ме, Боже, помилуј ме!

Ја искинав првородната риза моја, која на почетокот од Создателот соткаена ми беше, и затоа гол лежам. Помилуј ме, Боже, помилуј ме!

Се облеков во риза парталава, која злонамерно змијата ми ја истка, и се срамам. Помилуј ме, Боже, помилуј ме!

Погледнав на красотата светска, и со умот се прелестив: затоа сега лежам гол и посрамен. Помилуј ме, Боже, помилуј ме!

Живеејќи со ова сознание, дури и во некој скриен агол на својата потсвест, човекот во текот на целата своја историја, помалку или повеќе успешно, постојано се бори со плодовите на својот пад. Осетот за убавината, осетот за символичките значења и вештината на нивното одгатнување; виртуозноста на сокривањето и покривањето, виртуозноста на маскирањето и украсувањето, сето тоа се јавува како резултат на исконската борба на бојното поле на човековата душа; борба меѓу човековата жед за совршенство и неговата онтолошка голотија.

(продолжува)

отец Методиј Златанов

Чудото со исцелувањето на момчето коешто од своето детство боледувало од нечист дух, е поучно заради многу нешта и на многу начини. Најпрвин го гледаме Господ како тагува заради нашата немоќ вистински да поверуваме. Истовремено, со тоа нé поучува дека ако човек не работи, не се труди да ја зацврсти својата вера, тогаш навистина случајот е безнадежен. Зашто нам навистина не ни е возможно да живееме без вера. Не верувајќи, човекот е играчка и во рацете на демоните и во рацете на сите поднебесни стихии и сили. Цврстата вера, пак, е нашата цврста котва, како што вели денешното апостолското четиво, со којашто опстојуваме во вистинската природа, во здравјето, во разумот, во благочестието, во просветеноста, во сето она со што Бог нè украсил, создавајќи нè според Својот образ.

Луѓето, пак, оддалечувајќи се од Бога и губејќи го тој голем дар на верата, живеат подјаремени под стихиите на овој свет, сомневајќи се во сè, во себеси, во луѓето околу себе, па дури и во Бога. Тие во толкава мера се затвараат во своето неверие и недоверба, што е невозможно дури и да примат помош во најтегобните моменти од својот живот. Учителе, го доведов при Тебе сина ми, во кого има нем дух; и секогаш, каде и да го фати, го кутнува, и тој се запенува, и крцка со забите, и се здрвува. И им кажав на учениците Твои да го изгонат, но тие не можеа. Со овие зборови таткото Му се обрати на Христа, обидувајќи се да го оправда своето неверување со немоќта на учениците Господови. Но, благодатта не делува таму кадешто верата е мртва. Токму затоа Спасителот не кон учениците, туку кон народот и особено кон татакото на болното момче се обраќа со зборовите: О, роде неверен, до кога ќе бидам со вас, до кога ќе ве трпам! Но, и овој прекор не го растопи каменот на сомнежот во човекот. Тоа го разбираме и преку настроението со кое таткото на момчето, иако имајќи огромна потреба од помош за своето чедо, Му пристапи на Христа, велејќи: Ако можеш, смилувај се над нас и помогни ни! Му се обрати со: ако можеш,– на Оној Кој сè може, а тоа ние го знаеме само преку нашата вера.

И навистина целата скепса, сето неверие на овој свет, јасно се забележува имено во агонијата на постојаното прашување и испитување дали навистина Бог може, дали може сè? Ако може, тогаш нека помага. Ако може, тогаш е добредојден да ја исполни секоја човечка желба. Целата надеж не им е восредоточена во милоста Божја, во долготрпението Божјо, во цвстата увереност дека навистина Бог прво нè создал и ни го дал овој живот, а потоа и нè лекува од секаква немоќ, дека Бог е Создател и Промислител на сето она што постои – туку само во постојаното искушување на силата Божја. Токму затоа и овие зборови се мошне симптоматични. Овој човек имаше сè што му беше потребно за да биде добар родител, освен верата, макар верата како синапово зрно која што му беше насушна за да му помогне на својот син, и на себеси, се разбира. Но, Христос покажувајќи го најпрвин своето смирение, а потоа и својата божествена моќ, како вистински Искупител и Спасител, го излекува, наредувајќи му на духот да излезе од момчето. Но, и како вистински Учител му го покажа на таткото и на насобраниот народ вистинскиот начин на кој се стекнува здравјето и исцелувањето.

Ако можеш да поверуваш,– рече Тој – сé е возможно за оној којшто верува! Значи, нашата моќ, нашата сила доаѓа токму од верата во Божјата сила и моќ. Човекот Му се обраќа на Бога со апсурдното ако можеш. Бог, пак, на таа наша маловерна бесмислица одговара со истите зборови: ако можеш, ако можеш да поверуваш,– ставајќи ја во нашите раце можноста да соучествуваме во Неговата креативност, во Неговиот Домострој на спасението. Оттука произлегува и објаснувањето на сите натчовечки сили во нас. Силата да љубиме. Силата да проштеваме. Силата да правиме чуда. Да познаваме како што сме познати – прозорливоста, итн.

Сè преку верата којашто се зацврстува со навидум едноставните, меѓутоа суштински орудија за кои Господ ги поучуваше апостолите: Тој род не се изгонува со ништо друго освен со пост и молитва. Воздржување од секаков грев и духовна нечистотија, и постојано пребивање на умот во богомислие, постојано созерцување на силата на Божјото име.

Тие нешта овој свет суштински не ги прифаќа. Им дава различни имиња, им дава различни форми и функции, во контекст на верувањата и идеологиите според умот човечки. Се обидува да создаде нивни сурогати подобни на самоугодувањето и обожувањето на телото. Меѓутоа вистински светот никогаш не ги прегрна ни постот, ни молитвата. Исто онака како што не ги послуша зборовите на Спасителот. Затоа и вистинската припадност кон Црквата, кон Христовото стадо, се остварува не преку номиналната припадност, не преку вербалното поистоветување, туку преку подвигот во постот и молитвата, кои се алфа и омега на нашиот добродетелен живот. Или со еден збор, преку исполнувањето на законот Божји.

Постојано живеејќи во одмереност, во внимавање на она што го расудува и разбира нашиот ум, на она што се случува во срцето, и секако непрестаниот труд за очистување на умот, очистување на срцето преку преобразувањето на страстите и ревносното богомислие, преку постојаната заедница на умот со името Божјо. На тој начин за нас сè е можно, тогаш верата покажува вистински дела, тогаш верата прави чуда, стекнуваме онаква вера со којашто му беше можно не само на Господ да оди по водата, туку и Петар да го следи на тој чудесен пат, сè до оној момент кога се поколеба во својата вера. Поучувајќи се од овој едноставен пример  на исцеление, и истовремено огромно чудо, многу природно и едноставно за Оној, Којшто ја има власта над сè,– да разбереме дека во тие едноставни нешта, дури и во секој чекор  што ќе го направиме во животот, во славата Божја, учествува педагогијата Христова. Таа нè прави силни и нè обдарува со духовно познание, кое едноставно го нарекуваме вера. Вера во Бога. Амин.

отец Методиј Златанов

Што означува „конзервативен“ на Запад? На Запад конзервативен е оној кој го поистоветува Светото Писмо со Божјото Откровение во светот, на човекот. Тоа е така затоа што порано протестантите и римокатолиците верувале во буквалната боговдахновеност на Светото Писмо, односно дека благодатта преку Светиот Дух им го издиктирала до буква Светото Писмо на пророците и на евангелистите. Значи, според нив, писателите на Светото Писмо седеле како писари и го пишувале она што го слушале од Светиот Дух.

Но сега, со библиската критика, овој правец е фрлен во воздух. Следствено, протестантскиот свет се има поделено на конзервативни и либерални протестанти. Во Америка постојат одделни лутерански цркви. Едните се либерални, а друга, мисурски синод, е конзервативна. Едните не го прифаќаат Светото Писмо како апсолутно Откровение, а другите го прифаќаат (како апсолутно Откровение).

Истото се случува и со баптистите. Либералните баптисти не го прифаќаат Светото Писмо како буквално боговдахновено и како откровение, а другите го прифаќаат како откровение и како буквално боговдахновено. Истото е и кај методистите и кај сите протестантски конфесии во Америка. Значи, од овој аспект се имаат поделено на либерални и конзервативни.

Сега човек се запрашува дали оваа поделба може да се примени во православното Предание? Значи, дали постојат конзервативни Отци и либерални Отци гледано од овој аспект? Дали постои некој Отец на Црквата, во чие учење се содржи буквалната боговдахновеност на Светото Писмо? Постои ли некој Отец на Црквата кој би го поистоветувал Светото Писмо со самиот опит на обожението? Не, не постои ниту еден, бидејќи опитот на обожението е Божјото откровение на човекот. Од аспект на догматското богословие дури е и чиста ерес поистоветувањето на Светото Писмо со Откровението, што е опитот на обожение, што ги надминува изразите и поимите.

Значи, дали може некој кој ја прифаќа оваа светоотечка насока да се нарече конзервативен, согласно со горенаведената протестантска теорија? Либералните протестанти, кога ќе слушнат за оваа насока на Отците, велат: „Е, ова е либерализам!“. Конзервативните протестанти велат: „Тоа е ерес!“. Значи според конзервативните протестанти ние православните, кои ги следиме Отците, сме еретици.

Кои се тогаш православните либерални и православните конзервативни? Одговорот е дека тоа се оние кои богословат соодветно на протестантскиот начин. Поради таа причина некои богослови во Грција се имаат поделено на либерални и на конзервативни. Либералните се оние кои ги следат либералните протестанти, а конзервативни се оние кои по овие прашања ги следат конзервативните протестанти.

Меѓутоа, дали православното Предание може да се смести во овие карактеристики и во овие називи? Се разбира дека не може. Исихастот богослов од Источната Црква на Запад би бил сметан за либерален. Зошто? Затоа што тој не го поистоветува напишаниот текст, ниту изразите и поимите на Светото Писмо со Откровението.

Значи, штом Откровението всушност е опитот на обожението, што ги надминува изразите и поимите, тогаш тоа значи дека оваа табела на конзервативни и либерални не може да им се закачи на носителите на православното Предание. Затоа Отците не се ниту либерални ниту конзервативни. Едноставно, постојат Отци на Црквата кои достигнале само до просветлување и се светители на Црквата, а има и Отци кои достигнале до обожение и исто така се светители на Црквата, пославни од претходните.

Светоотечкото Предание значи човек да достигне или до просветлување или до обожение. Ништо друго не е православното Предание освен овој терапевтски метод, во кој се извршува очистувањето на умот, просветлувањето на умот и потоа, ако сака Бог, и обожението на целиот човек. Дали во овие рамки постои некој либерален просветлен или конзервативен просветлен? Се разбира дека не постои, затоа што или е просветлен или не е просветлен. Или имаш достигнато до обожение или не. Или се имаш исцелено или не. Не постои друга диференцијација освен оваа.

протопрезвитер Јован Романидис

Извор: Светоотечко богословие, Скопска православна епархија 2003.

Превод од грчки: јеромонах Атанасиј Арскоски

Во еден од своите романи Достоевски пишува: „Убавината ќе го спаси светот“. Има ли вистина во ваквото тврдење кое, во најмала рака, делува како парафраза на некое древно пророштво? Убавината ќе го спаси светот! Но, ако само погледнеме на светот околу себе, во времево кое го живееме, мислата на прочуениот руски писател ни делува како раритет од витрината на слаткоречивиот философски утопизам. Или тој можеби зборува за некоја друга убавина, не онаа во која е облечен видливиот свет?

Највозвишената и најсовршената карактеристика на божествениот Домострој е тоа што Тој сè создаде неповторливо, уникатно и подобно на Својата неизглаголива убавина. Таа божествена убавина е причина и почеток на сè што постои, видливо и невидливо. Од перспективата на божествената креативност не постои поделба на внатрешна и надворешна убавина, на видлива и скриена убавина, некаков суштински или барем естетски дуализам, бидејќи Бог во сè проникнува со Својата благодатна енергија и сè исполнува со убавина.

Затоа, иако има толкав број луѓе што живеат насекаде во светов, толку многу човечки созданија поврзани со родот и со крвта, сепак не се роди двапати еден ист човек, ниту во исто време, ниту во било кое друго историско време, туку сите сме различни, сите обдарени со особена убавина, односно со особен божествен дар. Токму затоа и секој човек, бивајќи украсен со така неповторливи дарови, има различен и подеднакво уникатен однос кон Господ Исус Христос, како личност со Личност. Тој однос, како што и во евангелската парабола за талантите Самиот Господ вели, не се базира толку на тоа, во колкава мера човекот ќе биде украсен и колкаво количество дарови ќе му бидат дадени, со колку таланти ќе биде обврзан кон божествената родителска љубов, туку како тој украс, којшто Бог во почетокот на самото раѓање го вложил во човекот, ќе биде умножен и преумножен, т.е. дали тие дарови ќе бидат исползувани во слава Божја. Кому многу му се дава, од него многу и се бара, но од секого Бог очекува умножување на талантите, очекува креативен однос кон дарот според образот на Дарителот, зашто секој е даруван и без дар никој не ја видел светлината на животот.

Како добар Господар и Домаќин, како премудар Распоредител, како беспрекорен Домостроител, Господ на сите ни дава можност токму преку умножувањето на талантите да го стекне личното спасение и да го наследи Царството, како што и им вели и на верните слуги во параболата: „Влези во радоста на својот господар“. А тоа значи и дека не сме повикани во овој живот само она што е Божјо да го сочуваме, туку и да го умножуваме. Тоа значи дека не треба само да се воздржуваме од правење на зло и од натрупување гревови, туку повикани сме за да направиме многу добрини и многукратно да ја умножиме убавината што ни е дарувана, или со други зборови: подеднакво сме виновни не само тогаш кога правиме зло, туку и кога не правиме ништо добро, оставајќи го јалово и неумножено на тој начин она што Бог ни Го довери во мигот на нашето зачнување. Зашто, Бог Којшто е полн со милост, полн со љубов и добрина, сака и ние да бидеме исто толку милостиви, добри и исполнети со љубов, та така да се уподобиме на Неговата убавина, како што децата наликуваат на своите родители.

Приказната за талантите, како една од параболите за Царството Небесно, Го опишува Спасителот како човек домаќин што заминува на пат, оставајќи им го своето домаќинство на своите слуги: Он ќе постапи како човек, кој тргнувајќи на пат, ги повика слугите свои и им го предаде својот имот; и на едниот му даде пет таланти, на другиот два, на третиот еден; секому според силата негова; и веднаш замина… Даровите што ни се дадени и што ја образуваат нашата неповторливост и особеност се во зависност, но и во функција на нашите можности и сили. Не постои дискриминација или неодмереност во распоредот на талантите. Не кај Оној Кој со Својата премудрост проникнува во нашето срце и ги знае и нашите најскриени нешта. Затоа и светиот апостол Павле, во своето послание до Римјаните вели: Ама ти, човеку, кој си, та спориш со Бога? Творението зар ќе му рече на својот мајстор: зошто си ме направил такво? Или, пак, грнчарот – нема ли право над глината, од едно и исто месиво да направи еден сад за честење, а друг за нечесна употреба? (Рим 9, 20-21).

Под бремето на одговорноста, исплашени од големината на дарот или според логиката на полесните решенија и конформизмот, често луѓето се обидуваат да го игнорираат дарот на својата неповторливост и талантот со кој се сродени со Бога, отфрлајќи го благочестието на животот за кое се повикани од небитие во битие. Слично како и лукавиот слуга кој го закопал во земја талантот на својот Господар. Таков е родот на неверието. Причината за секое отстапништво и непослушание: Господаре, те знаев дека си жесток човек: жнееш, каде што не си сеел, и собираш, каде што не си веел; па се уплашив и отидов, та го сокрив твојот талант в земја; ете ти го твоето…

Но за она, односно оној што постои, што е жив, не е својствено ниту природно да сака нешто поинаку, да сака да не постои. Не е својствено за децата да не ги послушаат и да не ги почитуваат своите родители. Конечно, во тоа послушание и смиреност е почетокот на умножувањето на талантите на мудроста. Затоа и пророкот Исаија вели: Тешко му на оној, кој се расправа со Создателот свој! Црепче од земни садови со други такви парчиња! Ќе му каже ли глината на грнчарот: „што правиш“ и твоето дело ќе каже ли за тебе: „тој нема раце?“ Тешко му на оној, кој му вели на татка си: „зошто си ме создал на светов“, а на мајка си: „зошто си ме родила?“ (Ис 45,9-10).

Сето она што го имаме сме го добиле на дар. Тоа не е користољубиво или суетно дарување. Тоа е основата на божествената педагогија, со која Тој, како наш небесен Родител, нè раководи по патот на животот. Со дарот на убавината, со дарот на мудроста и добрината Бог нè освестува за нашата уникалност и неповторливот. Во откровението на таа личносна особеност се учиме да Го љубиме Бога во секое Негово создание. Тоа е наука од живот и наука за животот. Наука од љубов и наука за љубовта.

Не треба да се фалиме и превознесуваме со она, со што Бог нè украсил, ниту да го отфрламе и уништуваме дарот на животот, туку да благодариме со она, во што тие дарови се умножиле во нас и преку нас, а за слава на Бога. Амин!

митрополит Методиј Златанов